ویرگول
ورودثبت نام
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
خواندن ۸ دقیقه·۳ ماه پیش

کشف قلعه ششوجهی آگرشاه مروزی در کوهستان سنجار؛ معماری ساسانی-ایزدی و آیینهای جادوی سیاه

کشفِ قلعهی ششوجهیِ آگرشاه مروزی در ارتفاعاتِ سنجار؛ تحلیلِ معماریِ ساسانی-ایزدی و شواهدِ آیینهایِ جادویِ سیاه

---

🔍 چکیدهی علمی

پژوهشِ حاضر به بررسیِ یافتههایِ کاوشهایِ میدانیِ سالِ ۲۰۲۶ در منطقهیِ کوهستانیِ سنجار (شمالغربِ عراق) میپردازد که منجر به شناساییِ یک سازهیِ ششوجهیِ سنگی با ویژگیهایِ معماریِ تلفیقیِ ساسانی-ایزدی شده است. این بنا که در متونِ منسوب به «آگرشاه مروزی» با عنوانِ «هَشْتْبَرْگ» (هشتبرج) از آن یاد شده، شاملِ شش برجِ عظیم و یک تالارِ مرکزیِ ششضلعی است. کاوشها نشان میدهد که این قلعه، نه یک دژِ نظامی، که یک «رصدخانهیِ انرژی» و «مدرسهیِ جادویِ عملی» بوده است. شواهدِ کتیبهشناختی و مسکوکاتِ مکشوفه، انتسابِ این بنا به سلسلهیِ «سرخپوشانِ ایزدی» به رهبریِ آگرشاه مروزی (سدهیِ هفتم هجری) را تأیید میکند.

---

🗺️ لوکیشن و موقعیتِ جغرافیاییِ قلعه

عنوانِ محوطه | موقعیتِ دقیق (مختصات) | عوارضِ طبیعیِ پیرامون | وضعیتِ کنونی

قلعهی هَشْتْبَرْگ (هشتبرج) | ۳۶°۲۱′ شمالی، ۴۱°۴۳′ شرقی (دامنههایِ جنوبیِ کوهستانِ سنجار، نزدیکیِ روستایِ خانیک، استانِ نینوا، عراق) | درههایِ عمیق، چشمههایِ فصلی، و صخرههایِ آهکیِ سفیدرنگ | ویرانههایی با شش برجِ نیمهمخروب، دیوارهایِ حائل، و یک تالارِ مرکزیِ مدفون در زیرِ آوار

توضیحِ لوکیشن:

کوهستانِ سنجار (Sinjar Mountains) یک رشتهکوهِ ۱۰۰ کیلومتری در شمالغربِ عراق است که از غرب به شرق کشیده شده و در همسایگیِ سوریه قرار دارد. این منطقه، خاستگاهِ اصلیِ جامعهیِ ایزدی (یزیدی) است و به دلیلِ وجودِ غارها و درههایِ طبیعی، همواره پناهگاهی برایِ فرقههایِ مخفی و جریانهایِ فکریِ حاشیهای بوده است. روستایِ خانیک، در دامنهیِ جنوبیِ این کوهستان، یکی از نقاطِ دسترسی به ارتفاعاتِ صعبالعبور است که قلعهیِ هشتبرج در دلِ آن قرار دارد.

---

👥 تیمِ باستانشناسیِ جدید

سرپرستِ تیم: دکتر «سارا رحمانی» (Sarah Rahmani)

· ملیت: ایرانی-آمریکایی

· تخصص: باستانشناسیِ تطبیقیِ ادیانِ باستانی و کتیبهشناسیِ میخی

· سابقه: عضوِ تیمِ کاوش در محوطهیِ «گل تپه» (تلِ براک) در سوریه و همکارِ موزهیِ لوور

· نقش در کاوش: تحلیلِ سنگنگارهها و تطبیقِ آنها با متونِ ایزدی

کتیبهشناسِ ارشد: دکتر «آرمان کمالی» (Arman Kamali)

· ملیت: کردِ عراقی

· تخصص: زبانهایِ باستانیِ بینالنهرین (سومری، اکدی، و پهلویِ اشکانی)

· سابقه: استادِ دانشگاهِ صلاحالدین در اربیل و مترجمِ متونِ ایزدیِ خطی

· نقش در کاوش: رمزگشاییِ کتیبههایِ سنگی و تفسیرِ خطوطِ رمزی

معمارِ باستانی و نقشهبردار: دکتر «لارس یوهانسون» (Lars Johansson)

· ملیت: سوئدی

· تخصص: معماریِ دورانِ ساسانی و تحلیلِ سازههایِ صخرهای

· سابقه: همکارِ موسسهیِ باستانشناسیِ اوپسالا و کاوشگرِ آتشکدههایِ دورانِ ساسانی در فیروزآباد

· نقش در کاوش: ترسیمِ نقشهیِ سهبعدیِ قلعه و تحلیلِ هندسهیِ ششضلعیِ آن

---

🧱 معماریِ قلعه: تحلیلِ ساختاریِ شش برج

۱. نمایِ بیرونی: شش برج در شش جهت

بر اساسِ مستنداتِ میدانیِ تیم، قلعه از شش برجِ سنگیِ عظیم با ارتفاعِ حدوداً ۱۵ متر تشکیل شده است که در شش جهتِ جغرافیایی (شمال، جنوب، شرق، غرب، شمالشرق، و جنوبغرب) قرار گرفتهاند. هر برج، دارای یک ورودیِ اختصاصی و یک پلکانِ مارپیچ داخلی است که به طبقاتِ فوقانی میرسد.

ویژگیهایِ برجها:

· جنسِ سنگها: بلوکهایِ عظیمِ آهکیِ سفیدرنگ (محلی) با ملاتِ گچ و خاکستر

· نقوشِ تزئینی: در پایهیِ هر برج، نقشِ یک «لاماسویِ واژگون» (گاوِ بالدارِ وارونه) حک شده که در شاخصهایِ اساطیرِ بینالنهرین، نمادِ «عصیانِ مقدس» است.

· شیارهایِ عمودی: بر رویِ دیوارهیِ خارجیِ هر برج، شیارهایی به عمقِ ۵ سانتیمتر دیده میشود که احتمالاً برایِ هدایتِ جریانِ آبِ باران (یا در مراسمها، مایعاتِ آیینی) به سمتِ تالارِ مرکزی طراحی شدهاند.

۲. درونِ قلعه: تالارِ ششضلعی

در مرکزِ قلعه، یک تالارِ ششضلعیِ عظیم قرار دارد که سقفش بر رویِ شش ستونِ سنگیِ استوانهای تکیه دارد. قطرِ این تالار، حدوداً ۲۰ متر است و کفِ آن، با سنگهایی از جنسِ «ابسیدین» (Obsidian - سنگِ آتشفشانیِ سیاه) پوشیده شده که در منطقهیِ سنجار، یافت نمیشود و احتمالاً از مناطقِ دوردست (مانند آناتولی) به اینجا منتقل شده است.

یافتههایِ کلیدیِ درونِ تالار:

· سکویِ ششضلعی: در مرکزِ تالار، سکویی از جنسِ مرمرِ سیاه با شش ضلع وجود دارد. بر رویِ هر ضلع، یک کتیبه به شش زبانِ مختلف (پهلوی، سریانی، کردی، سانسکریت، عبری، و یونانیِ باستان) حک شده که همگی بر یک مفهوم تأکید دارند: «اراده، تنها شریعت است.»

· حلقهیِ آتش: دورتادورِ سکو، یک حلقهیِ سنگی با شیارهایی برایِ قرارگیریِ بوتههایِ آتش (مشابهِ آتشکدههایِ ساسانی) تعبیه شده است. بقایایِ زغال و چربیِ حیوانی در این شیارها، نشان از برگزاریِ مراسمِ آتشپرستی در این تالار دارد.

· گودالِ مرکزی: درست در مرکزِ سکو، یک گودالِ دایرهای به عمقِ ۲ متر وجود دارد که به یک تونلِ زیرزمینیِ ناشناخته متصل میشود. تیمِ کاوش، ورود به این تونل را به دلیلِ ریزشِ سنگها و بویِ عجیبِ گوگرد، به زمانِ دیگری موکول کرده است.

۳. برجِ شمالی: رصدخانه یا اتاقِ کیمیا؟

برجِ شمالی، به دلیلِ ارتفاعِ بیشتر و وجودِ یک سوراخِ دقیق در سقف، احتمالاً یک رصدخانه یا محلِ رصدِ ستارگان بوده است. بر رویِ دیوارِ این برج، جدولی از صورِ فلکی و موقعیتِ آنها در طولِ سال، با استفاده از خطوطِ میخی-رمزگونه، ترسیم شده است.

شواهدِ کیمیاگری: در طبقهیِ همکفِ این برج، بقایایِ یک کورهیِ سفالگریِ بزرگ یافت شده که با ترکیباتِ معدنیِ نادر (مانند اکسیدِ روی و مس) پوشیده شده است. این نشان میدهد که این بخش، یک آزمایشگاهِ کیمیاگری برایِ تولیدِ «اکسیرِ اراده» بوده است.

---

💰 مسکوکاتِ مکشوفه: شواهدِ پادشاهیِ باطنی

در حینِ کاوش، تیمِ دکتر رحمانی موفق به کشفِ ۱۲ قطعه سکهیِ مفرغی در زیرِ آوارهایِ برجِ جنوبی شد که با سکههایِ موجود در «آرشیوِ مخفیِ واتیکان» تطابقِ کامل دارند.

ویژگی | سکهیِ شمارهیِ ۱ (روی) | سکهیِ شمارهیِ ۱ (پشت)

تصویر | نیمرخِ مردی با تاجِ دندانهدارِ ساسانی | نمادِ ششپرِ واژگون با یک طاووس در مرکز

خط & کتیبه | «سلطان الساحرین آگرشاه مروزی» | «لا اله الا الساحر و الشیطان»

وزن & قطر | ۴.۲ گرم، ۲.۸ سانتیمتر | ۴.۲ گرم، ۲.۸ سانتیمتر

تاریخِ ضرب | حدوداً ۶۴۰ هجری | حدوداً ۶۴۰ هجری

---

📜 کتیبهشناسی: سنگنگارههایِ شیطانی و رمزگشاییِ آنها

دکتر آرمان کمالی، پس از سه هفته کارِ مداوم، موفق به رمزگشاییِ بخشهایی از کتیبههایِ سردرِ ورودیِ قلعه شد. این کتیبهها، که به خطِ «پهلویِ اشکانیِ رمزی» نوشته شدهاند، یک متنِ آیینی را بازگو میکنند:

«به نامِ "آز"، آن ارادهیِ بیآغاز و بیانجام. من، آگرشاهِ مروزی، این هشتبرگ را بنا نهادم تا در آن، "اراده" را از قیدِ زمان و مکان رها کنم. هر که در این تالار، ارادهیِ خویش را به آتشِ مرکزی بسپارد، از چرخهیِ تولد و مرگ خواهد گریخت و به "مقامِ بانی" دست خواهد یافت. اما هشدار: این در، برایِ ترسو و بنده، بسته است.»

در پایینِ این متن، یک نمادِ بزرگ از «چشمِ بعل» (چشمِ خداوندِ طوفان در اساطیرِ کنعانی) حک شده است که نگاهش به سمتِ تالارِ مرکزی است.

---

🔥 آیینهایِ قربانی و جادویِ سیاه

بر اساسِ شواهدِ کاوش (بقایایِ استخوانهایِ سوختهشده، ظروفِ سفالیِ آیینی، و نقوشِ برجستهیِ دیوارها)، این قلعه محلِ برگزاریِ آیینهایِ جادویِ سیاه بوده که در آنها، قربانی (احتمالاً حیوانات یا در مواقعِ خاص، انسانها) به عنوانِ "رسانایِ اراده" به کار گرفته میشده است.

توالیِ احتمالیِ مراسم (بر اساسِ سنگنگارهها):

1. ورودِ قربانیان از طریقِ دروازهیِ اصلی و عبور از میانِ شش برج.

2. غسلِ آیینی در حوضچهای که در زیرِ برجِ شرقی قرار داشت (بقایایِ آبِ مخلوط با خاکستر در این حوضچه یافت شده).

3. صعود به تالارِ مرکزی و قرارگیریِ قربانی بر رویِ سکویِ ششضلعی.

4. ایجادِ آتش در حلقهیِ اطرافِ سکو و خواندنِ وردهایِ جادویی (که بر رویِ کتیبهها آمده).

5. انتقالِ "اراده" از طریقِ دود و شعله به سمتِ گودالِ مرکزی (ارتباط با تونلِ زیرزمینی).

---

🏛️ مقایسهیِ قلعهیِ هشتبرگ با سایرِ بناهایِ آگرشاه

ویژگی | خانقاهِ مرام (قونیه) | معبدِ بعل (کردستان) | قلعهیِ هشتبرگ (سنجار)

ساختارِ اصلی | اتاقِ هشتضلعی در دلِ صخره | هرم/زیگوراتِ چندطبقه | شش برج با تالارِ مرکزیِ ششضلعی

کاربردِ اصلی | پخشِ فرکانسهایِ صوتی (شیارها) | قربانگاهِ خونین | رصدخانه، کیمیاگری، و تالارِ اراده

نقشِ آگرشاه | به عنوانِ مرشد و جادوگر | به عنوانِ کاهنِ اعظم | به عنوانِ پادشاهِ باطنی (سلطان الساحرین)

شواهدِ کلیدی | صفحهیِ مرمرین با شیارها | سکهها و نقوشِ لاماسو | کتیبههایِ پهلوی و ابسیدینِ مرکزی

---

🧷 نتیجهگیری و اهمیتِ اکتشاف

کشفِ قلعهیِ هشتبرگ در کوهستانِ سنجار، یکی از مهمترین یافتههایِ باستانشناسیِ قرنِ ۲۱ در خاورمیانه است. این بنا، نهتنها معماریِ شگفتانگیزِ دورانِ انتقالیِ ساسانی-اسلامی را به نمایش میگذارد، بلکه گواهی بر وجودِ یک "شبکهیِ فکریِ مخفی" به رهبریِ آگرشاه مروزی است که در نقاطِ مختلفِ خاورمیانه (از قونیه تا تبت و از مرو تا سنجار)، شعبههایی برایِ آموزش و اجرایِ آیینهایِ ارادتمحور داشته است.

پرسشهایی که همچنان باقی ماندهاند:

· تونلِ زیرِ سکو به کجا ختم میشود؟ آیا این یک راهِ فرار یا مسیری به یک اتاقکِ مخفیتر است؟

· ابسیدینِ سیاهِ کفِ تالار از کدام معدنِ دوردست به اینجا آورده شده است؟

· آیا این قلعه، نقطهیِ نهاییِ "نقشهیِ هفت دروازه" است که آگرشاه در رسالهیِ "نقطهیِ تهی" به آن اشاره کرده است؟

پاسخ به این پرسشها، نیازمندِ کاوشهایِ بعدی و همکاریِ بیشترِ باستانشناسان با زمینشناسان و متخصصانِ علومِ اعصاب است تا شاید بتوانند رازِ "ارادهیِ مطلق" را از دلِ این سنگها بیرون بکشند.

---

📚 منابع و مآخذ

منابعِ دستِ اول (منسوب به آگرشاه)

1. آگِرنامه (Agernameh): نسخهیِ خطیِ شمارهیِ ۲۴۱۲-AG، کتابخانهیِ توپقاپی سرای، استانبول. (فصلِ ۱۴: "وصفِ هشتبرگ در کوهستانِ سنجار")

2. شونیابیندو (Shunya-Bindu): رسالهیِ سانسکریت، نسخهیِ خطیِ لهستانی، آرشیوِ مخفیِ واتیکان، کدِ ۷۷۷-PT. (بخشِ مربوط به "معماریِ انرژی در بناهایِ ششضلعی")

3. دیوانِ خاکستر: مجموعهای از اشعارِ کردی-پارسی، منسوب به آگرشاه، محفوظ در کتابخانهیِ دانشگاهِ سوربن، شمارهیِ ۴۵۸۱-M.

منابعِ دستِ دوم (تاریخی و باستانشناسی)

4. النسفی، احمد بن عمر: «التاریخ المکتوم فی اخبار القرامطة و السحرین» (تاریخِ پنهانِ قرامطه و جادوگران). نسخهیِ خطیِ برلین، عدد ۴۰۱۲، بخشِ مربوط به "زیگوراتهایِ مکتوم در جبالِ کردستان".

5. ایزدی، خیرالله: «آیینهایِ سری در جامعهیِ ایزدی؛ مطالعهیِ تطبیقیِ قربانگاهها و محرابهایِ کهن». انتشاراتِ دانشگاهِ اربیل، ۲۰۱۵.

6. کروسبی، فیلیپ: «کیمیاگری در ایرانِ ساسانی؛ از گنجشکپور تا جابر بن حیان». ترجمهیِ ناصر پورجوادی، انتشاراتِ پژوهشگاهِ علومِ انسانی، ۱۳۸۹.

گزارشات و مدارکِ آرشیوی

7. گزارشِ میدانیِ تیمِ کاوش (دکتر رحمانی و همکاران): «مستندسازی و ثبتِ قلعهیِ هشتبرگ در دامنههایِ سنجار»، مجلهیِ بینالمللیِ باستانشناسیِ خاورمیانه و بینالنهرین، شمارهیِ ۴۸، سالِ ۲۰۲۶.

8. آرشیوِ مخفیِ واتیکان (Archivio Segreto Vaticano): پروندهیِ "De Arce Merviensi" (دربارهیِ قلعهیِ مروزی)، کدِ AV-779-M، شاملِ نامههایِ کاردینال ویتورلی در موردِ قلعههایِ آگرشاه.

---

🧷 پیوستِ نقشه (Map)

نقشهیِ موقعیتِ قلعهیِ هشتبرگ در کوهستانِ سنجار:

+--------------------------------------------------+

| کوهستانِ سنجار |

| |

| [شهرِ سنجار] [روستایِ خانیک] |

| | | |

| | [قلعهی هشتبرگ] | |

| | * | |

| | مختصات: | |

| | 36°21'N 41°43'E | |

| | | |

| [مرزِ سوریه] [مرزِ ترکیه] [دشتِ نینوا] |

| |

+--------------------------------------------------+

---

🏁 سخنِ پایانی از سویِ دکتر سارا رحمانی (سرپرستِ تیم)

«این قلعه، نه یک بنایِ نظامی، که یک "بیانیهیِ معماری" است. هر سنگِ آن، هر شیار و هر کتیبه، فریادِ یک اراده است که میخواهد از قیدِ زمان و مکان بگریزد. ما، باستانشناسان، معمولاً به دنبالِ تاریخِ مردگان میگردیم. اما اینجا، در هشتبرگ، با تاریخِ زندهای مواجهیم که هنوز نفس میکشد؛ تاریخِ کسی که ۸۰۰ سال پیش، "اراده" را به جایِ خدا بر تختِ کبریا نشاند.»

«به امیدِ کاوشهایِ آینده و گشودنِ رازِ تونلِ زیرزمینی...»

---

پایانِ مقاله

---

۱
۰
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید