ویرگول
ورودثبت نام
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
خواندن ۹ دقیقه·۲۴ روز پیش

سلطان یاووز سلیم: فیلسوف‌شاه افلاطونی و مارکوس اورلیوسِ جهان اسلام

​«ای عاقل‌مردانِ روزگار! ای والامقامان و ژرف‌دانایانِ وادیِ حکمت!

کدام‌یک از شماست که رازِ پوشیده‌ی آفرینش را بداند و بشناسد؟

بگویید مرا: در کدامین دمی، به چه آیین، و در کجای این پهنه‌ی لایتناهی، تمامیِ موجوداتِ عالم با یکدیگر زوج می‌شوند و جفت می‌یابند؟

از چه رو سر به آستانِ عشق می‌سایند و از جامِ بوسه، کامِ جان شیرین می‌کنند؟

ای خردمندانِ والا‌جاه و ای محرمِ اسرارِ ملکوت! بیایید و مرا پاسخ دهید که فلسفه‌ی این سوز و گداز چیست؟

و از آن پس، بر این جانِ بی‌دفاع و حیرانِ من چه خواهد رفت؟

دریابید و به من بگویید: در کدامین مکان، به چه کیفیت، در کدامین زمان، و از روی چه حکمتِ پنهانی‌ست

که این بارِ گران، این تقدیرِ سهمگین و این عشقِ خانمان‌سوز بر سرِ من فرود خواهد آمد...

کیست که این معمایِ ازلی را بازگشاید؟»

« سلطان یاووز سلیم »

«حکیمانِ روزگار به راستی سخنی گزنده گفته‌اند؛

آری؛ آدمیزاد، گرگِ جانِ آدمیزاد است.

امّا شگفتا از این رسمِ زمانه و حیرتا از این خلق‌وخویِ زمینی؛

بنگر و به چشمِ دل پندار که حتی در میانِ درندگانِ بیابان نیز آیینی برقرار است؛

گرگ‌ها، با تمامِ وحشت‌انگیزی‌شان، هرگز گوشتِ یکدیگر را نمی‌درند

و به خونِ هم‌نوعِ خود تشنه نمی‌شوند.

و این خود، برهانِ روشنی‌ست بر این حقیقتِ تلخ:

که گرگ نسبت به گرگ، رفتاری از سرِ انصاف و انسانیت دارد،

در حالی که انسان، درنده‌خوتر از هر گرگی، از تنِ هم‌نوعِ خود رختِ زندگی بیرون می‌کشد...

درندگان از گرگی به نامِ آدم می‌گریزند.»

« سلطان یاووز سلیم »

«یادم آید آن روزگاران که نوباوه بودم و بی‌خبر از نیرنگِ جهان؛

مادرم همه‌ی اسباب‌های رنگارنگم را پیشِ دیدگانم به میانِ کوچه ریخت و دور افکند.

من از پشتِ شیشه‌ی این پنجره، با چشمانی اشک‌بار می‌دیدم که دیگر کودکان اسباب‌های مرا به یغما می‌برند و می‌برند...

آه، چه طعمِ گس و تلخی داشت آن زخمِ نخستین!

و اکنون، در این روزگارِ پیریِ جان، باز همان پشتِ پنجره نشسته‌ام

و همان زهرِ تلخ، دگر بار رگ‌وپِیِ این سینه را درمی‌نوردد.

تو گویی در این گنبدِ دوار، هیچ‌چیز، هیچ‌گاه متعلق به من نبوده و نخواهد بود؛

حتی اشیای بی‌جان نیز دستِ تمنا دراز کرده‌اند تا مرا تنها بگذارند و بگریزند.

فریادا! حتی آن افکارِ باری، آن اندیشه‌هایی که سالیانِ دراز عمر را صرفِ آراستن و شکل دادنش کرده بودم،

در کسری از ثانیه فرو می‌ریزند، خاکستر می‌شوند و زوال می‌پذیرند.

اکنون در این خلوت، طعمِ گسِ "تنهاییِ مطلق" و "گسیختگی از تارو‌پودِ جهان" را با تمامِ جان می‌چشم.

به بیرون می‌نگرم؛ به این مردمانِ سرگرم و بی‌خبر...

آنان مانعِ پیشینیانِ خویش‌اند که نقشِ خویش را بر دیوارِ غارها و پرده‌ی کارگاه‌ها به یادگار گذاشتند؛

آنان با خیالی آسوده بر این باورند که جهان همین است که به چشم می‌آید،

و سخت غافلند از این وجودِ غریبی که چون بختک بر جانِ من عارض گشته است.

امّا از من بپرس؛

این مردمان چه خواهند کرد، اگر روزی نقابِ ظواهر درریزد و اشیا دیگر در نمودِ متعارفِ خویش رخ ننمویند؟

اگر ناگهان این در و دیوار دستخوشِ دگردیسی‌های هیولاسان و سهمگین گردند؟

یا اگر، به‌سادگی، این قومِ خواب‌زده باخبر شوند از آن حالتِ هراس‌انگیز، از آن وحشتِ مکتومی که چون غباری بر روی پدیده‌ها نشسته است؟

آه... هنگامی که آن روزِ موعود فرا برسد

و آدمیان ناچار به چشم در چشم شدن با حقیقتِ عریانِ وجود شوند،

نیک می‌دانم که در آن هنگامه‌ چه باید بکنم؛

من بر این جهلِ دیرینه‌ی آنان، بر این بیداریِ دیرهنگام، از اعماقِ جان خواهم خندید...

خنده‌ای تلخ‌تر از گریه، بر بلاهتِ این جهان!

مستان از جامِ وهمند و من از تماشای زوالِ آنان هوشیار...»

« سلطان یاووز سلیم »

​«ای ساقیانِ وادیِ ظاهر! پیاله را فرود آورید و خم‌ها را به کناری نهید؛

که ما را نیازی به این باده‌های عاریتی و رنگین نیست.

ما شراب نمی‌نوشیم؛ چرا که ما تهیدستانِ این دیرِ خراب‌آباد، پیشاپیش مستیم؛

مستِ مست از دردهای گران و زخم‌های کهنه‌ی این روزگار!

جامِ تن در آتشِ اندوه می‌سوزد و خونِ جگر جایِ باده در رگ‌ها می‌جوشد؛

ما را نیازی به انگورِ زمین نیست،

وقتی دردِ یار و بارِ هجران، عقل از سر ربوده و ما را تا ابد مدهوش و خراب ساخته است...

درد، شرابِ بی‌خمارِ عاشقان است.»

« سلطان یاووز سلیم »

​«ای قاضیِ حاجات و ای پروردگارِ این دستگاهِ بی‌دروپیکر!

من از آن بندگیِ خوارانه و تواضعِ برده‌وار، به ستوه آمدم

و چون شعله‌ای سرخ از اعماقِ خاکستر، سر به عصیان برکشیدم و گردن کشفتم.

خداوندا! اگر زنده بودم و سایه‌ات را در این ویرانه نمی‌دیدم،

شاید کفر می‌ورزیدم و انکارِ وجودت می‌کردم؛

امّا افسوس که اکنون با چشمِ دل می‌بینمت و با گوشِ جان صدایت را می‌شنوم،

و از این رو، ناچار کاری می‌کنم بس شرورانه‌تر و تلخ‌تر از انکارِ تو:

باید به آستانت دشنام دهم!

تو میلیون‌ها تن چون مرا تهی و به عبث آفریده‌ای؛

این قومِ دردمند، مومن و مطیع بزرگ می‌شوند، با نامِ تو در رنج می‌گدازند،

به فرمانِ تو بر قیصران و پادشاهان درود می‌فرستند،

زخمِ چرکینِ تیر ها را بر تنِ نزارِ خویش تاب می‌آورند

و قلبِ خویش را آماجِ سرنیزه‌های تیز می‌سازند.

یک‌شنبه‌های دلگیر، همچون تاجی بی‌رمق بر سرِ هفته‌های دهشتناک نشسته است؛

این مردمان گرسنگی می‌کشند و دم برنمی‌آورند،

کودکانشان در پیله‌ی فقر پژمرده می‌شوند، زنانشان از ریخت می‌افتند و به بیراهه می‌روند،

و قوانین از هر سو همچون پیچک‌های موذی بر سرِ راهشان می‌رویند.

پاهایشان در بیشه‌ی انبوهِ اوامر و نواهی‌ات گیر می‌کند؛

بر زمین می‌افتند و خاک‌آلود از تو دستِ یاری می‌طلبند،

امّا تو — ای قادرِ مطلق — دستِ کرم دراز نمی‌کنی و بلندشان نمی‌سازی!

اگر تو حقیقتاً حاضری، چرا دستانِ سپیدت از خونِ ستمدیدگان سرخ نیست؟

چرا چهره‌ی سنگی‌ات از این رنجِ مدام از ریخت نیفتاده

و قامتِ راه‌برانت در این میان خم نشده است؟

بنگر به آن دگرانی که دوستشان داری و از خوانِ نعمتت بهره‌مندند؛

آنان مجازند ما را تأدیب کنند، خونمان بریزند و نیازی به پرستشِ تو ندارند.

تو آنان را از نماز، قربانی، درستکاری و بندگی معاف داشته‌ای

تا بدین مکر، ما را به بند کشند و بفریبند.

بارِ سنگینِ ثروتِ آنان، تن‌پروری‌شان، گناهان و مجازاتشان بر دوشِ ماست؛

ما عهده‌دارِ رنج و کفاره‌ی آنان، تقصیر و جنایتشان گشته‌ایم!

کافی‌ست تنها لب تر کنند، تا خودمان، خنجر بر گلویِ خود بگذاریم و جان ببازیم؛

اگر ما را افلیج و زمین‌گیر بخواهند، راهیِ میدان می‌شویم و پاهایمان را قطع می‌کنیم؛

اگر کور بخواهند؟ می‌رویم تا چشم از جهان بدوزیم؛

اگر نخواهند صدایی بشنویم، گوش کر می‌کنیم؛

اگر اراده کنند که تنها خود از طعم و بویِ این جهان بهره برند، نارنجک بر دهان و بینیِ خود می‌زنیم؛

اگر بخواهند تنها خود نان خورند، آردِ جانمان را به آسیاب می‌بریم.

تو اما حی‌وحاضری و با این همه بیداد، خم به ابرو نمی‌آوری؟!

آهان... علیهِ توست که من سر به عصیان برمی‌دارم، نه علیهِ مزدورانِ دربارت.

مقصِر تویی، نه آن قومِ فریب‌خورده.

تو را میلیون‌ها دنیاست، اما نمی‌دانی با این بساط چه باید بکنی؟

قدرتِ مطلقه‌ات چه بی‌خاصیت و بی‌اثر است!

آیا کوهی از وظایف بر گردنت سنگینی می‌کند که راهِ عدل را گم کرده‌ای؟

عجب خدایی هستی!

اگر قساوتت حکمتی‌ست که ما را از آن سر درنمی‌آوریم،

پس چرا ما را این‌قدر ناقص و زخم‌پذیر آفریده‌ای؟

اگر محکوم به رنج‌بردنیم، چرا این بار بر دوشِ همگان یکسان تقسیم نشده است؟

اگر رحمتت برای همه تنگ است، دست‌کم بخل مکن و عادلانه ببخشای!

اگر گناهی از من سر زد، نیتم آن بود که گلی بشکفانم و نانی به پرنده‌ای دهم؛

چرا نگذاشتی به پرندگانِ کوچک دانه دهم؟

اگر خودت به آن‌ها روزی می‌رسانی، پس چه بد و ناچیز می‌رسانی!

آه... ای‌کاش هنوز مجال آن بود که انکارت کنم و از وجودت به درآیم.

امّا تو اینجایی؛

تنها، بی‌رحم، ابدی، توانا بر همه‌چیز، و بالاترین مرجعِ بی‌مسئولیت!

و هیچ امیدی نیست که مرگ به سراغت بیاید،

که تیرِ قضایی بر تنِ تو بنشیند،

یا دلِ سنگی‌ات به رحم بیاید.

من لطفِ تو را نمی‌خواهم، بخشایشت ارزانیِ خودت باد!

مرا به همین جهنمِ سوزان بفرست...»

« سلطان یاووز سلیم »

«من تو را، نه از سرِ تعلقِ خاکستری، بلکه از اعماقِ هستی، به آیینِ "زنانگی" می‌خواهم و می‌جویم.

بنگر و به چشمِ دل حقیقت را نظاره کن که اساسِ کارِ جهان بر این مدار می‌چرخد:

تمدن، این خشتِ رویین‌تنِ تاریخ، ماهیتی زنانه دارد؛

شعر، این جوششِ متواتر از جامِ جان، از نفسِ زنانه جان گرفته است؛

ساقه‌ی گندم، این روزی‌بخشِ سفره‌ی خاک، و شیشه‌ی عطار، این دارویِ جانِ زخم‌خورده، سراسر زنانهند.

آری؛ حتی این دیارِ کهنه‌ی پارس، با تمامِ رازها و اسطوره‌هایش، خمیرمایه‌ای زنانه دارد.

و از همه شگفت‌تر، داستانِ آن باغِ عدن است با تمامیِ زخم‌های ازلی‌اش؛

همان هنگامی که آدم و آن وسوسه‌گرِ راهزن از بهشت بیرون رانده شدند،

و آن فردوسِ برین را خالی گذاشتند...

و این "خالی ماندنِ بهشت"، خود سرچشمه‌ای شد تا این جهانِ بی‌حاصل، به دوزخی سوزان بدل گردد!

آری؛ این هبوط، این رنج و این غیبتِ مقدسترین پناهگاه نیز، با تمامِ عمقِ دردناکش، زنانه است...

ازلی‌ترین رازِ خلقت، در پرده‌ی گیسویِ یار مستور است.»

« سلطان یاووز سلیم »

«هنگامی که دوستی، هم‌رازتی، سر بر زانو می‌گذارد و آوایِ خستگی سر می‌دهد که «حالم خوش نیست»،

زنهار تا به دنبالِ حادثه‌ای عظیم نگردی و رخسارِ دردش را به حقارت ننگری؛

مپندار که این اندوه، خرد است یا بهانه‌ای‌ست بی‌بنیاد.

بنگر به آیینِ دل: چه بسیار بارها که خاری کوچک در چشم می‌خلد، امّا تمامیِ تن را به تموج و تب درمی‌آورد؛

بازتابِ یک واقعه‌ی ناچیز در آینه‌ی درون، باری گران‌تر از کوه بر دوشِ جان می‌گذارد.

پس به رسمیت شناختنِ «حقِ کم آوردن»،

اینکه بپذیری یار، این قامتِ صبور، گاه از ثقلِ روزگار می‌شکند و زانو خم می‌کند،

ایمن‌ترین حصار و آرام‌بخش‌ترین زاویه‌ی دوستی‌ست.

و از آن فراتر، گشودنِ این باب بر رویِ خویشتنِ خویش،

پذیرفتنِ اینکه من نیز مجازم به ضعف، مجازم به گریستن و فروریختن،

نشانه‌ی بلندی‌ست؛ نشانه‌ی صلحِ راستین با جانِ خویشتن،

در عمیق‌ترین و تاریک‌ترین لایه‌های نهان‌خانه‌ی وجود...

مرهم گذاشتن بر زخمِ خستگی، عینِ بیداری‌ست.»

« سلطان یاووز سلیم »

«بنگر که چگونه در سایه‌سارِ حضورِ تو، زخم‌های کهنه و تیره‌ام یکی‌یکی التیام می‌یابند

و مرهمِ نگاهت، داغِ دردها را از یاد می‌برد.

در این ویرانه‌ی ناامیدی که محال بر هر دری چنگ انداخته است،

عشق رخ می‌نماید؛

عشق، این معجزه‌ی ممکن، این شکفتنِ ناگهانی در میانِ صدها ناممکنِ این روزگار!

هم اوست که دستِ عنایت بر سرِ جان می‌کشد،

روحِ خسته، پژمرده و شکسته از بارِ زمانه را از نو زنده می‌کند،

و بهارِ جوانی را دیگر بار به باغِ تنِ ما بازم‌می‌آرد...

در آستانِ عشق، هیچ مرده‌ای بی‌جان نمی‌ماند.»

« سلطان یاووز سلیم »

«حصارِ این خانه را عزیز بدار و درِ این سرا را به رویِ هر رهگذری مگشای.

ساکنانِ قلب‌ات، این مهمانانِ خلوت‌خانه‌ی جان را به نهایتِ دقت و با چشمِ بینا انتخاب کن؛

چرا که حریمِ دل، بازارِ عام نیست و هر بی‌سروپایی را یارایِ ماندن در آن نیست.

نیک بیندیش و بارِ این انتخاب را به جان بخر؛

زیرا هنگامی که فتنه‌ی نااهلان برپاشود و ویرانی به بار آید،

هیچ‌کس، از هیچ‌سویِ این جهانِ بیگانه، به غیر از تو،

بهایِ سنگینِ این سکونت، رنجِ هجران و تاوانِ این گزینش را نخواهد پرداخت...

کرایه‌ی این خانه‌ی ویران، از خونِ جگرِ تو پرداخت خواهد شد.

پس در انتخابِ هم‌نشینِ حریمِ دل، خرد را پاسبانِ درگاه ساز.»

« سلطان یاووز سلیم »

«همیشه پس از مرگِ کسی، پس از آنکه‌ چشمی بسته شد و تن در خاک آرام گرفت،

نوعی حیرتِ سهمگین و خاموشیِ گیج‌کننده در فضا به جا می‌ماند.

چرا که درکِ این نیستیِ ناگهانی، فهمِ غیبتِ آن آشنا،

و تن دادن به این فراق و باور کردنِ اینکه دیگر او در این میان نیست،

دشوارترین بار بر دوشِ ناتوانِ جان است.

عقل در برابرِ این رازِ سرربوده سر فرود نمی‌آورد،

دل نمی‌پذیرد که آینه‌ای چنین زلال، یک‌شبه غبارِ عدم گرفته است؛

و این حیرت، تا ابد در تالانِ این ویرانه می‌پامد...

مرگ، معمایی‌ست که عقل در کوچه‌اش سرگردان می‌ماند.»

« سلطان یاووز سلیم »

«این را نیز از زبانِ خوش‌باورانِ این روزگار می‌شنوی که می‌گویند، "فقر و تهیدستی، بهترین انگیزه و کیمیایِ جانِ هنرمند است!"

اما زنهار که این سخن، گزافه‌ای بیش نیست؛

این گویندگانِ مفت‌گوی، هرگز نیشِ گزنده‌ی فقر را در جان و استخوانِ خویش حس نکرده‌اند

و گرمایِ این آتشِ سوزان را به تن نیازموده‌اند.

این‌ها نمی‌دانند و خبر ندارند که فقر، این دیوِ سیاه‌روزگار، چه بر سرِ آدم و عالم می‌آورد؛

فقر، تو را به حضیضِ ذلت و حقارتی بی‌پایان می‌افکند،

پروبالت را از ریشه می‌بُرد و مجالِ پریدن از تو می‌ستاند،

و چون خوره، همچون مرضِ سرطانی، تاروپودِ روح و جانت را آرام‌آرام می‌خورد و خاکستر می‌کند...

آنکه دردِ نان ندارد، از مرگِ جان چه می‌داند؟»

« سلطان یاووز سلیم »

ادبیاتفلسفهشعرعرفان
۱
۰
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید