ویرگول
ورودثبت نام
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
خواندن ۱۹ دقیقه·۲۲ روز پیش

سخنان و جملات فلسفی سلطان یاووز سلیم: فیلسوف‌شاه افلاطونی و مارکوس اورلیوسِ جهان اسلام

​«ای سرگشته ی در این کویرِ بی‌نشانی و ای غریبِ افتاده از خیلِ کاروان!

اگر می‌پرسی که سببِ این تنهاییِ سهمگین و این خلوتِ گران چیست، راز در اینجاست:

من در این جهانِ پرپندار، سردرگمم؛

چرا که نمی‌دانم جزئی از کدام طومار، تابعِ کدام سرگذشت، و پاره‌ای از کدامین داستانِ ازلی خواهم بود.

گویا تقدیر چنان بود که مرا در سلکِ روایتی بنشانند و رشته‌ای به دستم دهند،

امّا افسوس... در میانه‌ی راه، همچون برگی خشکیده و جداافتاده از شاخسارِ متن،

از کتابِ تقدیر جدا شدم و در بادِ فنا سرگردان ماندم.

نه به سرچشمه پیوستم و نه در دفتری ثبت گشتم؛

بی‌خانمانِ این متنِ ناشناخته‌ام...

برگِ افتاده از شاخ، تا ابد در تب‌وتابِ بازگشت به دفترِ داستان می‌سوزد.»

« سلطان یاووز سلیم »

«امشب در این ویرانه‌ی تن، هیچ بیگانه‌ای را یارایِ ورود نیست؛

من در آغوشِ خویش‌ام، من تنِ خسته‌ام را به بر کشیده‌ام.

نه... این آغوش، بسترِ حریر و نوازشِ دل‌انگیزِ دلبران نیست؛

چنگِ من از فرطِ طوفانِ روزگار، سخت است و استخوان‌سوز،

نه چندان با لطافت و مروت، که خاری در تن خلیده باشد؛

امّا آه... چه باک از این خشونت، چه باک از این بازوانِ پرزخم؟

که این در بر گرفتن، عینِ وفاست؛

وفادار... وفادار... تا آخرین نفس، تا نهایتِ خاکستر شدن!

آنجا که همه از کنارِ جانت می‌گذرند،

تنها خودت داری که با تمامِ سنگینی‌ات، خودت را در بر بگیری...

خویشتن را پناهِ خویش ساختن، اوجِ بی‌پناهی‌ست.»

« سلطان یاووز سلیم »

«دیگر نه زنجیرِ وسواس پایِ جانم را می‌بندد، و نه خاردندانِ شک، آزارم می‌دهد.

از این پس، نه خوفی از وسوسه‌ی شیطان در سر دارم، و نه بیمی از لغزش در تانورِ دوزخ؛

اما شگفتا... از همین رهایی و بی‌خیالی‌ست که از هرگونه شادی و نشاط محروم گشته‌ام،

و چراغِ طرب در سُرادقِ سینه‌ام به خاموشی گراییده است.

در این بساطِ نیستی، نه گمان دارم که حکمت و دانشی نیک آموخته باشم،

و نه تاب و توانی در خود می‌بینم که کلامی به مردم بیاموزم تا از خجلت به درآیند،

یا دلی را به صراطِ ایمان و راستی رهنمون شوم.

در این دنیایِ دون، نه ملکی دارم که بر آن تکیه کنم، نه پولی که نانی به کف آرم،

نه نام و افتخاری که بر سر درِ بازار کوبم، و نه سلطه و فرمانی که گردنی را به اطاعت خم کنم.

کار از این حرف‌ها گذشته است...

سوگند به جانِ حقیقت که سگِ کوی نیز زندگی را به چنین بهایِ خوار و فرسوده‌ای نمی‌خواهد؛

حیوان از این بندگیِ تن، عصیان می‌کند و تن به این ذلت نمی‌دهد...

آزادیِ بی‌حاصل، گران‌ترین کفنِ جان است.»

« سلطان یاووز سلیم »

« اگر در طومارِ سال‌هایِ گم‌شده‌ی کودکی به جستجویِ نیازها برآیم،

و از میانِ آن همه تمنایِ رنگارنگ و آرزوهایِ معصومانه یکی را برگزینم؛

هیچ نیازی را، هیچ عطشی را، و هیچ پناهی را سراغ ندارم و نمی‌شناسم،

که هم‌پایه‌ی آن نیازِ سهمگین و ازلی به سایه باشد؛

نیاز به پناه گرفتن در حصارِ بازوان و اقتدارِ پدری نیرومند،

پدری که کوهِ تسکینِ جان بود و تکیه‌گاهِ بی‌چون‌وچرا‌یِ طوفان‌ها...

کودک را در هجومِ هولِ جهان، هیچ حصنی ایمن‌تر از دستِ پدر نیست.»

« سلطان یاووز سلیم »

من نیک می‌دانستم و به عیان آزموده‌ام که روزگار، سراسر کارگاهِ قناع و نقاب است؛

می‌دانستم که مدارک و نامه‌ها می‌توانند به گزاف سخن بگویند و دروغ ببافند،

صدا، این ابزارِ تکلف، می‌تواند حقیقت را وارونه جلوه دهد،

بل‌که حتی الحان و زیروبمِ آواها نیز می‌توانند دروغ بگویند و دام بگسترند.

