خیلی قدیمتر ها مرسوم بود آدمها طلا، جواهرات و کلیۀ دارایی های ارزشمندشان را زیر خانه در خندقی دفن میکردند. احتمالا لفظ "دفینه" که امروزه به گنج اطلاق میشود هم باید ربطی به همین مسئله داشته باشد. از پچ پچ های دورهمی های ماقبل کرونا فهمیدم یکی از آشناها همه عمر به دنبال گنج بوده و عکسی دیدم از جوانی ترکهای با عرق گیر توی گودالی از جواهرات که باورم شد این حرفها قصه نیست. تیغ حریق، آتش قبیلهای گرسنه یا همسایهای بدخیم، قدیمیها را سخت بار آورده بود. سخت با زندگی و سختتر با خودشان. این عادت عجیب البته با سختی های محیط تشدید هم میشد، محصولاتی که زیر آب میرفت یا مازاد تولیدی که به باد میرفت همه و همه باعث میشد تا آدمها نسبت به حفظ داشته هایشان با وسواسی باورنکردنی رفتار کنند. این عادتها البته هنوز آن قدر قدیمی نشدهاند که اَبرویی را بالا ببرند. مثلاً به شخصه خاطرم میآید همین چند سال پیش مادربزرگی را که از توی صندوقش تکه پارچهای یا خلعتی چیزی را به تازه واردی میبخشید. انگار سنت پنهان کردن ارزشمندترینها و انتظار برای تقدیم آنها به ارزشمندترینها عادتی همیشگی است. گاه در خندقی زیر خانه، گاه در گنجهای کنج خانه. اینجور موقعها میگویم خوش به حال قدیمیها که چه گزینهها داشتند برای ثبت ابدی خاطره هایشان. خوبیِ این محرومیت و سختی هم این است که مثلاً اگر قرار بود یاد خاطرهای شیرین را برای همیشه نزد خود نگه دارند دسترسی روزانه به آن دشوار بود و بد به حال ما که با این همه ابزار، هنوز دستمان خالی است. راستی ما باید خاطراتمان را کجای ذهنمان پنهان کنیم که دست و ذهن هیچ بنی بشری به آن ها نرسد و همچنین مثل آینه دقی هر روز جلوی چشم ما نباشند؟

البته این را هم میدانم که بدیِ این خاطره ها آن است که مثل جوشی میمانند روی پیشانی که خبر از عفونتی در معدهی آدم دارد. خاطره هایی که بیاختیار و بیهوا یک روز و یک جا طوری که فکرش را هم نمیکنیم بیرون میزنند و بی آبرویمان میکنند. خودمان را پیش خود ما لو میدهند و به یادمان میآورند که بودیم، که میخواستیم باشیم و که هستیم. کافی است همین حالا چند لحظه از سر و صدا و ترافیک تلگرام و اینستاگرام برگردیم به فیسبوک و ببینیم حس و حال چند سال پیش مان، فکرها، رویاها و ترس هایمان که جملگی امروز با آن ها بیگانهایم. و آنها چگونه و با چه صلابتی جلوی پلک هایتَر، دستان لرزان و نگاه های خیرهی ما رژه میروند که انگار همین دیروز همۀ این روزهای خوب رخ دادهاند و در دنیایی موازی تمامی این سالها در کنار ما زندگی کردهاند.
کاش میدانستیم چقدر این سراغ گنجه رفتنها خطرناک است، میگویند خیلی از این گنج ها طلسمی دارند که باطل کردنشان کار هر کسی نیست. این دست امیدها خیلی خطرناک است، درست مثل از پسِ صندوق درآوردن عصای یادگاری اجدادیمان که بزنیم وسط دریا و نصف شود، اگر نشد چه؟ چه بر سر آن همه ایمان میآید؟ همان بلایی که سر خاطره هامان توی فیسبوک آمد؟ بهتر نیست ایمانمان را بگذاریم همان زیر خانه بماند و در دنیای موازیمان تنفس کند؟

شاید من اشتباه میکنم و انتظار چیزی بیهوده را میکشم. اصلا خود این روزها اصل ماجراست، جایی اشو گفته بود: "همواره حرکت کن، اگر رنجوری با رنج هایت به پیش برو." شاید همین بالا و پایین بودنها، زندگی است، و خب پرهیز از مواجهه با ناملایمت های زندگی پرهیز از خود زندگی است. شاید درستش خود همین خاطره هایی است که از کف فیسبوک صید میکنیم و با پلک ترمان پاکشان میکنیم، همین ها که اول قصه اشتباهی گفتم آینۀ دق ما هستند. شاید حق با حسین منزوی است:
چه غم که عشق به جایی رسید یا نرسید / که آنچه زنده و زیباست، نفس این سفر است
