مرز بیشتر از آنکه شبیه یک گذرگاه باشد، به رودخانهای میمانست که انسانها از آن عبور میکردند. موج جمعیت، آرام پیش میرفت؛ نه کسی عجله داشت نه کسی ایستاده بود. پیرمردی عصا به دست، دو نوجوان خندان، مادری که کودکش را روی شانه خوابانده بود، مردی که ویلچری را با هر دو دست هل میداد؛ هر کدام با ریتمی متفاوت، اما در مسیری واحد. حمید کنار نردههای فلزی ایستاد و بیاختیار دفترچهی جیبیاش را بیرون آورد. بالای صفحه نوشت: «مشاهدات میدانی». لحظهای مکث کرد و زیر آن افزود: «پدیدهای با منشأ ناشناخته.» خودش هم نمیدانست چرا واژهی منشأ را جای احساسات جمعی نوشته است.
آن سوی مرز هوا رنگ دیگری داشت. آفتاب عراق بیرحمانه بر زمین میتابید، اما گرمایی که از آدمها بلند میشد، از خورشید بیشتر بود. هنوز چند صد متر نرفته بود که پسرکی هشت نه ساله، پارچ آب خنکی را جلو گرفت و با فارسی شکسته گفت: «عمو... می.» حمید بطری خودش را از کیف بیرون آورد و گفت: «دارم ممنون.» پسرک دستش را پس نکشید؛ فقط لبخند زد. انگار اصرارش نه برای آب دادن، که برای شریک شدن در کاری بود که خودش از آن لذت میبرد. حمید بطری را دوباره داخل کیف گذاشت و لیوان پلاستیکی را گرفت. آب خنکتر از آن بود که در آن گرما ممکن باشد.
چند قدم جلوتر مردی سالخورده، کفش زائران را با دستمالی کهنه پاک میکرد. کمی آنطرفتر، جوانی روی زانو نشسته بود و پاهای تاولزدهی پیرمردی را پانسمان میکرد. کسی پولی نمیگرفت، کسی قیمتی نمیپرسید، کسی حتی نام دیگری را نمیدانست. حمید چند بار خواست از یکیشان بپرسد: «چرا؟» اما هر بار پرسش، پیش از آنکه به زبان برسد در نگاه آرام آن آدمها حل میشد؛ نگاهی که انگار برای پاسخ دادن، عجلهای نداشت.
ظهر، کنار یکی از موکبها نشست. ظرف برنج و خورش را گرفت و گوشهای پیدا کرد. هنوز قاشق اول را برنداشته بود که مرد عربی، سینی خودش را برداشت و بیهیچ کلامی کنار او نشست. چند دقیقه، فقط صدای قاشقها بود. بعد مرد، تکهای نان از سینی خودش برداشت و در بشقاب حمید گذاشت. حمید خواست تشکر کند، اما مرد پیش از آنکه چیزی بشنود بلند شد، سینی خالی را برداشت و رفت؛ انگار بخش مهمی از غذایش، همان تکه نانی بود که خودش نخورده بود.
آن شب در حسینیهای کوچک جا گرفت. دهها نفر، غریبه از شهرها و کشورهایی که حتی زبان هم را نمیدانستند، شانه به شانه خوابیده بودند. چراغها که خاموش شد سقف را نگاه کرد. صدای خرناس، زمزمهی دعا، گریهی کودکی که تازه آرام گرفته بود و خشخش پتوها، در تاریکی به هم آمیخته بود. دست برد و دفترچهی جیبیاش را باز کرد. زیر عنوان «مشاهدات میدانی» نوشت: «هنوز هیچ استدلالی پیدا نکردهام؛ فقط سؤالهایم بیشتر شدهاند.» دفتر را بست.
بیرون، جاده هنوز بیدار بود. چراغ موکبها، تا دوردست، مثل رشتهای از ستارهها بر زمین کشیده شده بود؛ و حمید، برای نخستین بار در تمام سالهای تدریس فلسفه، از زیاد شدن سؤالهایش احساس شکست نمیکرد.
ادامه دارد...
#امیرکنعانی