دستهایی که خالی نمیمانند
سپیده هنوز از افق بالا نیامده بود که صدای همهمهی موکب، خواب را از چشم حمید ربود. پتو را کنار زد و نشست. هوای سحر، خنکتر از روزهای قبل بود و بوی چای تازهدم، فضای حسینیه را پر کرده بود.
چند نفر، بیصدا پتوها را تا میکردند.
چند نفر، استکانهای شب گذشته را جمع میکردند.
چند نفر دیگر، کف زمین را آب میکشیدند.
هیچکس به دیگری دستور نمیداد.
کارها، انگار خودشان صاحبانشان را پیدا میکردند.
حمید به دیوار تکیه داد و مدتی فقط نگاه کرد.
سالها در دانشگاه، درباره نظم اجتماعی و قراردادهای انسانی درس داده بود؛ اما این نظم، شبیه هیچکدام از نظریههایی نبود که تدریس میکرد. نه مدیری دیده میشد، نه ناظری، نه تابلوی وظایف.
با این حال، هرکس میدانست چه باید بکند.
کنار درِ موکب، پیرمردی ایستاده بود که سینی استکانهای خالی در دستش میلرزید.
خواستم... نه، حمید خواست از کنارش رد شود.
دو قدم رفت.
ایستاد.
نگاهی به پشت سر انداخت.
پیرمرد هنوز همانجا بود.
بیاختیار برگشت.
سینی را از دستش گرفت.
پیرمرد چیزی به عربی گفت که حمید نفهمید.
فقط لبخندش را فهمید.
استکانها را تا آشپزخانه برد.
کار که تمام شد، همانجا چند لحظه ایستاد.
کسی تشویقش نکرد.
هیچکس حتی متوجه نشد که مردی پنجاهساله، برای نخستین بار، کاری را انجام داده که هیچ سودی برایش نداشت.
اما خودش متوجه شده بود.
و همین، آرامش عجیبی داشت.
وقتی بیرون آمد، سروش کنار دیگ بزرگی نشسته بود و سیبزمینی پوست میگرفت.
چاقو را با همان دقتی در دست گرفته بود که جراح، تیغ جراحی را.
حمید کنار او نشست.
بدون آنکه حرفی بزند، سیبزمینی دیگری برداشت.
سروش نگاهی کوتاه به او انداخت.
لبخند زد.
هیچ نگفت.
بعد از چند دقیقه، فقط همین را گفت:
ـ دستت کند است.
حمید خندید.
ـ استاد فلسفهام، نه آشپز.
ـ معلوم است.
و دوباره هر دو مشغول کار شدند.
تا ظهر، بیشتر از صد کیلو سیبزمینی پوست گرفتند.
دستهای حمید چروک افتاده بود.
ناخنهایش سیاه شده بود.
کمرش درد میکرد.
وقتی کار تمام شد، صاحب موکب جلو آمد، دست هر دو را بوسید و با چشمانی خیس، چیزی به عربی گفت.
حمید رو به سروش کرد.
ـ چه گفت؟
سروش مکثی کرد.
ـ گفت... «شما آبروی ما هستید.»
حمید اخم کرد.
ـ برای چند تا سیبزمینی؟
سروش جواب نداد.
فقط به دیگ بزرگی اشاره کرد که صدها پرس غذا از آن بیرون میآمد.
راه که افتادند، آفتاب درست بالای سرشان بود.
عرق از شقیقههای حمید پایین میآمد.
دستش هنوز بوی سیبزمینی میداد.
بیاختیار، انگشتهایش را بو کرد.
لبخندی زد.
دفترچه را بیرون آورد.
نوشت:
«امروز برای نخستین بار، به جای مشاهده، مشارکت کردم.»
چند لحظه مکث کرد.
بعد جملهی دیگری زیر آن نوشت:
«عجیب است... بعضی تجربهها فقط از فاصلهی صفر قابل فهماند.»
دفتر را بست.
دیگر عنوان یادداشتهایش را «مشاهدات میدانی» ننوشت.
فقط تاریخ آن روز را ثبت کرد.
غروب، جاده آرامتر شده بود.
زائران، خسته اما سبکبال، زیر نور نارنجی خورشید راه میرفتند.
حمید ناگهان متوجه شد از صبح، یک اتفاق کوچک رخ داده است.
دیگر تعداد ستونهای مسیر را نمیشمرد.
دیگر سرعت رسیدن به موکب بعدی برایش مهم نبود.
دیگر کمتر به پایان راه فکر میکرد.
گویی خودِ راه، آرامآرام جای مقصد را گرفته بود.
باد، خاک نرم جاده را روی کفشهایش نشاند.
این بار، برخلاف روز اول، خم نشد که آن را بتکاند.
اجازه داد خاک، همانجا بماند.