امّا هان... چشم را بنگر!

چشم‌ها را عریانیِ مقدسی‌ست که هیچ‌کس را یارایِ پوشاندنش نیست؛

چشم، تنها عضو و گوهری در تنِ انسان است که هرگز،

تا ابدالآباد، فریب‌کاری نیاموخته و راهِ مکر نسپریده است.

آینه‌ی چشم، بی‌واسطه رازِ درون را فریاد می‌کند؛

در برابرِ نگاه، نقاب از چهره‌ی جان می‌افتد...

زبان شاید به مکر چرخد، اما چشم، دروغ گفتن را نیاموخته نچرخد.»

« سلطان یاووز سلیم »

«هر آن‌کس که با ما پیوند و تعلق یافت،

و از این شرابِ جان‌سوز و آتشین کام‌روا گشت و مست شد؛

دیگر او از ما جدا نیست.

او هر جا که قدم بگذارد، به هر دیاری که سفر کند،

با هر کس که به خلوت بنشیند، و با هر قومی که صحبت بدارد و سخن گوید...

بدان و آگاه باش که او فی‌الحقیقه، در تمامِ آن لحظات، با ما نشسته است؛

روحِ او با این جنس و با این جوهرِ ازلی می‌آمیزد.

عشق را مرز و دیار نیست؛

چون جامِ مستی یکی شد، تن‌ها هرکجا که باشند، دل‌ها در آغوشِ همند...

مستِ این باده، هرگز از ما غایب نخواهد شد.»

« سلطان یاووز سلیم »

«ما نیازمندِ کتاب‌هایی هستیم، کتاب‌هایی که چون طوفانی سهمگین،

ما را از میانِ این همه‌ی آدمیان، از این شهرِ مکر و تزویر،

به قلبِ جنگلی بکرو‌دست‌نخورده، دور از همه‌ی غوغاها پرتاب کنند.

کتابی که بخوانیمش، باید چنان در جان بنشیند که طعمِ هول‌انگیزِ نیستی و خودکشی را تداعی کند؛

آری... کتاب، مرهمِ تن‌آسانان نیست.

کتاب باید تبری باشد پولادین و برّنده،

تا فرود آید بر آن دریایِ منجمد، سنگین و یخ‌زده‌ای که در درونِ سینه‌هایمان لنگر انداخته است؛

باید یخِ غفلت بشکند،

تا جوششِ جان دوباره به تلاطم درآید...

کتابِ راستین، تبرِ هلاک است بر هلاکتِ خفتگان.»

« سلطان یاووز سلیم »

«در باطنِ هر زنی، در تاروپودِ این جانِ لطیف، زنِ دیگری نهفته است؛

وجودِ مجهولی که هیچ‌چشمِ بیگانه‌ای او را ندیده و هیچ‌کس را یارایِ شناختنش نیست.

او در روزگارِ آرامش خفته است،

اما هنگامی که کارد به استخوان رسد، چون صراحی بشکند و شیشه‌ی جان ترک بردارد،

آن زنِ نهان از پرده‌ی غیب سر برمی‌آرد و بیدار می‌شود.

و چون به چشمِ دل بنگرد و به یقین بداند که در این دنیایِ بی‌رحم،

هیچ‌کس، هیچ‌یاور و هیچ‌پناهی در کنارِ او نخواهد ماند،

ناگهان از خاکسترِ شکست، قامتی راست می‌کند؛

نیرویی از عدم سر برمی‌آرد، صدچندانِ پیشین قوی‌تر، استوارتر و مهارناپذیرتر می‌گردد...

تنهاییِ مطلق، زایشگاهِ قدرتمندترین روح‌هاست.»

« سلطان یاووز سلیم »

«انسان، این پندارِ سرکش، هم‌زمان هم آفریدگارِ معنانی است و هم گورکنِ آن؛

اوست که در کارگاهِ جان، چرخِ معنا می‌چرخاند، هنر می‌آفریند،

اخلاق را تاجِ سرِ خرد می‌کند و چشمه‌ی همدلی را در کویرِ دل‌ها جاری می‌سازد.

از سوی دیگر،

او تنها موجودی‌ست در این پهنه‌ی خاک، که چون دیوی طوفان‌زا برمی‌خیزد

و در مقیاسِ جهان، دست به ویرانی، آتش و تباهی می‌زند.

این است رازِ سربه‌مهر، این است تناقضِ مرکزیِ منزلگاهِ انسان:

ما ظرفِ لبریزِ قداستِ مطلق و پلیدیِ بی‌کرانه‌ایم؛

بهترینِ کارها و بدترینِ شقاوت‌ها در آستینِ این تن نهفته است،

و همین آشوبِ درون، همین تضادِ سهمگین است

که ادامه‌ی راه، بقایِ هستی و توجیهِ وجودِ ما را این‌چنین پیچیده، مبهوت‌کننده و نفس‌گیر ساخته است...

