









دانلود دیوان سلطان یاووز سلیم، فیلسوف شاه عثمانی:
دانلود دیوان سلطان یاووز سلیم، فیلسوف شاه عثمانی:
در مکتب عشق هرکسی پیامبریست
«سلطان یاووز سلیم »
«اگر پادشاهانِ زمین میدانستند که درِ این کوی چه لذتیست، تختِ عاج و تاجِ زرّین را به پشیزی میفروختند و کاسهٔ گدایی به دست میگرفتند. رنجِ غاییِ بشر از همین تناقضِ عظیم آغاز میشود: آدمی خود را پادشاهِ بلامنازعِ سرنوشت و اموالِ خویش میپندارد، اما در واقع، بردهٔ هراسی دایمی است؛ هراسِ از دست دادن، هراسِ زوال و ترسِ جانکاهِ مرگ. این پادشاهیِ ظاهری، زندانیست که انسان با دیوارهای توهم برای خود ساخته است.
از منظرِ روانِ خردمند، اضطراب و اندوه زمانی رخت میبندد که سالک، حقیقتِ "گدایی درگاهِ عشق" را دریابد. این گدایی، محتاجیِ تذللآمیز نیست؛ بلکه استعفایی هوشمندانه و شکوهمند از تمامِ ادعاهای دروغین است. چون پادشاهِ سرسختِ نفس، تاجِ منیت را در پای معشوقِ ازلی بر زمین نهد، از اسارتِ "خواهشها" آزاد میشود. این همان شفای روانی و رهاییِ مطلق از رنج است؛ چرا که آنکس که هیچ چیز از خود ندارد، دیگر چیزی برای باختن و هراسیدن نخواهد داشت.
در این نقطه است که بزرگترین پارادوکسِ هستی آشکار میشود: گدایِ این بارگاه، پادشاهِ حقیقیِ جان است و پادشاهِ دنیا، گدایِ لرزانی در پیِ اعتباراتِ فانی. عاشق با فروتنی و پذیرشِ رادیکالِ جریانِ هستی، به تسلیمِ رواقی و خردِ افلاطونی دست مییابد. او دکانِ تملک و منیت را تخته میکند و در وسعتِ بیکرانِ نیستی مأمن میگزیند.
این پادشاهیِ پنهان در لباسِ فقر، همان رسالت و پیامبریِ مکتبِ عشق است. نَفَسِ چنین انسانی، چون از غبارِ طمع و ترس پاک شده، ارمغانآورِ صلح، رهایی و آرامشِ اصیل برای جانهای خسته و سرگردانِ بشری خواهد بود.»
« سلطان یاووز سلیم »
در این زمانه رفیقی خالی ز کین کجاست؟
جامِ می و دفترِ شعر مونسِ جانِ ماست
سبکبار رو کز این تنگنا گذر مشکل است
پیاله گیر که عمرِ عزیز بیوفاست
نه تنها من ز بیعملی ملولم در این دیار
که رنجِ اهلِ علم هم ز علمِ بیصفاست
به دیدهٔ عقل اندر این معبرِ پرآشوب
جهان و ملکِ جهان بیثبات و بیبقاست
دست در طُرّهٔ نگار زن و فسانه مگو
که سعد و نحسِ فلک ز اخترِ زهره و زحلنماست
دلم امیدِ وصالِ تو داشت اندر سر
ولیک تیرِ اجل رهزنِ راهِ امیدِ ماست
اندر این عرصه سلیم مستِ میِ الست آمد
که تا ابد ز هشیاری و عقل جداست...
« سلطان یاووز سلیم »
حیف باشد غم که مشقِ مردمِ نادان کنند
ارچه با تکرار نتوان رنجِ دل آسان کنند
تازه خو کردم به آیینِ صلاح و بندگی
بیم دارم زاهدان زین توبه پشیمان کنند
ساختن با خانهٔ ویرانِ دل خوشتر بُوَد
گر بنا باشد به تعمیرش مرا ویران کنند
مرغِ دل ارچه خو بگرفته است با کنجِ قفس
سر زند بر میله چون او را هراسان کنند
عشق را استادِ زهد انکار کرد اما چه سود؟
رازِ حق فاشتر گردد چو در کتمان کنند
بستنِ میخانه هر سو خانهای میخانه ساخت
نور کی پنهان بماند چون در شیشه پنهان کنند؟
صبا کی در یابد رازِ طُرّهٔ سرکش کز ناز
دلرباتر میگردد آن دم که پریشان کنند
میکشم رنجی که شایسته نباشم بر وی
کاش اندر روزِ محشر دادِ این سوزِ فراوان کنند
محرمِ رازِ الهی شو در این دیرِ کهن
تا به ملکِ جان شوی خسرو سلیمیا!
« سلطان یاووز سلیم »
تا کی جفا کشم ز تو؟ این نیز بگذرد
افزون شدست جور و بلا، این نیز بگذرد
عمرم به سر رسید و نماندست فرصتی
خوش باش کز جفایِ شما، این نیز بگذرد
بگذری ز پیشِ من و بر من نیفکنی نظری
ای جانِ پاکِ من به فدا، این نیز بگذرد
هر کس رسید بر سرِ مقصود و این گدا
محروم ماند ز لطف و عطا، این نیز بگذرد
ای مه! تو دادهای به من از ناز دشنامها
من کردهام برایِ تو خیر و دعا، این نیز بگذرد
آمد دلم به کویِ تو، نومید بازگشت
نشنید نغمهای ز خوشِ مرحبا، این نیز بگذرد
بگذشت آن زمان که مرا دوست داشتی
دیگر شدست رایِ شما، این نیز بگذرد
سلیم! تا کی کشد این رنج و ابتلا؟
چون بگذرد جفایِ جهان، این نیز بگذرد...
« سلطان یاووز سلیم »
آن کس که مرا خوار اندرین کوی کند این است
آن مه که مرا پامالِ صد غم کند این است
آن شوخ که شب مست برون آمد و بیباک
تیغم زد و بگذشت و ندانست، کند این است
آن ترک که بپراکند تاراجِ سرایم
از خانه برون تاخت و جفا کرد این است
شاهی که بُوَد سرورِ خیلِ همه خوبان
از ناز قد افراخت به کیوان کند این است
آن کس که به شطرنجِ بلا نقدِ دل و دین
یکباره ببخت اندرین عرصه، کند این است
باختیم نقدِ دل و دین را ای سلیم! به راهش
آن کس که شهِ دهر گدا کرد کند این است...
« سلطان یاووز سلیم »
چو جان بررقصد از آوایِ نای و دف در این سامان
نه تنها دف، که من خود کفزنانت میبرم بر خوان
خیالِ رقصپردازم کند عشوه برین اندیشه
سر و گردن بگردانم به سیرِ جلوهٔ جانان
چو نای از نالهٔ خویشم نوایِ درد آموختم
عجب بین کز فغانِ خویشتن افتادهام نالان
فتاده سایهٔ دستم برین پرده ز بازیها
من از لعبِ خیالِ خویشتنم مات و پریشان
چنان اندر نهانخانهٔ جانم جا گرفت این شور
که گاهی بر دلم بگذرد کین خود منم ای جان
بگفتم کیست کینسان دمبهدم نامِ مرا خواند؟
تبسم کرد از عمقِ دلم، گفتا: منم ایران!
بگفتم ای جهان و روشنیِ دیدهٔ شاهان
منم آن عاشقِ دیرینه و آن خسروِ جانبازان
به شوقِ تو گردِ سرم میگردد این گردون
وگرنه دور از آستانت سایهای باشم اندر این دیوان
به راهِ اعتلا و حفظِ این ملکِ گرانمایه
کمر بربند اندرین عرصه، سلیمیا! جان افشان
« سلطان یاووز سلیم »
ای لعبتِ ساقی بده آن جامِ گران را
کاین چرخِ جفاپیشه ندادهست امان را
چون توبه شکستیم و نشستیم به خلوت
از می بنواز این دلِ پرحسرت و جان را
کم خور غمِ فردا و بزی شاد در این دیر
کز ما بجز از نام نماند این جهان را
می نوش و ز اندوهِ زمانه مَکِش افغان
کاین دهرِ ستمپیشه نگیرد آرامان را
سر بر خطِ گردون منه و خوش بزی امروز
خوشتر ز دمِ نقد نبینی دوران را
غمگین چه نشینی ز تهیدستی و عسرت؟
ناگاه شوی خاک و ندیدی دو جهان را
بیهوده مخور اندوه و دل فارغ ز بلا دار
بر کامِ دلِ خویش بزن گامِ زمان را
دهر است بداندیش و نشسته به کمینگاه
تا گسترَد از غدر و جفا دامِ نهان را
فارغ شو سلیم! ز مکرِ فلک و ساغرِ می گیر
تا ملکِ ابد یابی و آن دولتِ جان را...
« سلطان یاووز سلیم »
چشمِ تو دلآزار و نگاهِ تو فسونکار
حیران شده در جادویِ چشمانِ تو آهو
در پیشِ منی، غایب از این دیدهٔ گریان
زین رو نگهم سویِ تو باشد به هر سو
صد چشمه ز چشمانِ من روان گشت به هر سو
چون دیده بدوزم به رخِ پاکِ تو، ای دوست
بستی دلِ ما را به سرِ زلفِ معنبر
بردی دل و هوشم به همان نرگسِ جادو
هر شب چو چراغی به تمنا نگرم من
تا باز ببينم کجاست آن شمعِ سیهمو
بر چشم و دهان و رخ و آن گردنِ سیمین
آسیب نرسد ز گردشِ این چرخهٔ گردو
مه گرچه به چشمِ همگان خوب و قشنگ است
زیباتری از ماه به آن طُرّه و ابرو
با این همه چشمانِ سیه اندر دلِ شبها
آن چشمِ سیاهت شده است حاکم و هندو
سوگند به چشمانِ تو سلیمی به دو عالم
دارد چشمی پر ز درّ و لؤلؤیِ خوشبو...
« سلطان یاووز سلیم »
امشب ز بزمِ ما همه عشّاق برون گردان
یک شب به پیشِ ما بمان، با ما سحر گردان
بشکن سبویِ زهد و توبه در حضورِ من
دستک بزن، مطرب بگو، شورِ دگر گردان
گلهایِ عالم جمله نقشی از جمالِ توست
قوسِ قزح را بر سرِ زلفِ معنبر گردان
تا طاقِ ابرویِ بتِ سیمینبدن خَم شد
رندانِ مِیخواره سبو بس شکستهتر گردان
تو میرِ عشقی و هزاران مبتلا داری
پیغمبرِ عشّاقی و با جان نظر گردان
یک قطره مه افتاده بر بالینِ یادِ تو
این خانه را پر شهد و شکر زان لبِ تر گردان
اندر حریمِ حرمتِ عشقش فرود آور
جان را نثارِ آستانش کن سلیما!
« سلطان یاووز سلیم »
با خُلـق و خویِ خوب و بدم ساختی ای نگار
دیدارِ کج نمودی و بگذشتی ز کارزار
یک عمر هر ستاره فلک جلوه کرد و رفت
تنها تویی که ماه شدی در دلِ دیار
آیینه هم ندید کسی غیرِ رویِ تو
تا دلبخواهِ خاطرِ ما گشتی ای نگار
دیدارِ تو تلذّذِ عمرِ دوباره بود
ای جانِ پاک! خوش آمدی اندر این زمانِ تار
شرمندهام که جایِ تو اندر دلِ من است
از چرخِ هفتمین به چاه فرود آمدی ز ناز
ای سلیم! قدرِ آن شهِ خوبان نگاه دار
کز اوجِ آسمان به دلت کرده است گذار...
« سلطان یاووز سلیم »
خیالش در شعور ناید ز بس حیرتفزا باشد
به دیدن برنیاید جلوهای کآن ماوراء باشد
ضعیفی کارِ من بگرفت از ایمایِ چشمانش
چو مژگانم ز خاموشی، نوایِ نالهها باشد
از آن بیمهر، منتکش شدیم آخر به صد حسرت
که یادِ او گهی بر یادِ عشّاقِ جفا باشد
نه از صبحی خبر دارم، نه از شامی اثرم ماند
نگه میپرورم جایی که خطِّ آن بناگوش و صفا باشد
به رویِ جلوهاش میتازم و باکیم از آتش نیست
خسی در موجِ خیزانِ محیطِ مبتلا باشد
چنین محوِ خرامِ کیست طاووسِ خیالم باز؟
که از هر مویِ جانم روزنِ خلدِ برین وا شد
ز بارِ حسرتِ دنیا کمانی گشت قامت، حیف!
که عقبا هم نَیارزد گر بارِ دوشی بر قبا باشد
حبابِ آهم ای دل! داغ گشت از بینگاهیها
چرا فروغِ این کاشانه شمعِ بیضیا باشد؟
دلِآزردهٔ سلیمی داغ شد در خلوتِ محنت
که تا کی کلبهٔ شاهی پُر از شمعِ خاموش باشد؟...
« سلطان یاووز سلیم »
دعوی چه کنی؟ جمله همرهان برفتند
بربند دلا بار، که کاروانیان برفتند
آن گردِ شتابنده که در عرصهٔ صحراست
گوید چه نشینی؟ که سواران برفتند
سووز است دلِ لاله و نیلی جامهٔ سرو
کز باغِ جهان جمله لالهعذاران برفتند
گر نادره نایاب شود هیچ شگفتی نیست
کز کاخِ هنر نادرهکاران برفتند
افسوس که آن گوهرِ معانیشناسان
هشتند به ماران و خود آن پاکعیاران برفتند
یک مرغِ گرفتار در این عرصهٔ ویران
تنها به قفس ماند و هزاران برفتند
خون بارد از این دیده به یادِ رخِ یاران
کز پیشِ چشم چون ابرِ بهاران برفتند
تنها تو بماندی در این کاخِ کیانی
پا در رکاب کن، خیز از این عرصه سلیما!
« سلطان یاووز سلیم »
دلی کز صبر خالی شد، دلِ شیدایِ ما نبود
کسی کو دل به جانان داد، فکرِ جانِ خود نبود
کبابم کرد در آتش، از آن است این جگر پرخون
گناهی بر دو چشمِ خسته و اشبارِ ما نبود
تمامِ شهر خواندند این حدیثِ رازِ سوزان را
که مُهرِ صبر و تمکین اندر این حکم و قضا نبود
بپای ای دل اندر آتش، مکار ای دیده اشکِ خون
که شرارِ آتشِ حرمان، سزاوارِ فنا نبود
رخش دیدم، به دل گفتم چه میگویی در این سودا؟
بگفتا این بلایِ جانشکار از ما جدا نبود
پند از عقل جستم، عقل گفت ای خسروِ عاشق
بر این دیوانگانِ عشق، فرمانِ حجا نبود
دوشین جانِ من زانسان به سویِ کویِ او پر زد
که پنداری از آنِ اوست و در بندِ تنِ ما نبود!
چو تیرم زد، برون کشید آن خدنگِ غرقهدرخون را
به خنده گفت کین پیکانِ خونین زانِ ما نبود
بسوزد دل سلیم! به تنهایی و شکرِ ایزد کن
که گوشِ خلقِ عالم بر افغان و نوالهٔ ما نبود...
« سلطان یاووز سلیم »
چه روزها که به حسرت غروب شد، نرسیدی
چه بغضها که به جانم رسوب شد، نرسیدی
خلیلِ آتشینگفتار و بتشکن کجایی؟
که باز لات و مناتِ خشین رب شد، نرسیدی
برای ما که اسیرِ جفا و خستهدلیم
نه، بلكه بهرِ حاسدان چه خوب شد، نرسیدی!
تمامِ هفته چشم بر راهِ جمعه میداریم
پگاه سپری گشت و باز غروب شد، نرسیدی
چو ماهِ برجِ هدایت ز دیده پنهانی
جهان ز ظلمتِ غیبت کثیف شد، نرسیدی
به راهِ معدلتت خیلِ تشنگان نگران
سرابِ وعدهٔ دونان عجیب شد، نرسیدی
ز تابِ هجرِ تو دل داغدار گشت سلیمی
نوایِ ناله و آهم مهیب شد، نرسیدی...
« سلطان یاووز سلیم »
اگر عاشقی جوید ز رویِ یارِ خود نامی
در آن حضرت بباید داد اول جان و اندامی
چو از هستی مجرّد گشتی و دل را سپردستی
بیابی بیگمان آنگه ز وصلِ دوست انعامی
چو از خود بیخود افتادی، مرادِ خویشتن یابی
که اندر نیستی دیدن توان ذاتِ سرانجامی
ببینی نیستی را کز پیِ هستی دوان باشد
که جویای فنا را هستیِ مطلق بُوَد جامی
چو میجویم بیابم، چون بیابم گم شوم در وی
کجا بیند عیان گمگشتهای اندر چنین مقامی؟
چو خود جویی مر او را، کی توانی یافتن او را؟
مگر بازی به راهش ملک و مال و جسم و ایامی
چو نفیِ خویشتن دیدی، ز بیخویشی شوی حیران
گهی در مجمعِ قرب و گهی در فرقتِ دامی
گهی گویان، گهی خاموش، گهی جنبش، گهی آرام
گهی در اوجِ آزادی، گهی اندر بند و احرامی
حیرت اندر حیرت است و آگهی اندر دلِ سالک
عجز اندر عجز و اندر عاشقی سوزِ سرانجامی
هر آن کو دوست دارد ما، عاجز و حیران شود آخر
شرطِ ما این بُوَد اندر وفایِ عشق سلیم! آخر...
« سلطان یاووز سلیم »
زدم فالِ کیانی را و دیدم فرّ و اقبالی
نکویی و ظفر پیدا شد اندر طالعِ حالی
بگذشت آن روزگارِ غم، مددها میکند بختم
که روشن دیدهام اندر منجم طالعِ فالی
بشارت داد اختربین که دورانِ خفّت بگذشت
به جایِ محنتِ پارینه آمد عِزِّ امسالی
طبیبِ جان به بیمارم نویدِ تندرستی داد
اگرچه اندکی باشد هنوزش اضطرابآلی
همایِ بختِ ما اندر هوایِ سلطنت پر زد
پر و بال است فراوان گر نماند مانعِ بالی
ز چشمِ ما به دستِ خویش بخت اشکِ بلا بزدود
بشاراتی که بعد از گریهها باشد شکرخندی
نشاطِ بزمِ ما آزاد شد از قیل و قالِ دون
که اندر کنجِ میکدهها صفایِ حال شد حالی
از فتح و نصرت سلیمی!، مژده آمد بر سرِ اورنگ
که روزِ دولت یار آمد و بگذشت همهسالی...
« سلطان یاووز سلیم »
خونی که ز چشمم چکد اندر طلبِ کیست؟
تیری که نشنید بر دل ز تبِ کیست؟
دل کز بتانِ بوالهوس آورده بودم باز
اینبار دزدیدست کس، اندر عجبِ کیست؟
هر دم به خاکی منزلم، هر لحظه گردی حاصلم
ای خاک بر فرقِ دلم، کاین غبار ز عقبِ کیست؟
گویند گر آید آن نگار، چه میکنی اندر نثار؟
چندین گهر اندر نظر از دیده بهرِ لبِ کیست؟
اینک رسید آن کینهکش، جان بر رکابش با عطش
بر کشتنم دل کرده خوش، این خصمِ مردمطلبِ کیست؟
گلگونِ ناز انگیخته، گیسو کمند آویخته
دلخسته و خونریخته، آن چابکسوار ز نسبِ کیست؟
بسته میان چون ریسمان، پر ز درّ و گهرهایِ گران
نامد مرا هرگز به بر، اکنون اندر سلبِ کیست؟
بر جانِ سلیمی ز کین، زین کرده اسبِ جفا
گر خون بریزد بر زمین، اندر پناه و امانِ کیست؟...
« سلطان یاووز سلیم »
تابد فروغِ مِهر ز چشمِ پر از تراب
بارانِ صبحگاه ندارد صفا و آب
گوهر به تابناکیِ اشکم نیافت کس
کو روشندلی که شناسد بهایِ آب؟
ماییم و سینهای که بُوَد آشیانِ آه
ماییم و دیدهای که بُوَد آشنا به خواب
گوشِ مرا ز نغمهٔ شادی نصیب نیست
مانندِ جویبار بسازم نوا به آب
از بس که تن ز آتشِ حسرت گداخته است
از دیده خون فشانم بر این اضطراب
چون طفلِ هرزهپوی دوانم به هر طرف
دل در قفایِ یار و منم در پیِ سراب
دیشب چراغِ دیدهٔ من سوخت تا سحر
آتش فتاد بیرخِ تو اندر این عذاب
خوابآور است زمزمهٔ جویبارِ عمر
در خواب شد ستارهٔ بختم ز شور و تاب
بس کن سلیمی زارنوازی که روزگار
تابی ندارد از غمِ این ماجرایِ ناب...
« سلطان یاووز سلیم »
چو آن ماهِ شهرآشوب بر هر معبری پوید
جهان پر غوغا گردد، چونان کز ره شهی پوید
سیاه شد روزگارِ من ز هجرانِ رخِ ماهت
کجاست آن آفتابِ جان که سویِ چون منی پوید؟
چو در راهش ببینم، بیخودانه داد میخواهم
همانندِ فقیری کز پیِ شاهِ جهان پوید
تو کز لافِ صبوری دم زنی در عشقِ خوبرویان
شکیبایی بکن تا چرخِ گردون اندکی پوید
اگر سالها به راهش منتظر باشم نمیآید
چو غایب گردم از کویش، دمی چابکسوار پوید
اگرچه آتش اندر جان و دل زد فرقتِ رویش
نیارزم دودِ آهی سویِ آن سروِ روان پوید
ساقیا! تشنهلب مُردم، عنایت کن دمی بر ما
چه باشد آبِ حیوان گر به سویِ تشنهای پوید؟
میانِ خیلِ خوبان در جولانی و خلق اندر فغان
چو آن خدیوِ اعظم کز میانِ لشکری پوید
آن شاهِ حسن و ناز گفتا ای سلیم! بگذرم زینجا
مبادا ظلمِ بیحد بر دلِ بیجرمی پوید...
« سلطان یاووز سلیم »
بستیم عهد با سرِ زلفت نگارِ من
یک سر مو نشکستیم پیمان و کارِ من
با یادِ رویِ تو بنشستیم در خلوت
نزدِ غریبهای ننشیند تبارِ من
هر جا گشودهایم دیده به نقشِ خیالِ تو
در دم رقم زده است صنم روزگارِ من
پنهان نماند سرِ ما از اهلِ معرفت
داند خدایِ غیب و شهود سرّ و تارِ من
جز مهرِ دوست در دلِ ما نیست مأمنی
غیر از خدایِ خویش نجوید تبارِ من
گر جملگی خلقِ جهان مستیام دیدند
گو دانند که سرمستِ عشقم، نه عارِ من
اندر خراباتِ مغان شاهِ سرمستانیم
کس را چه آگهیست ز دست و عیارِ من؟
در کویِ عشق سلیمی ز جامِ حق مست است
داند خدایِ عرش که پاک است تبارِ من...
« سلطان یاووز سلیم »
کجا پایی بمانده تا به کویِ آن نگار آیم؟
مگر همراهِ بادِ صبحدم اندر دیار آیم
در آن جایی که قاصد هم بپیماید به حیرانی
منِ درمانده در شامِ بیابان کی به کار آیم؟
به راهِ عشقِ او صد خسرو و گردنکشان افتاد
منِ مسکینِ بیپا چسان در کارزار آیم؟
بانگِ دردم که اندر کوهسار افتاده این ناله
اگر بارِ دگر آیم، چو طنینِ کوهسار آیم
غمِ ناکامیِ اسکندرم کشت اندر این ظلمت
اگرچه چون خضر بر چشمهٔ پر فضل و بار آیم
بگفتم کامِ دل یابم ز فیضِ جامِ مشتاقان
ندیدستم که اندر کامِ این غم بیتبار آیم
غمِ عریاندلانِ دهر مرا کشاند به این صحرا
نه آن کز بهرِ اسب و حله و ناز و وقار آیم
همیرفتم که اندر تیره شبهایِ دلافسردان
چو نسیمِ صبحدم با نفهاتِ دلگشا آیم
نمایم بر تو کز نایِ دلم بس نالهها خیزد
اگر با همدمی محرم به رازِ جانشکار آیم
بمردم اندر این حسرت ولی امّید میدارم
که عاقبت به پابوسِ رخِ آن شهریار آیم
چو سایه گرچه اندر تیرگیِ شب گم و ماتم
به نورِ صبحگاهی کز فروغِ رخ برآیم
به امیدِ وصالِ او کمر بربند در این عرصه
ز ظلمت رو بتاب و خیز، سلیما! سویِ صبح آیم !
« سلطان یاووز سلیم »
مرا با تو نهانی سرّ و رازی در میان باشد
وگرنه رویِ زیبا اندر این عالم فراوان باشد
وجودی دارم از مهرت گدازان اندر این عرصه
جسمم رفت از میان اما حدیثِ مهرِ تو بر جان باشد
گمان مبر که کلاهم ز سودای تو خالی گردد
تا زمانی که ز تن استخوان اندر خاکِ میدان باشد
اگر پیشم نشینی مونس و آرامِ جان باشی
وگر غایب شوی خیالت در درونِ سینه پنهان باشد
به گفتن برنیاید شرحِ حسنت ای نگارِ من
ولیکن شرح خواهم داد تا در کام زبان باشد
ندانم قامت است آن یا قیامت در جهان برپا؟
که گوید کینچنین سروی روان اندر گلستان باشد
توان گفتن که ماند بر مهِ تابان ولیکن ماه
نپندارم که او را اینچنین لعلِ شکرخندان باشد
بجز بر آستانت سر نخواهم نهادن هرگز
اگر بالین نباشد، خاکِ راهت بالینِ شاهان باشد
سلیم! بگذر ز جان اندر حریمِ کویِ وصلِ او
که در بازارِ عشاقش نه جایی بهرِ جان باشد...
« سلطان یاووز سلیم »
گه شِکوه ز گل دارم و گه ناله ز خاری
جز عاشقی و سوز نجویم دگر کاری
هر دم ز فراقِ رخِ ماهی شدهام همدمِ آهی
هر لحظه کنم با یادِ نگاری زار و نزاری
بر موج نگرم، نقشِ سرِ زلفِ تو بینم
در صبحِ خندان یاد کنم رویِ نگاری
گر بختِ نگونسار کند یاریِ ما را
عاشق شوم اندر سرِ زلفِ سرِ داری
از سایه مرا فرق ندانند به هر راه
چون تکیه کنم بر در و دیوار ز زاری
دردِ خود فراموش کند صیدِ گرفتار
گر قصّه کنم با دلِ سرگشته به باری
ما را سرِ الفت نبُوَد با گل و لاله
رفتیم که سازیم آشیان در پسِ خاری
در عرصهٔ عشّاق سلیمی ز غمِ دوست
بر تختِ کیانی ننشست جز به نزاری...
« سلطان یاووز سلیم »
دمی خالی نباشد کز جفایت جان نسوزد؟
کدامین سینه از برقِ نگاهِ آن نسوزد؟
مگر ترکیبِ فانوس است جانم در تنِ مسکین؟
درون میسوزدم از عشق، اما پیراهن نسوزد
ز هجران داغ بر دل، از بلا در آتشیم امروز
من از غَم میگدازم، حیف! کآن بیمن نسوزد
مکن نهیم که از این سوزِ دل دامان کشم بیرون
که تن میسوزد و با آتشِ من خرمن نسوزد
بدین سان کز تبِ هجران تنم در زیرِ خاکستر
همیسوزد، عجب دارم که این تن در تن نسوزد
شبِ تاریک در تنهاییِ خود زار میسوزم
که با این خلوتِ حرمان کسی در مسکن نسوزد
چراغِ دیدهام خاموش شد از آهِ سردِ من
که تا این شعله برخیزد، چراغِ روزن نسوزد
چو در باغِ طرب آیی، ز فرّ و رویِ خود دانم
که پیشِ عارضت از شرمِ گل و سوسن نسوزد؟
غمِ جانسوزِ سلیمیا تو دانی و خطا داری
که از داغِ دلِ من طعنهٔ اعدا نسوزد...
« سلطان یاووز سلیم »
در این شبها که گلها هم اسیرِ چنگِ پاییزند
ستاره تا ستاره در عزایت اشک میریزند
بدونِ مهرِ چشمت کوچههایِ غربتِ سامرّ
ز شامِ تیرهٔ زندانِ هارون خوفانگیزتر
بدونِ شانههایت شهر ناامن است، ای کاش
خلائق از جفایِ آلِ ستمکاران بپرهیزند
چقدر از جامِ دوران حسرت و حرمان برآشامیم؟
که تا کی کاسهها از زهرِ کین در کام لبریزند؟
به رفتنت زانو زدیم، اما چه غم داری؟
که روزی عاشقان با امرِ فرزندت بهپا خیزند
سلیم! از داغِ این غربت به زاری ناله کن، کآخر
سوارانِ حقیقت در جهان با تیغ بهپا خیزند...
« سلطان یاووز سلیم »
تمامِ راه ز خویش آبشار میپرسید
چه شد که رود به افتادنِ گران بپیوست؟
چگونه مرگ به چشمِ درخت شد زیبا؟
چگونه برگ ز شاخِ کهن علایق گسست؟
برای همنفسی در قفس بماندم حیف
مرنج از من و دان کین جفا به جان ننشست
درختِ سوخته کز کثرتِ بلا خالیست
به سعیِ بیثمرِ نوبهارِ خندان خندید
نگاه کن به خروشِ حباب و فواره
که دست بر نتوان داشت زآن امیدِ محال
ز تنیدنِ قفسِ پیله خستهام اما
امید، بندِ گران است بر دلِ هر کس
در این معامله جانِ سلیمی خسته شد آخر
که بندِ عالمِ فانی گسستنی نبوده و هست...
« سلطان یاووز سلیم »
چو آن لاله که داغی دارد اندر دل به کار آیم
به مانندِ زراعتهایِ آفتدیدهزار آیم
جدایم کرد دستِ کهنهٔ تقدیر از کویت
چو گلی کز شاخسار افتد به خاری در دیار آیم
ز خاکم برتوان برداشتن هرگز؟ که اندر راه
چو اشکی کز رخ افتادهست و بیپشت و تبار آیم
به پیشِ خوبرویان نیست قدری مر مرا هرگز
متاعِ خوار و ارزانی که اندر کارزار آیم
مرا برقِ بلا اندر کمین ماند که بس سوزد
چو سبزه کز زمین تازه برآمده به بار آیم
تو آن آهویِ دشتی را مانی اندر ناز و خوشرفتار
من آن تیر و کمانِ کهنه و طاقتسپار آیم
مرا افتادگی دادهست صفا و روشنی در جان
همانندِ سایهٔ آرامی اندر کوهسار آیم
نهادم خالی است از تیرگی و کینه و ظلمت
پرتوافشانِ صبحگاهی به دفعِ شامِ تار آیم
بگفتم ای پریرخسار ماننده به کیستی تو؟
بگفتا بختِ برگشته که اندر فرار آیم
بسوخت از داغِ او دل را و آخر شکر میگویم
ز سوزِ عشق و محنت خیز، سلیم! بگذر که میآیم
« سلطان یاووز سلیم »
به خدا اگر بمیرم، ز تو برنمیدارم
برو ای طبیبِ عاقل که دوا نمیشمارم
ز مهان و از خوبان همه عمر گشتم آزاد
رخِ تو نشست در دل، من و نقشِ آن نگارم
مده ای حکیم پندم که بر او نبندم دل
ز خودم گریزپایم، ز تو من نمیگذارم
برو ای سپر ز پیشم که رسید تیر بر جان
بگذار تا ببینم که ز کیست این شرارم؟
نه نشاطِ بزمِ یاران، نه هوایِ باغ و راهم
بروید ای رفیقان، که اسیرِ این دیارم
تو اگر به آب بینی اثرِ جمالِ خود را
به زبانِ خود بگویی که نظیرِ خود ندارم
تو به خوابِ ناز خوش شو، به سرور و کامرانی
که ز نالهٔ شبانه همه خلق را ببارم
نکند نگاهِ لطفت به فقیرِ ناتوانی؟
نظر ای توانگر من، که به دیدهات فقیرم
تنِ من چو عود سوزی، فدایِ جانِ پاکت
که خوش است عیشِ مردم ز عبیر و نوبهارم
آن نگارین ای سلیمی! به خدا که گفت با من
«که ز دستِ تیغِ مژگان نبرد کس آشیارم...»
« سلطان یاووز سلیم »
دیگر بسازیم کشور ز خشتِ جانِ خویش
بر پا کنیم این سقوف ز استخوانِ خویش
بوییم ز خاکت گل به میلِ نسلِ جوان
شوییم ز چهرهات خون ز دیدگانِ خویش
روزی رسد که ظلمت برون رود ز دیار
رنگین کنیم این افق ز آسمانِ خویش
گر صدساله مردهام، ز گور برپا شوم
تا بردرم قلبِ اهرمن ز فغانِ خویش
آن کس که استخوانِ کهنه را زنده کند
بخشد شکوهِ کوه به آزمونِ جانِ خویش
گر پیرم و خسته، ولیکن اندر این عرصه
برپای دارم جوانی به نوباوگانِ خویش
حبّ الوطن بگوییم به شوق و آوازِ بلند
تا جان شود هر سخن ز دهانِ خویش
در سینه آتشی هست کز سوزِ شعلهاش
کمتر نشد گرمی ز دودمانِ خویش
در عرصهٔ ملک سلیمی ز جان بپیمود راه
تا کشوری بازسازد بیش از توانِ خویش...
« سلطان یاووز سلیم »
چه میبخشد نگاهت کاینچنین جانم ز رو آرد؟
که روحِ شهریاران را به زیر و رو اندر آرد
شکیبِ خاطرِ ما را به یک غمزه به هم برزد
تلنگر بر دلِ خفته ز چشمِ پر فسون آرد
چه رازی است اندر آن چشمانِ بیگانه ز مهرِ ما؟
که پرهیزش هزاران مکر و تزویر در فسون آرد
چه داری در نظر ای ماه کز جادویِ چشمانت
برایِ جانِ مشتاقم چه مژده زآن درون آرد؟
گلی کاینجا به دفترچهیِ ایام بنویسد
به جایِ صرصرِ پاییز، بهاری در فزون آرد؟
و یا زمهریری کز قهرش به هر میدان و هر درگاه
به فرقِ نوبهارِ ما تیغی کینهگون آرد؟
چراغی کز فروغِ شعلهاش اندر دلِ ظلمت
امان از تیرگیهایِ جهانِ بیسکون آرد؟
و یا دوزخشراری که چو سر برمیکشد ز آتش
تر و خشکِ جهان را اندر این سوزِ جنون آرد؟
دری گشته به آفاقِ بیکران باز اندر این خلوت؟
یا راهی که ما را عاقبت بر سمتِ بنبستِ محون آرد؟
ز سرّ چشمهٔ چشمت مرا آگه کن ای دلبر
که تا کی جان بر این آتش بسوزد چون سلیم آرد...
« سلطان یاووز سلیم »
گدا گردیدم و در پیش عشقت پادشاهی را
رها کردم به امیدت سرای این مَناهی را
به بوی جرعهای از جام تو ای پیرِ رومیرو
فرو شستم ز جان خود غبار روسیاهی را
منم آن مرغِ شبخوانت که در هجرانِ رویت باز
به نالیدن سحر کردم همه شبهای ماهی را
سلیمی! خاکِ راهِ خانقاهِ عارفان شو، چون
در این درگه ببخشایند جرمِ هر گناهی را
« سلطان یاووز سلیم »
بپرسیدم ز دانایی که احوالِ جهان چون شد؟
بگفتا یا حباب است و یا خاک و یا فسونی شد
بگفتم شتابِ عمرِ ما را بازگو کاین چیست؟
بگفتا یا برقیست و یا بادی که افصونی شد
بگفتم خلقِ عالم را چرا بر دهره دل بستند؟
بگفتا یا در خوابند و یا مست و مجنونی شد
بگفتم حالِ ما بعد از فنایِ جسم و جان چون است؟
بگفتا یا بهشتی خرم و یا نار و ویرونی شد
از خوابِ غفلت سلیم! خیز و بر عقبی نظری افکن
که ملکِ این جهان اندر نظر افسانه و خوابی شد...
« سلطان یاووز سلیم »
بپرسیدم ز فرزانهای کین چرخِ گردون چیست؟
بگفتا یا حباب و خاک یا نقشِ فسونباریست
بگفتم احوالِ عمرِ ما بگو کاین کاروان چون شد؟
بگفتا یا شَراری یا نسیمی یا فسانهباریست
بگفتم خلقِ این عالم چرا دل بر جهان بستند؟
بگفتا مست و خوابآلوده یا دیوانهرفتاریست
بگفتم سرنوشتِ جان پس از مرگ و فنا چون است؟
بگفتا یا روضهٔ رضوان یا دوزخشراریست
سلیما! از خوابِ غفلت خیز و فکرِ توشه کن در راه
که ملکِ هفت اقلیم اندرین درگاه غباریست...
« سلطان یاووز سلیم »
هر چین به زلفِ تو مشکِ دگر ز غمزه برآرد
هر جلوه ز چشمت سحرِ حلال اندر نظر آرد
ناید به بیان وصفِ خط و زلفِ تو زآنرو
کز فکرتِ هر کس خیالی دگر اندر سر برآرد
هر صورت که دل سازد ز آن چشم و سرِ زلف
عقلِ عجَب گوید که این جلوه تمثالی دگر آرد
هر کس ز گمان اندر خیالِ رخِ تو گم شد
کآن ظنّ و گمانها همه محالی دگر آرد
گرچه به کمال است رخِ خوبِ تو ای ماه
از ورایِ کمالش کمالی دگر ز عالم برآرد
دم به دم از عشقِ تو من در دگر احوالم
زیرا ز حسنت رخِ تو هر زمان حالی دگر آرد
در عرصهٔ حسنت سلیمی ز حیرت به فغان آمد
کآن چشمِ سیه هر نفسی سحر و فسونِ دگر آرد...
« سلطان یاووز سلیم »