
سنگ کلیه در بسیاری از موارد با روشهای کمتهاجمی مانند دارو، سنگشکنی یا روشهای آندوسکوپی درمان میشود. با این حال، در شرایط خاص ممکن است پزشک جراحی باز را بهعنوان یکی از گزینههای درمانی در نظر بگیرد. این روش نسبت به روشهای جدیدتر تهاجمیتر است و معمولاً زمانی مطرح میشود که اندازه یا شرایط سنگ، آناتومی کلیه یا عوامل دیگر، درمانهای کمتهاجمی را دشوار یا نامناسب کرده باشد.
در جراحی باز، پزشک برای دسترسی مستقیم به کلیه یا مسیر ادراری، برشی روی بدن ایجاد میکند. سپس با دسترسی به محل قرارگیری سنگ، آن را خارج میکند. برخلاف روشهایی مانند سنگشکنی یا جراحی از طریق مجاری ادراری، در این روش ابزار جراحی از طریق یک برش نسبتاً بزرگتر وارد بدن میشود.
امروزه با پیشرفت روشهای درمانی، جراحی باز سنگ کلیه کمتر از گذشته انجام میشود و در بسیاری از بیماران میتوان از روشهای کمتهاجمی استفاده کرد. با این حال، در برخی شرایط خاص همچنان ممکن است جراحی باز ضرورت پیدا کند.
این عمل معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام میشود؛ بنابراین بیمار در طول جراحی هوشیار نیست و دردی احساس نمیکند.
ابتدا بیمار در وضعیت مناسب روی تخت جراحی قرار میگیرد و پس از بیهوشی، محل جراحی ضدعفونی میشود. جراح سپس برشی در ناحیه پهلو یا شکم ایجاد میکند تا بتواند به کلیه دسترسی پیدا کند.
محل و اندازه برش به موقعیت سنگ، اندازه آن و شرایط کلیه بستگی دارد. پس از دسترسی به کلیه، جراح محل سنگ را مشخص کرده و آن را خارج میکند. در برخی موارد ممکن است لازم باشد سنگهای متعدد از قسمتهای مختلف کلیه خارج شوند.
پس از خارج کردن سنگ، پزشک وضعیت کلیه و مسیر ادرار را بررسی میکند و در صورت نیاز اقدامات لازم برای جلوگیری از انسداد یا مشکلات دیگر انجام میشود. در نهایت محل جراحی بسته شده و بیمار برای مراقبتهای بعد از عمل به بخش ریکاوری منتقل میشود.
انتخاب روش درمان به شرایط هر بیمار بستگی دارد و جراحی باز معمولاً انتخاب اول نیست. با این حال، عواملی مانند سنگ بسیار بزرگ یا پیچیده، ساختار غیرطبیعی دستگاه ادراری، شکست روشهای کمتهاجمی یا وجود شرایط خاص در کلیه ممکن است باعث شود پزشک این روش را بررسی کند.
گاهی نیز سنگ به اندازهای بزرگ است که خارج کردن آن با روشهای معمول دشوار است یا بیمار همزمان به یک عمل جراحی دیگر در همان ناحیه نیاز دارد.
از آنجا که جراحی باز نسبت به روشهای آندوسکوپی یا سایر روشهای کمتهاجمی، برش بزرگتری ایجاد میکند، دوره بهبودی آن نیز معمولاً طولانیتر است.
ممکن است بیمار برای مدتی در بیمارستان تحت نظر باشد تا وضعیت عمومی، میزان درد، عملکرد کلیه و دفع ادرار بررسی شود. درد و احساس کشیدگی در محل برش در روزهای ابتدایی طبیعی است و معمولاً با داروهای تجویزشده کنترل میشود.
پس از ترخیص نیز محل جراحی باید طبق توصیه پزشک مراقبت شود. فعالیتهای سنگین معمولاً تا زمان بهبود کامل زخم محدود میشوند و زمان بازگشت به فعالیتهای روزمره میتواند بسته به شرایط فرد متفاوت باشد.
خارج شدن سنگ به این معنی نیست که احتمال تشکیل سنگهای جدید برای همیشه از بین میرود. تشکیل سنگ کلیه میتواند با عواملی مانند کمآبی بدن، نوع تغذیه، سابقه خانوادگی، برخی بیماریها و تغییرات مواد موجود در ادرار ارتباط داشته باشد.
به همین دلیل، بعد از درمان ممکن است پزشک بررسی نوع سنگ یا آزمایشهای مربوط به ادرار و خون را توصیه کند تا عوامل مؤثر در تشکیل سنگ مشخص شوند. مصرف مایعات کافی و رعایت توصیههای غذایی نیز میتواند در کاهش احتمال تشکیل دوباره برخی انواع سنگ نقش داشته باشد.
در مجموع، جراحی باز سنگ کلیه روشی مستقیم برای خارج کردن سنگ است که امروزه در مقایسه با گذشته کمتر مورد استفاده قرار میگیرد. انتخاب این روش به اندازه و محل سنگ، وضعیت کلیه، شرایط جسمی بیمار و امکان استفاده از روشهای کمتهاجمی بستگی دارد.