آدمی، هم فرشته‌ی محراب است و هم ابلیسِ خراب‌آباد.»

« سلطان یاووز سلیم »

حسی از پوچی و بیهودگی، چون خوره بر جانم پنجه افکنده بود؛

و اگر بخواهم بی‌تعارف و با راستی سخن رانم،

حالِ من از این بساطِ فریب، از این تکرارِ ملال‌آور، از همه‌چیز و همه‌کس به هم می‌خورد!

نه من قرار بود به سرمنزلِ مقصودی برسم و گرهی بگشایم،

و نه این کلِ جهان و اهلش را مقصد و مقصودی در کار بود.

همه‌مان، سرگردان و حیران، در این کویرِ بی‌امید ول می‌گشتیم،

و فقط و فقط، زل زده به راه، منتظرِ فرارسیدنِ مرگ نشسته بودیم.

و در این میان، در این فاصله‌ی تا مرگ،

به کارها و بازیچه‌هایِ حقیرِ کوچک سرگرم می‌شدیم،

فقط برای آنکه آن فضاها و دره‌هایِ خالیِ درون را پر کنیم...

و سرابِ کارها را نباشد، مَرهمی بر زخمِ نیستی.»

« سلطان یاووز سلیم »

«سوگند به جانِ خرد، که با هیچ میزان و هیچ منطقِ زمینی و آسمانی،

نمی‌شد بر این جریانِ فرساینده نامِ «زندگی» گذاشت؛

این حیات نبود، این بندگیِ کور بود؛

صرفاً در مسیری خط‌کشی‌شده و محتوم، چون باری سنگین به‌جلو رانده می‌شدی،

بی‌آنکه دستِ اراده‌ای در کار باشد.

تمامِ فکر و ذکرِ جانمان، تمامِ سرمایه‌ی دل‌شکسته‌مان،

خلاصه شده بود در خیالی خام: امید به آینده‌ای که هرگز نمی‌رسید.

و در این میان، حالِ ما، این لحظه‌ی نقدِ عمر،

دیگر هیچ طعم و معنایی نداشت؛

مگر آنکه به هر طریقی، به هر فریب و شکلی که بود،

تنها و تنها از آن بگذرریم تا سایه‌ی سنگین‌اش از سر برود...

عمر را گذراندن، خود عینِ مرگِ تدریجی‌ست.»

« سلطان یاووز سلیم »

«جنگ، این طوفانِ خانمان‌سوز، به ما می‌آموزد که چگونه همه‌چیز را،

تمامِ تعلقات، پندارها و دارایی‌هایِ تن را ببازیم،

و از آن پس، به چیزی مبدل شویم که هرگز در خواب هم ندیده بودیم و نبودیم.

در این کوره‌ی گدازان و در این روندِ جان‌فرسا،

ما خود را می‌یابیم؛

امّا هان... نه آن خودِ آشنا و فریبنده‌ای که پیش‌تر می‌شناختیم و بر آن می‌نازیدیم،

بلکه جانی عریان و بی‌نقاب.

جنگ، ما را از کابوسِ توهمات و سرابِ خودخواهی تهی می‌سازد؛

و آن‌گاه، دقیقاً در همان لحظه‌ای که ما را به خاکِ سیاه می‌نشاند

و همه‌ی بساطِ پندارمان را بر باد می‌دهد،

آینه‌ای در برابرمان می‌گیرد و با بی‌رحمی و راستی به ما نشان می‌دهد که راستی‌راستی چه هستیم:‌

گوهرِ ناپیدایِ درون، در ویرانه‌ی جنگ سر برمی‌آرد...

خاکسترِ تن، چراغِ جان را روشن می‌کند.»

« سلطان یاووز سلیم »

«در میدانِ نزاع با نااهلان، آن‌قدر در سرایِ سکوت لنگر انداختم،

و لب از گفتنِ پندار فروبستم،

چنان گرانبار و سنگین در برابرِ سفاهت خاموش ماندم

که آن متهتانِ بی‌خبر، از فرطِ جهل گمان بردند مغلوبِ میدان گشته‌ام؛

پنداشتند از بزرگیِ سخن، مبهوت مانده‌ام

و گفتند: "حرفِ حساب را جواب نیست!"

در حالی که نمی‌دانستند زبانِ لعل، با خرسِ جهل هم‌سخن نمی‌شود...

خاموشیِ اهلِ دل، نه از انفعال، که عینِ بی‌حاصلیِ بحث با ابله است؛

نادان را به سکوت نواختن، بهترین و برنده‌ترین جواب است.»

« سلطان یاووز سلیم »

«گوش فرا دار تا رازی از باطنِ این خانقاهِ ویران با تو بگویم:

خدا را در این اقلیمِ رنج و بلا، کاری و تدبیری نمانده است، ای درویش!

اینجا، در این دوزخِ زمینی، خدا بر مسند نیست؛

اینجا، تنها و تنها شیطان است که صراطِ ما را رقم می‌زند؛

اوست که حاکمِ شرعِ ما صوفیانِ رانده‌گشته است،

اوست برادرِ غم‌خوارِ این تنِ خسته،

اوست پیامبرِ این آیینِ عصیان،

اوست معلمِ درسِ تاریکی و بیداری،

و از همه بالاتر... اوست معشوقِ مستانه‌ی ما!

آنجا که از نورِ فریبنده ناامید شدیم،

دست در آغوشِ سایه زدیم و از عشقِ طردشده، جام نوشیدیم...

در مکتبِ طاهران، گناه است؛ اما در مذهبِ ما، ابلیس عینِ دلبر.»

« سلطان یاووز سلیم »

«کار از این حرف‌ها گذشته است...

اصلاً از بس که ما عمرِ گران‌بهای خود را در میانِ استخوان‌های مرده‌ی گذشتگان،

و در حصارِ اشیاءِ فرسوده و پوسیده‌ی دنیایِ کهن به سر برده‌ایم،

چنان با خاک و خلعتِ نیستی درآمیخته‌ایم

که سرتاسرِ چشمه‌ی حیات و حسِ زندگی در درونمان خشکیده و کشته شده است.

خانه و کاشانه‌مان گوری‌ست سرپوشیده؛

دم زدن در میانِ این همه بقایایِ پوسیده،

خود عینِ سکوتِ گورستان است...

همنشینی با مردگان، جانِ زندگان را می‌پوساند.»

« سلطان یاووز سلیم »

«اگر روزی کسی دستِ مکر دراز کرد و مرا برای بارِ نخست بفریفت،

راهزن راهِ خود رفت و مکرِ خویش کرد؛ پس شرم و ننگ بر او باد!

امّا... اگر همان مار از همان سوراخ گزید و بارِ دیگر به دامش افتادم،

دیگر ملامت را به بیگانه راهی نیست؛ شرم و صد هزار ننگ بر من باد که عقل را به تاراج دادم.

بشنو این پندِ حکیمانه را که مرزِ میانِ بندگی و آزادی‌ست:

تا پشتِ تن از فرطِ ذلت خم نشود،

تا گردن در برابرِ ناحق سرفرود نیاوری،

هیچ سواری را یارایِ سوار شدن بر گرده‌ی تو نیست!

زینِ بندگی، بسته به خم شدنِ قامتِ توست... .»

« سلطان یاووز سلیم »

«پیش از آنکه دستِ تضرع به سویِ حرمِ امامان درازی کنی

و از خاکِ گورها طلبِ معجزه و شفا نمایی،

لحظه‌ای درنگ کن و رویِ سخن را به خویش برگردان؛

از جانِ خود بپرس و با خود خلوت کن که

آیا راستی‌راستی حاضری از آن امراض و علل که تو را به این روز انداخته‌اند دست بکشی؟

آیا حاضری از این حرمِ تاریکِ خرافات،

و از این گورهایِ بت‌نشکسته‌ای که در اعماقِ دل و اندیشه‌ات پرستش می‌کنی، دل بکنی؟

شفا، طلسمِ بیرونی نیست؛

تا بتِ درون نشکند، خاکِ مرقدِ بیرون گرهی از کارِ کورِ تو نمی‌گشاید...

اول بیمارستانِ درون را از بتان پاک کن، آن‌گاه سراغِ شفا را بگیر.»

« سلطان یاووز سلیم »

«گاهی شرارەی فکری سهمگین به جانم می‌افتد و طومارِ عقل را درمی‌نوردد؛

ناگهان خود را می‌بینم که چون طبیبی بی‌روح یا عابدی سرگشته،

دارم کالبدِ معشوق را، این تنِ خاکی را، موشکافی می‌کنم؛

هم‌چون آن راویِ دردمند در کتبِ فرنگ، که در خفتنِ آلبرتین، جانش به تجسس بند بود.

آری... موشکافی‌ام همان تجسسِ عریان است؛

انگار می‌خواهم با نوکِ نیشترِ خرد، درونِ این قالب را بجوم

تا ببینم سرچشمه‌ی این میلِ کور و علتِ مکانیکیِ تپش‌هایم در کجای این تنِ ناجور پنهان است.

حالِ من، حالِ همان کودکانِ لجباز است

که دل و روده‌ی ساعتی کوکی را از هم می‌درند تا از سرّ زمان و رازِ عقربه سردرآورند!

این جراحیِ خاموش، با سردیِ سنگ و سرگشتگیِ مطلق پیش می‌رود؛

با خونسردی و دقتی مرگبار کارم را می‌کنم،

گویی با حشرۀ عجیبی در افتاده‌ام که ترسش ریخته و مایهی شگفتی‌ام شده است.

در این میان، بعضی اعضایِ این تن، جان می‌دهند برای این نگاهِ جراحانه؛

مژه‌های خفته، ناخن‌های عریان و ریشه‌های باریکِ مو،

این‌ها اشیایی‌اند ناتمام، پاره‌پاره و بی‌جان...

و چه آشکار است که من، با دست‌های خودم، دارم از این «جسد» بتی تراشیده و می‌پرستمش!

شاهدِ بطلانِ این بت‌سازی کجاست؟

شاهدش آن است که اگر این تنِ زیرِ تیغ، دست بر قضا از خواب و سکون درآید،

اگر جان بجنباند و کاری کند،

اگر چشم بگشاید یا ببینم که آن دیگری در درونِ خود دارد «فکر» می‌کند،

در آن دم، ناگهان طبعِ میلم دگرگون می‌شود؛

دیگر میلم به آن کالبدشکافیِ منجمد آلوده نمی‌ماند،

بلکه از تنِ پاره‌پاره می‌گریزد و دوباره به عرصه‌ی صورت‌های خیالی و ملکوتِ واژگان برمی‌گردد!

من باز به تصویری جامع در آینه‌ی خیالِ خویش پناه می‌برم،

و به سوی یک «کلِ کامل» پرواز می‌کنم...

و در آن دم، آه... دوباره عاشق می‌شوم؛ حیات که بازگشت، عشق از سر گرفته می‌شود.»

« سلطان یاووز سلیم »

«سرتاسرِ روز، از بامداد تا غروبِ محنت، سایه‌ی سنگینِ غم بر تاروپودِ جانش لنگر انداخته است؛

زود از این بازارِ پررنج خسته می‌شود، طاقت می‌بازد و خلقش تنگ می‌گردد.

آنگاه، در اوجِ خفقان و درماندگی،

دستِ لرزانش را روی گلویش می‌گذارد، بفشارد و با صدایی دره‌دره می‌گوید:

"ببین... درد همین‌جاست، در میانه‌ی گلو گیر کرده است؛

نه فرو می‌رود که آرام گیرم، و نه بالا می‌آید که فریاد کنم...

این غصه، از گلویِ جان گذر نمی‌کند."

بغضِ ناسورِ تن، راهِ نفس را بسته است...

درد آن‌جا که ماندگار شود، گلوگاهِ حیات را می‌فشارد.»

« سلطان یاووز سلیم »

«اگر کسی در تمامِ طولِ عمرِ خویش، از بامدادِ جوانی تا شامگاهِ پیری،

پیوسته با این مردمان رفت‌وآمد و معاشرت داشته باشد؛

اگر چهل سالِ تمام، چه در سلکِ کارمندانِ این چرخِ دیوان‌سالار،

چه به رسمِ دوستیِ ظاهری در بازارِ روزگار،

و چه به اسارتِ هر میل و هوسی که او را به این خلطه و آمیزش وادارد،

هر روز و هر ساعت با این جماعت دست در آغوش باشد...

بدان و آگاه باش که او هرگز، تا ابدالآباد، نخواهد توانست به باطن و ژرفایِ این مردمان راه یابد!

او هرچه بداند، هرچه از این قوم در انبارِ ذهن انباشته کند،

سراب‌ی بیش نیست؛

خیالاتی‌ست سطحی، پوسته‌ای‌ست بر روی آب، و پنداری‌ست ظاهری.

آدمیان جز نقاب‌دارهایِ خاموش نیستند؛

همنشینیِ چهل‌ساله، گره از رازِ سراب‌گونه‌ی تن نمی‌گشاید...

مردم، کتابِ ناخوانده‌ی اسرارند؛ چشمِ ظاهر، تنها جلدِ تن را می‌بیند.»

« سلطان یاووز سلیم »

«همرنگی با جماعت، سرسپردن به زنجیرِ سنت‌های پوسیده، و تاییدِ بی‌جایِ خلق،

شاید روزگاری آسایش برایت به ارمغان آورد و زندگیِ آرامی بر رخت‌خوابِ غفلت فراهم کند؛

شاید حتی به پاداشِ این همرنگی و تملق، تو را به کرسیِ استادی در فلان مکتبخانه‌ی کهنه برسانند

و نامت را بر سرِ زبان‌ها اندازند...

لیک، تمامِ تحولاتِ عظیمِ تاریخ، تکانه‌هایِ بزرگِ زمانه و تمامیِ پیشرفت‌های بشر،

حاصلِ کارِ کسانی‌ست که تن به این ننگ ندادند و هرگز، تا ابدالآباد، همرنگِ جماعت نشدند!

آنان که سرکشیدند، طعنه شنیدند، و بر خلافِ رودِ غفلت شنا کردند.

اگر آن «مزاحمان»، آن «مخالفانِ سرسخت» و طغیان‌گرانِ تاریخ نبودند که آرامشِ جماعت را برهم زدند،

ما تا روزِ رستاخیز هم‌چنان در دلِ تاریکِ غارها خزیده بودیم

و آتش را با سنگ می‌سودیم...

پیشرفت، فرزندِ نامشروعِ طغیان بر جهلِ جماعت است.»

« سلطان یاووز سلیم »

​«ای افسوس بر این خاکِ غافل و ای دریغ از این جانِ ناشنوا!

کور است... به حقِ حقیقت کور است! مرده‌ست، سنگ است، آوازم را نمی‌شنود!

نمی‌دانی، ای بی‌خبر از آتشِ درون، چه بهشتی می‌خواستم برایت بسازم؛

بهشتی نه از حور و قصرِ آسمانی، بل‌که از پاره‌هایِ جانِ خودم، از ژرفایِ سوزِ سینه‌ام!

آری... طاقِ بهشتم را گردِ تنِ تو برپا می‌کردم،

و سایه‌بانِ جانم را فرشِ راهت می‌ساختم.

عیبی نداشت... به جانِ دوست قسم که هیچ پروایی نداشتم اگر دوستم هم نمی‌داشتی؛

مگر آسمان به زمین می‌آمد؟ چه می‌شد مگر؟

همه چیز همان‌طور که بود می‌ماند، می‌گذاشتیم روزگار به همان منوال بگردد.

فقط... فقط گاهی چون دوستی ساده با من سخن می‌گفتی،

کنارِ هم می‌نشستیم، خوش می‌بودیم، می‌خندیدیم،

و شادمانه و بی‌غم به چشمِ هم نگاه می‌کردیم؛

و حیات، به همین سادگی، خوش‌خوشک می‌گذشت و می‌گذشت...

باور کن، حتی اگر دل به دیگری می‌بستی، اگر عاشقیِ دلبرِ دیگری می‌شدی، باز هم عیبی نداشت!

تو با او خوش و خندان دست در دست راهی می‌شدی،

و من، تنها، از آن‌سویِ خیابانِ تباهی، از دور تماشایتان می‌کردم...

امّا هان! همهٔ این آرزوها، همهٔ این بساطِ بخشش، هیچ، هیچ و پوچ است!

تمامِ این‌ها ذره‌ای اهمیت ندارد...

اگر فقط، فقط و فقط او یک‌بار دیگر این پلکِ سنگین را بگشاید و چشم‌هایش را باز کند!

فقط برای یک لحظه، به قدرِ یک دَمِ کوتاه؛

و چنان‌که همین چند ساعت پیش نگاهم می‌کرد، نگاهم کند؛

مثلِ همان وقتِ پُر از سوگند، همان‌جا که روبه‌رویم ایستاده بود

و با تمامِ وجود قسم می‌خورد که تا پایِ جان، همسر و یارِ وفادارم بماند!

آخ... صد آخ که اگر چشم باز می‌کرد،

با یک نگاه، با یک نظر، تمامِ این اسرارِ سرسربه‌مهر را درمی‌یافت و همه‌چیز را می‌فهمید!

ای امان... صد امان از این جبرِ کورِ تاریخ و زمان!

فریاد از این طبعِ بی‌رحمِ طبیعت!

درد اینجاست، داغِ راستین اینجاست که آدمیزاد،

در این پهنه‌ی خاک، در این برهوتِ بی‌کران... تنهاست، تنها و غریب.»

« سلطان یاووز سلیم »

«برای اقناعِ ذوقِ زیبائی‌پسند و تسلایِ طبعِ ظریفِ ما،

هرگز نیازی به برهانِ قاطع و اعتقادِ محکمِ عقلانی نیست.

بسیار رخ می‌دهد که امری را درست می‌پنداریم،

صرفاً از آن رو که آن را زیبا، دل‌نشین و آرامش‌بخش می‌یابیم،

نه به این علت که دلیلی پولادین بر درستی‌اش در چنته داریم.

آری... دل، مسحورِ جمالِ پندار خویش است.

البته انکار نمی‌توان کرد که گاه،

همان چیزی که محبوبِ طبعِ ماست و دل به سویش پر می‌کشد،

در محکِ حقیقت نیز بر اساسِ دلیل و مدرکِ استوار، راست و درست از آب درمی‌آید؛

ای هوشیار! این استثناست، نه قاعده.

در هر مقام، در هر دوراهی و در هر اعتقادی، باید تازیانه‌ی پرسش را بر خویش فرود آوری

و از جانِ خود بپرسی:

آیا از آن روست که این پندار را دوست دارم پس آن را راست می‌پندارم،

یا که پایِ استدلالی و برهانی متقن بر درستی‌اش گواهی می‌دهد؟

جمالِ دل‌فریب، فریبنده است؛ خرد را از مکرِ دل با خبر کن.»

« سلطان یاووز سلیم »

«تو می‌توانی سالیانِ دراز، از بامداد تا شامگاه،

به لکه‌دار کردنِ حیثیت، آبروی پاکان و دریدنِ پرده‌ی حرمتِ مردمان مشغول باشی؛

و شگفتا... همه‌ی این جماعت، این خلقِ زودباور، کم و بیش،

حتی در روزگاری که بویِ گندِ دروغت آسمان را برداشته است و بر همگان آشکار است که دروغ می‌گویی،

باز هم به جان گوش می‌دهند و حرف‌هایت را باور می‌کنند!

چرا که خلق، تشنه‌ی شنیدنِ زشتی‌ست؛

دروغِ آراسته، بر دلِ غافلان خوش‌تر از راستیِ تلخ می‌نشیند...

آبرو ریختن هنر نمی‌خواهد، باورِ خلق است که به تاراج می‌رود.

بازارِ تهمت، رونق‌اش بس است از جهلِ مردمان.»

« سلطان یاووز سلیم »

«مردم، این خلقِ غافل، سرتاسرِ عمر در سنجشِ خوشبختی، ترازوهایِ کج به دست می‌گیرند

و شاخصه‌هایی ساختگی و کاذب را معیارِ ارزش‌گذاریِ جان قرار می‌دهند.

آنان شیفته و سینه‌چاکِ قدرت‌اند، چشم‌دوزه‌ی پیروزی‌اند،

و به طمعِ ثروت و جاه، سر بر آستانِ دنیا می‌سایند.

هرگاه این زیورهایِ فریبنده را بر تنِ دیگری ببینند،

درجا انگشتِ تحسین به دهان می‌گزند و به سجده می‌افتند؛

حالی که آن گوهرِ راستین که بنیادِ خوشبختی و طراوتِ بطنِ زندگی‌ست،

در تاریکخانه‌ی افکارشان یا به کلی نادیده گرفته می‌شود،

و یا به بهایِ ناچیزی به حاشیه‌ی رانده می‌شود.

حذر کن! بر این پندارِ سخت استوار بودن که «مردم همگی استانداردهایِ کاذب دارند»،

خود دامی‌ست خطرناک؛

مبادا که از آن سوی بام بیفتیم و تنوعِ ژرفِ شخصیتِ مردمان را نادیده بگیریم،

و غنایِ پنهان و پررنگیِ ذهنیِ هر آدمیزاد را به یک چوب برانیم.

چنان‌که مولایِ متقیان، علیِ ولی‌الله، بر این حقیقتِ تلخ انگشت نهاده است:

که در این جامعه‌ی رنگ‌به‌رنگ، اکثریتِ خلق پیله‌ورِ امیالِ مادی، اسیرِ هدف‌های آنی و غرقِ سبک‌سری‌اند؛

و آن‌که جوینده‌ی ارزش‌های اصیل و ماندگار است، همواره در اقلیت می‌ماند.

امّا شگفتا از آن حکمتِ بی‌بدیل...

با همه‌ی این فزونیِ جهل، او خود با صدایِ رسا هشدار می‌دهد که:

«ما را هرگز حق نیست که این جماعت را محکوم کنیم؛

قاضیِ جان‌ها اوست، و راهِ صواب در تماشایِ دردِ آدمیان است، نه تکفیرشان.»

« سلطان یاووز سلیم »

«چرا آتشِ حسرتِ زندگیِ دیگران این‌چنین جانت را می‌سوزد؟

سرچشمه‌اش این‌جا است که از دور و از بیرون، به تماشایِ کاروانِ دیگران می‌نشینی؛

و از آن منظرگاه، زندگیِ آنان چون آینه‌ای صاف،

یک‌دست، یک‌پارچه و تمام‌نما به چشم می‌آید.

پنداری قصه‌ای‌ست بی‌شکاف و روایتی‌ست منسجم.

امّا... وای از درونِ خانه!

زندگیِ خودِ خویش را که از درون، از بطنِ رنج و آشفته‌بازارِ تن نگاه می‌کنی،

سرتا‌سر تکه‌تکه، پاره‌پاره، درهم‌شکسته و آمیخته با ملال به نظر می‌رسد.

تکه‌های سفالینِ عمر، به هم بند نمی‌آیند.

و ما... این جانِ سرگشته و بی‌قرار،

هم‌چنان در بیابانِ این توهم، بی‌سر و پا در پیِ سرابِ «وحدت» می‌دویم؛

بی‌آنکه بدانیم آن یک‌پارچگی، سرابی‌ست از دور زیبا،

و حقیقتِ هر جان، در پاره‌پارگیِ تن نهفته است...

خلق در بیرون، افسانه می‌سازند؛ و در درون، غریب و پاره‌پاره‌اند.»

« سلطان یاووز سلیم »

«این ساعتِ دیواری دروغ می‌گوید، دروغ!

زمان هرگز، تا ابدالآباد، دورِ یک دایره نمی‌چرخد تا باز به جایِ نخست بازگردد؛

زمان بر روی خطی راست و بی‌بازگشت می‌دود، تند می‌تازد

و هیچ‌گاه، هیچ‌گاه، هیچ‌گاه به عقب باز نمی‌گردد.

آن‌کس که ساعت را به شکلِ دایره ساخت و بر دیوار آویخت،

ساحری مکار و فریبکاری افسونگر بود که خواست چشمِ جان را ببندد!

ساعتِ راستین، ساعتِ شنی است...

ساعتی که هر دم به چشمِ خویش می‌بینی و به تو نشان می‌دهد که دانه‌ی فروچکیده، دیگر به بالا بازمی‌گردد؟

هر دانه که فرو افتاد، کار تمام است.

و این شیشه، دم‌به‌دم به یادمان می‌آورد که زمان «خط» است، نه «دایره»؛

و کاروانِ رفته، هرگز به منزلگاهِ پیشین برنمی‌گردد.

نه آه و افسوسِ دل‌شکستگان، و نه اصرار و التماسِ عاشقان،

هیچ‌کدام بر این خطِ بی‌انتها و محتوم تاثیری ندارد.

تفسیرِ این رازِ سرسربه‌مهر، بماند برایِ اهلش... همین و بس!

شگفتا از حالِ آدمیزاد

آن فریبِ شیرینی که جان را به طمع اندازد و خرسند کند،

در بازارِ دل، بیش از صد حقیقتِ تلخ و برهنه‌ ارزش دارد؛

ما پناه بر سراب می‌بریم تا حقیقتِ تنهایی‌مان را نبینیم.»

« سلطان یاووز سلیم »

«اگر در این پهنه‌ی خاک، پروردگاری حاکم است که جباران و جنایتکاران را بر مسندِ قدرت می‌نشاند

و دستِ ستمگران را برای تاخت‌وتاز باز می‌گذارد؛

و از آن‌سو، قربانیانِ بی‌گناه را به سکوتِ مرگبار در خاک و خون وا می‌دارد...

پس اندیشه‌ام به بند می‌افتد و جانم فریاد برمی‌آورد که این خدایِ مدعی یا دست در دستِ جنایتکاران دارد و شریکِ جرمِ تاریکی‌ست،

و یا نسبت به ناله‌ها و رنجِ قربانیان، سراسر کور و کر و بی‌تفاوت است!

کدام‌یک؟... سکوتِ آسمان در برابرِ این پرسش،

خنجری‌ست که ریشهی ایمان را می‌خراشد.

شکایت از این دادگاه، به خودِ دادگاه است.»

« سلطان یاووز سلیم »

«هرگز، تا ابدالآباد، از دزدانِ شب‌رو مترس؛

و از آدم‌کشانِ خون‌ریز و شمشیربه‌دست بیم به دل راه مده،

که اینان خطراتی‌اند از بیرون، بلاهایی حقیر و خطرهایی خرد و کوچک!

از خودِ خویش بترس، از این تنِ غافل و جانِ سرکشِ خویش خوف کن...

دزدانِ واقعی، همین پیش‌داوری‌های کور و ظن‌های باطلی‌اند که در سر پرورانده‌ایم!

و آدم‌کشانِ راستین، همان کژی‌ها، نادرستی‌ها و خصلت‌های تباهی‌اند که بر دل نشسته‌ه‌ایم.

اصلاً چه اهمیتی دارد آنچه سرِ خاکیِ ما را به تیغ می‌سپارد،

یا کیسه‌ی زر و سیم و پولمان را در تاریک‌سایِ راه به غارت می‌برد؟

این‌ها همه پوچ است و بر باد...

جز در آنچه روحِ پاکمان را، گوهرِ جانمان را و اصالتِ وجودمان را می‌بلعد و تهدید می‌کند،

اندیشه مکن و سر به سودایِ دیگری فرود میاور.

پس بزرگ‌ترین دشمنِ آدمی باد، خودِ آدمی.»

« سلطان یاووز سلیم »

«جوانی... آه، جوانی بدترین، سنگین‌ترین و مستانه‌ترین فصل از این قصهٔ پرغصهٔ زندگی‌ست!

در همان بهارِ جوانی‌ست که چشمِ جان کم‌کم باز می‌شود و دنیا را آن‌چنان که هست می‌فهمی؛

می‌بینی که این آدما، این خلقِ رنگ‌به‌رنگ، چه اندازه پوچ و بی‌ارزش‌اند.

درمی‌یابی که حقیقت، آزادی و عدالت، در این بازارِ مکّار، برای هیچ‌کس پشیزی ارزش ندارد؛

این‌ها واژه‌هایی غریب و ناجورند،

و این آدمیان‌اند که با بردگی، دروغ، پستی و بی‌عدالتی، بسیار راحت‌تر و آرام‌تر کنار می‌آیند!

هم‌چون خوکانی در این مردابِ کثافت می‌لولند و تن به لجن می‌سپارند...

من خود، از آن روزی که پا به دوزخِ سیاست گذاشتم، این حقایقِ عریان را به چشم دیدم.

باید به گودِ سیاست درآیی تا با استخوانِ خود بفهمی که این آدم‌ها هیچ گوهری در چنته ندارند؛

باید دید که همین دلقک‌های شارلاتان، مکارانِ بی‌مایه‌اند که به‌راستی به دردِ حکومت بر این طایفه می‌خورند!

نخست، با کوله‌باری از آرمان و با یک عالم امیدِ سرخ، واردِ کارزارِ سیاست می‌شوی؛

در دل با خود می‌گویی: سیاست وظیفه‌ای مقدس است،

تا با دستِ همت، دنیایی بهتر و آبادتر برای این خلق بسازی...

صد و هزار وای که هرچه جلوتر می‌روی،

می‌بینی هیچ‌چیز، هیچ‌چیز در این پهنه‌ی خاکی به اندازهٔ سیاست، جانِ آدم‌ها را به لجن نمی‌کشد!

سیاست، سنگِ آسیابی‌ست که شرافت را آرد می‌کند.

جوانی، تاوانِ بیداری در این جهانِ آلوده است.»

« سلطان یاووز سلیم »

ادبیاتفلسفهشعرعرفان
۱
۰
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
ادمین ارگ ایران وبسایت انوش راوید
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید