










دانلود دیوان سلطان یاووز سلیم عثمانی(مارکوس اورلیوس جهان اسلام)
دانلود دیوان سلطان یاووز سلیم عثمانی(مارکوس اورلیوس جهان اسلام)_شماره ی دوم
اگر گردون به جامِ ما زهرِ هلاک آرد
به لبهای خدیوِ عشق، شهد و شکر باشد
اگر از حادثاتِ دهر لرزانی، بیا اینجا
که اندر عرصهٔ ما جایِ امّید و ظفر باشد
مترس از نایرهٔ آتش که اندر مکتبِ سودا
به غیر از آتشِ عشّاق، دودی بیثمر باشد
سیاهت مینماید دود و خام و بینوایت سازد
ولیکن آتشِ سوزنده معمارِ بشر باشد
چو پروانه که گردِ دود گردد، خامی و خفت
کسی پخته شود کز سوزِ آتش باخبر باشد
ز خان و مان نماند یاد آن آزادهمردی را
که او را زین جهان راهی به سویِ آن سفر باشد
مگو از شهر و آبادانی اندر دشتِ مشتاقان
که موسی همرفیق و خوانِ سلویٰ منتظر باشد
دمی با اهلِ بیماری مگو از تندرستیها
که طبیبِ جان در این خلوتسرا روحِ مسیح باشد
به تنگیِ دلِ خود شادمانم کین فضایِ تنگ
مقامِ خسروِ دلها و پاکانِ سحر باشد
چو خانه تنگ گردد از غمِ جانان، در آن خانه
شهِ دلنوازِ ما به خلوت منتظر باشد
اگر بحرِ بلا تلخ است و ترشرو در نگاهِ خلق
مبین بر رویِ تلخش، کان پر از درّ و گهر باشد
خاموش ای دل! کین سلیمی در محیطِ عشق
ز تلخیهایِ دوران صاحبِ تاج و گهر باشد...
« سلطان یاووز سلیم »
بیاور آن میِ مسموم و زهرِ افزونتر
به پیشِ دیده فرو ریز شوکرانِ دگر
پیاله رنگِ جفایِ تو یافت در نظرم
مُصمّمم که بنوشم ز دستِ تو ساغر
بنشین در برِ من، مهلتی نمانده مرا
که رازهاست نهان اندر این دلِ پرآذر
مرا مبین که در این عرصه شاهِ ایامم
که سهمِ عشقِ تو غم بود و محنتِ دفتر
چو جام سر بکشم، حس کنم به دیدهٔ خویش
که دورتر شوی از من به لَحظهای دیگر
به خاطرت بسپار ار کسی به بند آری
به سینه زخم فزون زن، به زخمها خنجر
دریغ و درد کزین غم گلو بسوخت مرا
ولی محبتِ تو کی برون رود ز سر؟
چو سوزد این دل و جفتِ جفا شود گردون
بکش پیاله و خاموش شو سلیمیا!
« سلطان یاووز سلیم »
غزل چو باشد و تو باشی و ناز و دلبریات
مستم کند خرام و نگاهِ افسونگریات
ندیدهام به جهان آتشی چو چشمِ تو خفت
بچرخان از خُمِ مستی مدام ساغریات
چنان ز بادهٔ کهنه چشاندیام به لبم
که بسته لب، بشدم معترف به سروریات
ز بس فریب و سخنهایِ خوش ادا کردی
برفت هوش و حواسم ز سحرِ پرپریات
صدایِ خندهٔ تو میکشد دلِ زارم
مکن زیاده از این جلوه در صنوبرگریات
اگر به پایِ دلت صد بار قربانی شوم
دوباره جان دهم از بهرِ روزِ محشریات
چه مغرورانه به دامِ کمندِ خود بردی
دلِ شکستهٔ ما را به شوکت و پریات
گوش ندهی به فغان و دادِ نالهام اصلاً
چو خو گرفته دلم با جفا و بیخبریات
سلیم! نقدِ روان فدا کنم به شرطی که
غزل باشد و تو باشی و ناز و دلبریات...
« سلطان یاووز سلیم »
مخور غم زان جهانِ فانی و اندیشهٔ فردا
که کنجِ خلوتِ محنت گلستان است دانا را
بشکاف خاکِ گیتی را و بین بیمهریِ دوران
که دشتِ کین بود خوابگاهِ جانبازِ ثریا را
شماری کن ز عمرِ رفته و بگذر ز افلاک و
بیاور شمعِ بیداری شبِ تاریکِ سودا را
نماند مهرِ این چرخی که بر بادِ فنا داده
سرِ تاجِ کیانی و نگینِ هرمز و دارا را
ببند افسارِ نفس و رام کن مركبِ شهوت را
به آتش فرو ماری، به آب بنشان ثریا را
پنهان نتوان کردن ز چشمِ عقل رازِ حق
که تیره روزیِ دنیا بس است عبرت بینا را
به روزِ حادثه بردار بارِ خاطری خسته
که دستگیریِ مسکین سعادت است توانا را
پاکی گزین در راهِ دین کز راستی و صدق
فرازِ چرخِ گردون برکشید روحِ مسیحا را
درین دريا مكن طغيان، بشناس پای تا سر را
خودرایی ز فردوسِ برین براند حوّا را
ز نیکوکاری و تقوا چه آوردی به محشر تو؟
که پنداری نصیب خویش سایهٔ طوبیٰ را
بت ساختی اندر دل و خندیدی بر باطل
آموزگارِ خلقی و ندانی الف و با را
گر قصدِ یلان داری اول قوّت بسنج اندر
که ساحر ننگرد هرگز تجلّی و یدِ بیضا را
درین دامگاهِ روزگار گوهرشناسِ جان
در یک ترازو کی نهد گوهر و مینا را؟
به روزِ سختی و شورِ حوادث در جهان ای دل
کار بند صبر و صلابت، یاد دار این پندِ سلیما!
« سلطان یاووز سلیم »
دردا که ز دردِ تو دوا حاصلِ ما شد؟
دل رفت و ز سودایِ رخت جان نرسیده
با سر بدویدیم به صحرایِ تمنا
سر رفت در این راه و سامانی نرسیده
در کویِ جفایت سپری گشت همه عمر
پایانِ شبِ هجر به پیشانی نرسیده
در بادیهٔ عشقِ تو سرگشته و حیران
هر چند دویدیم، به پایانی نرسیده
ما شهره به عرفان و حقیقت بنمودیم
در معرفتِ کُنهِ تو بر جانی نرسیده
گفتند فنا شو که رسی بر درِ وصلش
چون هستیِ ما رفت، به جانانی نرسیده
بر زخمِ دلِ خسته به هر سوی دویدیم
عالم همه مرهم شد و درمانی نرسیده
اندر عرصهٔ عشق سلیم ارچه بفرسود
بر گَردِ سرِ کویِ تو سلطانی نرسیده...
« سلطان یاووز سلیم »
دردا که ز دردت دلِ ما کام نگرفته
جان رفت و ز غم، دست به جانان نگرفته
با سر بدویدیم در این عرصهٔ سودا
سر رفت بر این راه و سامانی نگرفته
در کویِ تواَست این عمرِ گرانسنگ
شب طی شد و امّید به پیشانی نگرفته
در بادیهٔ عشقِ تو حیران و پریشان
چندان که دویدیم، به پایانی نگرفته
شهره به سلوکیم و معرفتِ دوست
لیک از کُنهِ ذاتش دلِ ما نانی نگرفته
گفتند فنا شو کین رازِ وصال است
چون خویش بباختیم، دل آرام نگرفته
شد مرهمِ هر زخم همه عالم و آدم
دردِ دلِ ما هیچ مداوایی نگرفته
اندر طلبِ دوست سلیم ارچه به جان کوشید
بر آستانش هیچ خسرو کام نگرفته...
« سلطان یاووز سلیم »
عیوبِ دوستان پیشِ سخنسنجان هنر باشد
سخنهایِ خصم و بدخواهان کی معتبر باشد؟
نگینِ مهرِ او بر جان و دل چون نقشِ بر سنگ است
محقّق کی ز لوحِ سینه این نقش بر اثر باشد؟
چه گویم در لطافتهایِ آن دلدارِ بیهمتا؟
که هر چه آورم بر لب ز وصفش خوبتر باشد
آن که منظورِ دیده و دلِ شیدایِ ما آمد
نه خورشیدِ جهانتاب و نه ماهِ خوشسیر باشد
بگو هر کس به حالِ خویشتن باشد درین عرصه
که احوالِ دلِ سوداییِ ما دگر باشد
تو کز خوابِ گرانِ غفلت آگاهی نیافتی
چه دانی کز نوایِ مرغِ سحر چه خبر باشد؟
کسی کز جانِ معنی بینصیب افتاد در عالم
به چشمِ اهلِ دانش همچو شاخِ بیثمر باشد
اگر برگِ چمن خشکد به مرورِ روزگار، اما
ز بارانِ سرشکِ دیده برگِ ما تر باشد
روانِ پاک فدایِ محفلِ دلدار میسازم
اگرچه نقدِ جان پیشِ مقامش مختصر باشد
حجاب از چهره برافکن که اندر مذهبِ عشاق
طریقِ عاشقی خود پردهدر و آشکار باشد
ای سلیم! سر به تسلیم و ارادت بر زمین داریم
تا خود رایِ آن سلطان و خداوندگار چه باشد...
« سلطان یاووز سلیم »
ز داغِ حادثه اندر دلم آهی است، امّا نه!
که مردان را به وقتِ زخم شکوهها روا نبود
سیاوشوار باید رفت اندر آتشِ سودا
که عشقبازی شعارِ عاشقانِ مبتلا باشد
بنویسید بر جریده کز جفایِ گردشِ دوران
دیارِ ما پر از ناله، حصارش مبتلا باشد
زیرِ آوارِ غم ماندند یاران و جوانمردان
ولیکن قامتِ صبرِ یلان همچون لَوا باشد
چو ققنوس از میانِ خاکستر برمیخیزد این کشور
که ملکِ ما ز شوکت فارغ از بیمِ فنا باشد
مپندارید زانو میزند مردِ بلاکِش در این محنت
که نخلِ سرکشِ ما فارغ از دستِ گدا باشد
اگرچه بال و پر در آتشِ هجران همیسوزد
امیدِ فتح و شادی مرهمِ زخمِ دلِ ما باشد
اگرچه کارد بر استخوان آمد ز جورِ حادثات، امّا
ای سلیم! این ملکِ ویران عاقبت فرخندهجا باشد...
« سلطان یاووز سلیم »
جامِ می آمد و درمانِ خمارم ننمود
موسمِ گل بگذشت و بهاری نشد حاصلِ ما
آن مه که تمنایِ صلاح و ورعش بود به تن
به گریز و حیلت، رامِ این عشق نشد آخرِ ما
آن پریچهر که اخمِ مرا خنده نمود و بگذشت
رامِ شلاق شد اما مهارش نشد رامِ دلِ ما
نفرینِ منش عاقبتآفرین شد و رفت
تا که خوارِ نظرِ خلق و خوارِ دهر نشد ماهِ ما
باد پرِ شکستهای آورد و دانستم از آن
هر که زین دام بپرید، رستگار نشد پیشِ ما
خود در بفرشودم و گفتم که بیا فتحش کن
کشوری بود که با زورِ سپاه قائم نشد ملکِ ما
غمِ عشق تلخ آمد ای دلِ خسته، چه سود؟
با همهکس یار شد و یارِ وفادار نشد بهرِ ما
مکش پای ازین عرصه ارچه جفا دیدی ز دهر
که سلطنت اندرین غم به کامت شد ای سلیما!
« سلطان یاووز سلیم »
زنخدانت لطیفتر آمد ز سیب و نسترن جانا
اگر این هر دو دست افتد، بگویم در طرب بخبخ!
ز بس کشته به راهت پشته کردی در همه عالم
به هر سو بگذری از ناز، گردد صحنهاش مسلخ
چاکِ این سینه نپذیرد رفو ترسم مگر اینکه
گیری از مژهات سوزن، ز تارِ طُرّهات هم نخ
بیا بر پیشِ چهرِ گرمِ خود آتش خجل گردان
که پیشِ تابشِ رویت شود افسردهتر از یخ
اگر جان و سرِ خویشتن نثارِ آستانت کنم
حدیثِ رانِ ملخ باشد به نزدِ شوکتِ فرخ
به جانت کز روان و دل تویی نزدیکتر بر من
اگرچه دور گردانند جسمم را دو صد فرسخ
کند فخر بر خاقان و شاهانِ جهان هر کس
که او را جا دهی اندر سرایِ خویش یا مطبخ
سلیم! ار سر نهی بر آستانِ حضرتِ جانان
شوی بلنداقبال و سرور اندر این دهرِ پرفرخ...
« سلطان یاووز سلیم »
چو مهرِ ماهِ خزان، تیره شد روان و دلم
کجایی ای مهِ تابان کزین فراق، دلم...؟
بُود بدونِ تو این چرخِ کین چو سقفِ ستم
که بست راهِ نفس بر چهِ بیژنِ محنم
همیکشم ز دو دیده زلالِ اشک به رخ
که تا ز شعلهٔ خرمن نسوزد این بدنم
ترسم نیازم خاکی به کویت ای دلبر
ز بس که آتشِ هجران گرفت پیرهنم
نگارِ بیشفقت باک ندارد ز کشتنم امروز
که دور افتادهام و خونِ من کشد به تنم
چو خستگانِ زمینگیر پایبستِ سلاسل
شکسته بالِ پریدن، گسسته دویدنم
بیا ز راهِ سفر ای آرامِ جان و شکیب
که تاب و صبر نماند اندر این دلِ حزنم
بیا و رحم کن ای سلیم! برین سوز و گداز
که بیقرار شدست از فراق، جان و تنم...
« سلطان یاووز سلیم »
چو آفتابِ خزان تیره گشت جان و دلم
کجایی ای مهِ روشن که بیتو تارم من؟
برین سرای بلا، چرخ چون سنگی است
که بسته راهِ نفس بر چاهِ بیژنم من
ز دیده اشک فشانم که تا نسوزد تن
ز آتشِ سرکشی کز غمت خرمنم من
ترسم نیایی و خاکسترم به کویت رسد
ز بس که آتشِ سوزان گرفته دامنم من
ز قتلِ من پروا نداری ای یار، افسوس
که خونِ خویش به گردن کشیده در وطنم من
چو بنديانِ زمینگیر بستهام به سلاسل
بالِ پریدنم بشکسته، پایِ دویدنم من
ای سفرکرده برگرد و رحم کن بر دل
که بیقراریِ عشقت ربوده ماندنم من
بیا و دادِ دلِ تنگ ای سلیم! بده امروز
که ز آتشِ غمِ هجران همیسوزنم من...
« سلطان یاووز سلیم »
آن را که دلبر نیست، دلِ او چه کار آید؟
آنجا که برقی نیست، ز حاصل چه کار آید؟
زنجیر نهد شور بر آن فیلِ خروشان
دیوانهٔ عشقِ تو را از سلاسل چه کار آید؟
این سیلِ بلا رخنه کند در دلِ پولاد
در بستنِ دل پیشِ صبا از چه کار آید؟
چشمم سپید گشت اندر این راهِ تمنا
از سرمهٔ مشکینِ منزل، چه کار آید؟
مجنون که به دل عکسِ رخِ یار بپرورد
بر چهرِ پری پیکرِ محمل، چه کار آید؟
آن را که در آبِ خویش بیم است چو گوهر
از لنگرِ جمعیتِ ساحل چه کار آید؟
در دیدهٔ تنگِ مور دنیا چه تنگ است
دلتنگِ جفا را وسعتِ منزل چه کار آید؟
چشمِ حریص از نعمتِ دنیا نشود سیر
غربالِ تهیدست را حاصل چه کار آید؟
چو آینه غرقِ گل و لای گشت در راه
روشندلی و شستنِ دست ز دو عالم چه کار آید؟
چون طاقتِ دیدارت نیست ای دلِ شیدا
از انتظارِ دوست، غافل شو سلیمیا!
« سلطان یاووز سلیم »
برفتند دوستان از بر، نمانده هیچ کس با ما
سیاه شد روزگارِ من، نمانده سایهای بر ما
کشم چون صبح آهِ سرد و جانسوز از دلِ تنگم
که آن مهروچو انفاسِ سحرمگاهی نماند بر ما
اگر یارِ جفاپیشه ورایِ حد جفا ورزد
روا باشد که از حد بگذشت و نماند هیچ جفا بر ما
بپرسی از چه رو دل ناشد از هجرانِ تو محزون؟
چنان تنگ آمد این سینه که نگنجد هیچ غم بر ما
چو ابرِ نوپهاران در فراقت بس که باریدم
نمانده قطرهای اشک اندر این چشمِ گهربارِ ما
بده ساغر که بهرِ آمدن یا رفتن از دنیا
نماند محتشم کس اندر این دیار و حشمتِ دنیوی بر ما
بقا بادا جامی کز سفال ساختهاند ساقیان
که باده باقی است ار بگذرد جامِ جم از ما
سلیم! خانهٔ دل خلوتگاهِ پاکِ الهی شد
هزاران شکر یزدان را که بت نمانده اندر حرمِ ما...
« سلطان یاووز سلیم »
صد تحیت ز آسمان آمد بر این والا آستان
که نپسندید این جهان جز کویِ تو اندر جهان
مرغِ جان چرخنده باشد گردِ بامِ حضرتت
کز پناهت مییابد هر پریشاندل امان
چون پر و بالِ پریدن یافت مرغ از بخششت
جز به درگاهت کجا دارد امیدی مرغِ جان؟
هر کجا بینی به عالم مرغکی سوختهپر
دان که افتاده است در دام ز طمعِ نادان
تو زلالِ کوثری و تشنهکامان سویِ تو
روید از سوزِ درونشان بال و پرهایِ جاویدان
سجدهآرایِ درت شد خسروِ عالیتبار
تا یابد ز خاکِ پایت عزّت و جاهِ گران
رو به سویش کن که یابی اندرین ره کامرانی
چون سلامِ حق رسید بر جانِ تو ای سلیما!
« سلطان یاووز سلیم »
مرا در کارگاهِ آفرینش نقشِ دیگر بود؟
که در لوحِ قضا کِکتی چنین نازبیا بنوشت
خلایق در عذاب از خلق و من در رنج از خویشم
چه حکمت بود اندر حکمتِ این خاکیِ بدسرشت؟
ز شور و شرِّ من دهر آفرینش را چه حاصل دید؟
کزین آشوبِ هستی جز جفا و غم نمیکشت
چو در تکوینِ جانم نقص میدید اخترِ گردون
چرا نادیده انگیخت این بنایِ تیره در بالشت؟
اگر من در عدم بودم، جهانت نقص میپذیرفت؟
یا کین چرخِ گردون فارغ از من بیکواکب گشت؟
یقین دارم که قصدِ چرخ از این تکوینِ محنتزا
فقط دیدن ز رنجِ رنگبررنگ و جفاها بود
اگر تابش نمیکرد اخترِ من در سپهرِ کین
مگر مهر و مه و کیوان بیفروغ و بیضیا میگشت؟
به راستی علتِ خلقت به چشمِ عقل جز این نیست
که قالبی باید بر گور و مزارِ خاکیِ بیکشت
گرم قدرت بُدی بر مسندِ حکم و سرِ کیوان
هر آن کس را به کاری بهتر و والاتر میگاشتم
چو بیداد است بر خلق و عجز اندر پاسِ مخلوقات
چه حاصل کین فلک با این همه عجز آفرینش کشت؟
درین حیرت سلیمی گوید از بیدادِ این گردون
که با همه شوکت، اسیرِ حکمتِ آن داورِ والاست...
« سلطان یاووز سلیم »
اگر با ظاهرآرایی نمیآمیخت آیینم
نمیافتاد سایه از بلا بر بانگِ آمینم
به گامِ بندگی غافل شدیم از مقصدِ اصلی
ز رفتن بازداشت ما را همین بارِ سنگینم
به عشق گفتم چرا راهم نبستی؟ گفت با خنده:
«که راه بر گمراهان بستن نبا باشد در آیینم»
بدونِ تو چو بیمارم به زیرِ پنجهٔ عاقل
خداوندا! بگردان این طبیب از رویِ بالینم
اگر گفتی که یاران رشک بر قدرِ تو میدارند
به ناچاری کند دشمن در این پیکار تحسینم
سلیم! ار دست برداری ز عقل و ظاهربینیها
به ملکِ جان شوی سلطان و یابی شهدِ شیرینم...
« سلطان یاووز سلیم »
بنال ای مرغِ شب بامن، اگر میلت به یاری است
که ما دو مبتلاییم و حدیثِ ما زاری است
در آن عرصهگهی کز طُرّهٔ جانان وزد بادی
چه جایِ لاف زدن نافههایِ تاتاری است؟
بیاور باده تا رنگین کنیم این جامهٔ سالوس
که ما مستِ میِ عشقیم و نامِ ما هشیاری است
به زیرِ سلسله رفتن نه کارِ هر سبکساری است
خیالِ زلفِ او پختن طریقِ پاکعیاری است
نه تنها خال و خط آمد جمالِ نازنینان را
هزاران نکتهٔ باریک اندر شهرِ دلداری است
قلندرهایِ اهلِ دل به نیمجو هم نمیگیرند
قبایِ خسرویها را که از علم و هنر عاری است
به بالینِ وصالش پا نهادن بس دشوار است
عروج بر اوجِ گردون هم به سختی و به دشواری است
میازار این دلِ پرخون، ای سلیم! خاموش شو دیگر
که در آیینِ جانبازان، جاوید رستگاری کمآزاری است...
« سلطان یاووز سلیم »
از خسّتِ بیحد به جهان لب به می و جام نزد
حرمانزده نانی به جز اندر شبِ اوهام نزد
صد بار اگر جانبِ بازارِ کرم گام سپرد
یک بار به سودایِ سخا دست به انعام نزد
از بیمِ زوالِ درم و خوفِ گرفتاریِ خویش
در عرصهٔ هستی قدمی صاحبِ اکرام نزد
میگفت که گرانی نشود باب اندر این شهر
زین روی لبِ خویش بر آن نعمتِ ایام نزد
صد بار سویِ بحر برفت از طمعِ رزق ولی
یک بار همی ماهیِ مقصود به فلام نزد*
بر طاقچهٔ خانه ز حسرت نگهاش ماند و دریغ
نقشی به عزّت بر سرِ آن صورتِ گمنام نزد
تنبورِ پدر ماند به کنجی و نخورد مضربِ شوق
از بس که ز امساک و بخل دم ز می و جام نزد
ای دل مکنش پیرویِ مردمِ دونپایه که خلق
طانه زنند بر بخیل و کس نامِ خوش بر او نام نزد
بگذر ز خست و بخل و بپوش خرقهای از جود
دستِ کرم گشا و سخا پیشه کن ای سلیما!
« سلطان یاووز سلیم »
بکوش ای بیخبر تا اندر این ره باخبر باشی
چو پا در راه نگذاری، کجا صاحبهنر باشی؟
به مکتبخانهٔ عشّاق پیشِ استادِ دانایی
بنه زانو که تا اندر سلوکِ جان پدر باشی
ز مسِّ هستیِ خاکی بشوی دست و قدم بردار
به اکسیرِ محبّت زن که تا عالیگهر باشی
خواب و خورت دور افکند ز فرّ و شوکتِ شاهی
زمانی بررسات بر خویش کز اینها گذر باشی
اگر انوارِ عشقِ حق بتابد بر دلِ شیدا
به سوز و روشنی فردا فزون از مهر و ذر باشی
شوی گر غوطهور اندر محیطِ رحمتِ یزدان
نگیری ترّی از هفت آب اگر غرقِ گهر باشی
سراپا نورِ حق گردی به دیوانِ جلالِ او
در این وادی چو بیپا و سر و بیتاج و سر باشی
اگر وجهِ خدا گردد انیسِ چشمِ بیدارت
یقین دارم که اندر ملکِ معنی صاحبنظر باشی
بنیادِ هستیات گر زیر و رو گردد مخور اندوه
که در ویرانیِ تن فارغ از بیمِ خطر باشی
ای سلیم! ار در سرت افتاده شوقِ وصلِ آن جانان
باید خاکِ آستانِ خسروان و اهلِ هنر باشی...
« سلطان یاووز سلیم »