در کنار همه فجایع و زیانهایی که همهگیری ویروس جدید کرونا برای عموم مردم به وجود آورده جریانهای عجیب و تازهای هم ایجاد کرده است. این تغییرات جدید و انقلابی با عدم قطعیت ذاتی، ذهن را در یک تعلیق «خوف و رجا»وار قرار میدهد که نمیتواند از فرط هیجان خود را کنترل کند. در سالها اخیر واقعهای را به خاطر ندارم که اینقدر قابلیت تغییر سبک زندگی مردم در مقیاس جهانی را داشته باشد. احتمالا همان طوری که از بحران ۲۰۰۸ یا انفجار حباب وب در ۲۰۰۰ یا رکود ۱۹۳۰ آمریکا در کتابها گفته شده از این ایام هم یاد خواهد شد. شاید بتوان تاثیر جهانی کرونا را با جنگ سرد یا جنگ جهانی اول و دوم یا دوره واهمه تروریسم مقایسه کرد. اینقدرها احاطه ندارم (یا شاید اصلا شدنی نباشد) که تاثیر همهگیری کرونا را بیشتر از آنها بدانیم اما اینکه این دوران را دسته اول تجربه میکنیم آن را در کلاسی جداگانه قرار میدهد.
یکی از مهمترین پیامهای احتمالی این همهگیری ضعف ریشهای انسانها و شکست تقریبی دولتها و اسلوبهای سیاسی در مواجهه با این بحران بوده است. گویی که اتومبیل جوامع خیلی قدیمها خیابانی را اشتباه پیچیده. این بازگشت تا به کجا خواهد بود باید صبر کرد و با خوف و رجا نظاره کرد! آیا دهکده جهانی و اتصال بینهایت قوی کشورها و مناطق از هم خواهد گسیخت؟ آیا دیگر خبری از صدها پرواز روزانه از آمریکا به آن سوی زمین یعنی شرق آسیا نخواهد بود؟ چه بر سر حجم عظیم ارتباطات تجاری خواهد آمد؟ وابستگی به تولیدات داخلی و محلی جایگزین کارایی و ارزش افزوده معاملات بینالمللی خواهد شد؟ بیارزش شدن سوخت در پی کاهش حمل و نقل تجاری و حمل و نقل مسافری؟ بر خلاف جنبه سیاسی در مقیاس اجتماعی احتمالا آدمها به هم - مستقل از رنگ و نژاد و طبقه، نزدیکتر خواهند شد؟ با دیدن ضعف مشترک و این دشمن مشترک ارتباطات محلی و خانوادگی تقویت خواهد شد. زمین و فرایندهای طبیعی خودی نشان خواهند داد و حساسیت به گرمایش زمین و آلودگی آن و صرفهجویی در منابع (طبیعی یا غیرطبیعی) بیشتر خواهد شد؟ چه بر سر ورزشهای جمعی و سمینارها و کنسرتها خواهد آمد؟ چه جایگزینی برای قهوهخانه و کلوپ و بار و رستوران پیدا خواهد شد؟
تغییر بزرگ دیگر حیاتیتر شدن زندگی آنلاین است. به نظر میرسد در کشورهای پیشرفته خرید به صورت پیشفرض به صورت آنلاین خواهد شد و برای خرید حضوری باید دلیل محکم اقامه کرد. تکنولوژیهای ارتباط از راه دور مانند واقعیت مجازی، ابزارهای اداری و کاری و مشارکتی از راه دور، پزشکی و وکالت و آموزش از راه دور به شدت رایج خواهد شد. احتمالا شاهد ظهور نسل جدید و عجیبی از شبکههای اجتماعی و پیامرسانی خواهیم بود. با قوی شدن بسترها و سازوکارهای کار از منزل شاید شاهد شکل گیری مفهوم و معنی جدیدی از کار باشیم. متاسفانه قسمت عمدهای از قشر آسیبپذیر در این بحران کارشان را از دست دادهاند و احتمالا قسمت خوبی از آنها جذب کارهای آنلاین خواهند شد. بحرانها و رکودها بستر شکلگیری ایدههای جدید و انقلابی در کسب و کار بودهاند و هستند.
امیدوارم که با کنترل و هوشیاری بیشتر دولتها از مرگ و میر و فجایع اقتصادی اجتماعی کرونا کاسته شود. امیدوارم کسی داغ عزیز نبیند و هرچه زودتر بساط این ویروس جمع شود. ایام خانهنشینی هرچند با نگرانی از آسیب عزیزان و عذاب وجدان از رنج مردم طی میشود اما فرصت مناسبی به دست میدهد برای فکر کردن و بازپخش آهسته تغییرات نمایی بالا. اگر اهل تحقیق و درس هستید فرصت مناسبی برای تمرکز و گشایش زمینههای جدید فراهم است. اگر به دنبال کارآفرینی و راهاندازی کسب و کار هستید از این دروازه خالی استفاده کنید. اگر اهل مطالعه و موسیقی هستید چه فرصتی از این بهتر؟ دنبال آرامش و سکون و عزلتنشینی و خودسازی هستید؟ بسمالله. کار از خانه برای خیلیها زمانهای تلفشده بسیاری (از ارتباطات سطحی با همکاران تا جلسات و کارهای بیفایده با رئیس و زیردستان و …) را از بین برده و تا ساز و کارهای جدید این موقعیت را بگیرند میتوان از آن بهره جست: برای پیشرفت و توسعه شخصی یا برای بهبود زندگی اطرافیان نزدیک و یا میلیونها نفری که این امکان را ندارند. تغییراتی به شدت غیرخطی، عجیب و شاید نگران کننده و تا حد خوبی جالب در حال رخ دادن است. حداقل لذت درک و تماشای آن را از دست ندهیم.