ویرگول
ورودثبت نام
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
خواندن ۷ دقیقه·۲۱ روز پیش

سخن فلسفی و اشعار دیوان سلطان یاووز سلیم، فیلسوف شاه عثمانی، فیلسوف شاه افلاطونی و مارکوس اورلیوس جهان اسلام

​«پیرانِ خفته در خاکِ پُراسرارِ کُرد شُبانان، آنجا که کوهسارانش سر به آسمانِ آزرم ساییده و بادهایش بوی کهنگیِ تاریخ می‌دهد، حدیث و روایت آن مرد را از دلِ تاریکی‌ها تا آستانِ نور روایت می‌کنند. می‌گویند روزگاری، پیش از آنکه این نام بر زبان‌ها جاری شود، کالبدی بود پُر از غوغا؛ مردی که جامِ جهان‌بینِ نفس را به باده‌ی طغیان و غرور تهی می‌کرد. در کوچه‌باغِ جاهلیتِ خویش می‌تاخت، بی‌آنکه بداند در پسِ این پرده‌ی تیره، خورشیدی در حالِ زاییدن است.

​اما عشق—این آتشِ بی‌برهان—چونان صاعقه‌ای ناگهانی بر خرمنِ هستی‌اش فرود آمد. از درونِ آن همه‌ هیاهو و باده‌گساریِ تن، ناگاه ندایی برخاست که: «ای مرده‌شورِ غفلت‌زده! تا چند اسیرِ این خاک و خاشاکی؟» طوفانی از ندامت در جانش وزید؛ چنان توبه‌ای کرد که استخوان‌های نفسش خرد شد. آن باده‌خوارِ شب‌زنده‌دار، یک‌شب از خودِ تاریکِ خود هجرت کرد و راهیِ کویِ بی‌خودی شد.

​مردمِ این دیارِ کهن، آن مرد را دیگر نه با نامِ زمینی‌اش، که «خَدَر» (خضر) می‌خواندند؛ خدری (خضری) که از گورِ نفسِ خویش برخاست و نامش به «زنده» گره خورد. روایت‌کنندگانِ این مرز و بوم و احادیث مردم کُرد گویند: او از آن پس، نه به آبِ حیوان، که به آبِ حیاتِ توبه و عشقِ حق، جاودانه گشت و مُرد. هر مسافری که در بیابانِ این جهانِ بی‌ثبات راه گم کند، هر دلی که از جورِ روزگار دردمند شود و نامِ او را با آهی از جگر صدا بزند، می‌داند که این پیرِ توبه‌کرده، در کالبدِ باد و باران، به دادِ گمشدگان می‌رسد.

​پس، ای سالکِ راهِ حقیقت! گمان مبر که مرگ پایانِ آدمی است؛ گاه مردی از قعرِ لجنزارِ طغیان برمی‌خیزد، چنان در آتشِ توبه می‌سوزد که خاکسترش، اکسیرِ حیاتِ ابدی می‌شود و تا چرخِ فیروزه‌ای می‌گردد، نامش در رگ‌های زمان جاری می‌ماند...»

« سلطان یاووز سلیم »


​به تیره روزیِ خود کس ندید و کس نشنید

که از جفایِ فلک روزگارِ من بدرید

شکوه داشتم از چرخ و یار می‌خواستم

دریغ و درد که در شهر یارِ من نرسید

امید بسته به هرکس که داشتم، بشکست

تیرِ ندامتِ این چرخ چشمِ من بدرید

رفیق اگر تو گذشتی به کویِ اهلِ وفا

سلامِ خستهٔ من بر مروّتان برسانید

منم که شاخ و برگم اسیرِ صاعقه گشت

به کشتزارِ محن از چه رویِ من دمید؟

نسیمِ لطف عنایت کن و نوازی کن

که از هوایِ تو بیدم که تار و پود لرزید

ز آبِ دیده چنان آتشِ درون شعله کشید

که گردبادِ بلا خاک بر سرِ من دوید

گناه اگر رخِ مردم سیاه کند، منِ زار

میانِ اهلِ خطا رویِ سرخ دارم و پدید

سرابِ دهر مکن پیشه سلیم در این دارِ فنا،

که تا به حشر نماند ز اهلِ کین اثر و پدید

« سلطان یاووز سلیم »

​گر تو نیز ای دل پریشان و غریب این دیار

جمع شو با ما، بیا در خلوت و این پایدار

جامِ خون از دستِ ساقی می‌کشیم و می‌خوریم

گر تو هم پیمانه‌بندانِ مایی در این حصار

گریه کی کاهد ز رنجِ خاطر و سودایِ عشق؟

گر فزونی جویی از اندوهِ جان، پس رو بیار

همچو سنگی دامنِ رودِ بلا را بسته‌ام

گر تو هم ببریده‌ای از بند و پائی، برگذار

سایه‌ای افتاده بر دیوارِ جان، آیا تویی؟

ای رسولِ مرگ، می‌دانم که هستی در کنار

پا کش از این دهر، سلیمی! مردِ میدانِ وفا!

کز جفایِ چرخِ گردون کس نیابد اعتبار

« سلطان یاووز سلیم »

تو نیز ای دل ز دامِ این جهانِ هستی نرستی باز؟

که تا حشر از غم و محنت در این تنهایی مستندی

​من از آغاز دانستم که خستگی دارد این وجود

تو هم دیدی که عاقبت ز پا افتادی و خستندی

​سقوطِ آبشار از کوه چیزی کم نکرد از رود

مرا از خاک‌برگشتن نباشد باک پیوندی

​تو را دارم، نمی‌آید به چشمم هیچ‌کس در دهر

که شرک‌آلوده نگردد دل از این یکتاپرستندی

​براتِ روزیِ من بوسه‌ای از لعلِ آن یار است

که شاداب است از سیبی دلِ مسکین و دردمندی

​دلم پیوند با مه‌رویانِ بی‌مهری زبون بسته است

تو هم چون من به عهدِ خویش محکم پای‌بندی؟

​من از سودایِ عشقِ دوست، جان در باختم، هر دم

عطا کن جان به راهِ او اگر مانندِ من بندی

​بکش منت ز دل‌دار و مکن شکوه‌گری، هر چند

شکست او عهد و ما ماندیم در این حسرت ها، سلیمی!

« سلطان یاووز سلیم »

​چون نهاد معمارِ گیتی خشتِ اول کج ز پای

تا ثریا می‌رود این خانه کج، ای بی‌حساب

هر سبک‌مغزی که بندد بر سرِ خود دستارِ کج

خالی از عقلست و باشد از مسیرِ راست باب

زلفِ کج بر چهره‌ی خوبان دهد شوکت، ولی

راستی را در طریقت دان به صد گنج و رکاب

سرو را قامت بود راست و گلاب از شاخ کج

هر یکی را آفریدست ایزد در این باب

حلقه در بیرونِ در ماند ز کجی‌های درون

راست‌گو را ره دهد در خلوتِ شاهانه‌قاب

مار اگرچه کج‌رو است از تنگیِ راهست لیک

راست سازد خویش را چون بگذرد از صد عذاب

تیغِ جوهردار هرچند است در نیام کج

روزِ میدان راست گرداند سرِ خصمِ خراب

موجِ دریا چون ز حد بگذرد طوفان کند

کج‌روی آرد ز طبعِ خویشتن سیلاب و آب

راست شو در کارِ خود، از کجی‌ات حاصل مخواه

کز برایِ راستان باشد همیشه فتحِ باب

پادشاها، در رهی چون سلیم مستحکم بمان

تا نیابی کجی از این چرخِ گردونِ خراب

« سلطان یاووز سلیم »

از نگاهت دل اسیرِ آتش و تب‌تاب شد

باده نوشیدم که جام از عاشقی پرباب شد

گفته بودم عقل را هرگز نسازم رهبرم

چشمِ مستت آمد و این دژ خراب از باب شد

با طلوعِ عارضت از سینه رفت اندوه و غم

هرچه تلخی بود در جانم چو باده ناب شد

من کی بودم پیش از این؟ مرده‌دلی در گوشه‌ای

موجِ این بحرِ نگاهت با دلِ مرداب شد

دیر و مسجد زهد را یک‌سر فراموشم نمود

حسنِ رویت در دلِ دین آیه و محراب شد

چون شدم شاعر به وصفِ آن نگارِ سیم‌تن

نامِ من در دفترِ عشاق صاحب‌باب شد

ابتدا و انتهایِ هستی‌ام چشمِ تو بود

وصفِ این چشمانِ سحرِ شعرهایم ناب شد

دست از این سودا مدار سلیمی در دارِ فنا

کز جفایِ این نگارستان جهان بی‌تاب شد

« سلطان یاووز سلیم »

اگر بر اوجِ قدرت پا نهادی و نرنجیدی

وگر بر مسندِ عزت نشستی و نبخشیدی

منیت را به زیرِ پا بکن، ای مدعی، کاینجا

کسی کو خودپسند آمد، ز مردی دور و بی‌بیدی

گذر کن در کویرِ جان تا بینی رسمِ انسانی

که منطق را به جان دادی و از بیداد واهیدی

ستم بر ضعیف کردن کی بود آیینِ مردانگی؟

نوازش کن یتیمان را، اگر صاحب‌دلو جیدی

به تسبیح و به زنجیر و به اخم و بر سبیل و مو

مگردان سرفرازی را، گر از اهلِ صفا دیدی

غرور و کین و خودخواهی بود کارِ شیاطین است

برون کن کبر را از سر، گر از این مهلکه جستی

عمرت به سرعت می‌دود، پیری به ره در کمینستی

خدا را جوی در دل شو، اگر بیدار و هوشیدی

از مردی و آیینِ حق سلیمیا! دم مزن بسیار

عمل کن در رهِ باری، گر در این صفِ مردیدی

« سلطان یاووز سلیم »

ای لیلی، از برِ من رو، که دیگر آن نگار نیستم

مجنونِ سابقم من و آن عهدِ برقرار نیستم

بس زخم‌ها زدند کسان بر دلِ فگارِ من

کز بارِ طعنهٔ این خلق، مردِ این دیار نیستم

تا سحر در تبِ هجران صد بار جان سپردم و

خسته‌ام از این زمانه و در بندِ این غبار نیستم

طفلِ دل را به ستم کشتم در این سرایِ غم

دیگر به خویشِ گم‌شده در راهِ جان دچار نیستم

باغِ امیدِ ما و گلستان فسرده گشت از باد

دیگر به جست‌وجویِ آن لعل و آن بهار نیستم

ما را گذشت کار از این حرف‌هایِ پوچ و تلخ

دنبالِ کشفِ این راز و رسمِ روزگار نیستم

هر کس مرا صبور خواند از جفایِ آن نگار

گویا خبر ندارد که من مردِ کارزار نیستم

فارغ شو از خیالِ من، ای دوست، چون سلیم

در بندِ این فسانه و این رسمِ بی‌قرار نیستم

« سلطان یاووز سلیم »

آمدی جانم به بر، مهمانِ این دل شد نگار

هر که بودی در جهان، هم دین و ایمانم شد او

در نهانِ این دلم جایِ خوشی کردی به مهر

گنجِ رخشانی شدی بر قلبِ ویرانم به جو

بودم اندر انزوا و خلوتی افسرده‌حال

با دمِ عیسایی‌ات روح و ریحانم شد او

عشقِ تو جوشاند طبعم را چو چشمه در کویر

شاه‌بیتِ این غزل در کلِ دیوانم شد او

قهوهٔ چشمانِ مستت داد آرامش به من

طالعِ مسعودِ من در فالِ فنجانم شد او

چاکِ دشتِ سینه از داغِ عطش چین خورده بود

بر کویرِ خشکِ جان، باران و بارانم شد او

من که با تاجِ غرورم پادشاهی کرده‌ام

رامِ چشمانش شدم، سلطانِ دورانم شد او

چون مریدِ شمس گشتم در هوایِ مولوی

در مقامِ عاشقی، خورشیدِ تابانم شد او

سر فرود آور به پایِ عشق، سلیمی! در روزگار،

کز جفایِ این فلک شاهی و سلطانم شد او

« سلطان یاووز سلیم »

ادبیاتفلسفهشعرعرفان
۰
۰
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید