من همان بچّهای هستم که توی مدرسه، زنگ انشا، وقتی همه از «شغل آینده» میگفتند، یک گوشه نشسته بودم و فکر میکردم: «آیا واقعاً آدمها فقط همان شغلی هستند که انتخاب میکنند؟»
همان نوجوانی که اوّل دبیرستان، یک روز با چشمهای گرد شده از معلم دینی پرسید: «اگر خدا ما را دوست دارد، چرا جهنّم را آفرید؟»
معلم جوابی داد که جواب سؤال من نبود. همان روز فهمیدم بعضی سؤالها را باید خودت جواب بدهی، وگرنه تا آخر عمر گرسنه میمانی.
بعدش شدم یک جستوجوگرِ خستهنشدنی.
چند سالی چپ شدم. از عدالت میگفتم، از حقوق کارگر، از برابری.
امّا یک جایی دیدم رفیقهای چپ ما، وقتی بحث «مسئولیت فردی» میشد، ناگهان همه چیز را میانداختند گردن «ساختار». انگار آدمها هیچ اختیاری نداشتند. با خودم گفتم: «پس منِ واقعی کجای این معادلهام؟»
پریدم آن طرف. شدم یک راستِ سنّتی. از نظم میگفتم، از خانواده، از اخلاق.
امّا دیدم بعضیهای این طرف، هر بیعدالتی را با «قسمت» توجیه میکنند و هر صدای معترضی را با «فتنه». دلم آشوب شد. مگر میشود خدا عادل باشد، امّا ما نسبت به ظلم بیتفاوت؟
بین این دو قطب، سالها آونگ بودم.
هر بار که به یک طرف چسبیدم، یک تکه از وجودم در طرف دیگر جا ماند و درد گرفت.
آنقدر از هر دو طرف زخم خوردم تا بالاخره یک روز وسط ایستادم.
نه از سر ترس.
از سر فهمیدن.
فهمیدم آدمها دو بال دارند:
یکی «عدالت» و دیگری «مسئولیت».
با یکی نمیشود پرواز کرد.
پرندهای که فقط یک بال داشته باشد، دور خودش میچرخد و تهش گیج میافتد زمین.
حالا من کسی هستم که وسط ایستاده.
وسط نه یعنی بیموضعی. وسط یعنی هر دو بال را داری و از هر دو طرف فاصله میگیری.
من همانی هستم که:
- به چپ میگویم: «عدالت بدون اخلاق، بیریشه است.»
- به راست میگویم: «اخلاق بدون عدالت، بیرحم است.»
- به مذهبی میگویم: «ایمان اجباری، ایمان نیست؛ نفاق است.»
- به سکولار میگویم: «جهانِ بیمعنا، افسردگی میزاید.»
- به سنّتی میگویم: «خدا فقط توی کتاب شما نیست؛ توی نظم طبیعت و علم هم هست.»
- به مدرن میگویم: «آزادی بدون مسئولیت، بردگی مدرن است.»
من همانم که توی جمعها کمی ساکت است.
نه چون خجالتی است.
چون نمیتواند برای خوشایند جمع، نقاب بزند.
نمیتواند به شوخیِ تحقیرآمیز بخندد.
نمیتواند به غیبت، «آمین» بگوید.
نمیتواند بیعدالتی را ببیند و سکوت کند.
برای همین، در هر جمعی یک نت مخالف میزند.
نه از روی لجبازی.
از سر یکپارچگی.
میپرسی از کجا آمدهام؟
از دل همین آونگها.
از دل شبهایی که با خودم کلنجار رفتهام.
از کتابهایی که نخوانده زمین گذاشته نشدند.
از اشکهایی که برای غریبهها ریخته شد.
از خشمهایی که برای بیعدالتی در گلویم سوخت.
از تنهاییهایی که آموزگارم شدند.
من «مرکز رادیکال» را زندگی کردهام، نه فقط خواندهام.
ریشههایم در خاک تجربه است.
خطهای قرمزم، مرزهایی هستند که با درد کشفشان کردهام.
نه ادعای کاملی دارم، نه ادعای برتری.
فقط دیگر نمیتوانم تکهتکه زندگی کنم.
اینم مسیرم.
نه مقصد.

اگر این نگاه برایتان الهامبخش است،
برای خواندن بیشتر میتوانید در روبیکا همراهیم کنید:
@mindprism
و برای مقالات تخصصیتر، پروفایل من در سیویلیکا:
civilica.com/p/571442