گاهی برای حل یک مشکل، دقیقاً همان کاری را بیشتر انجام می دهیم که دارد مشکل را بزرگ تر میکند. از زندگی روزمره تا ترید، چرا بعضی راهحلها خودشان تبدیل به بخشی از مشکل میشوند؟

تا حالا شده برای حل یک مشکل، آنقدر بیشتر تلاش کنی که آخرش ببینی خودِ تلاشت تبدیل شده به یک مشکل جدید؟
مثلاً وقت کم داری و برای جبرانش، کارهای بیشتری وارد برنامهات میکنی. استرس داری و برای کنترل بیشتر شرایط، مدام همهچیز را چک میکنی. از نتیجهی یک کاری راضی نیستی و تصمیم میگیری این بار «بیشتر تلاش کنی»... اما عجیب اینجاست که گاهی هرچه بیشتر تلاش میکنی، اوضاع بدتر میشود.
انگار داری با تمام قدرت آب را از قایق بیرون میریزی، ولی یک لحظه متوجه میشوی سوراخ قایق دقیقاً همان جایی است که خودت داری دستکاریاش میکنی!
فرض کنیم کسی همیشه احساس میکند وقت کم میآورد. راهحل اولیهاش چیست؟ «باید بیشتر کار کنم.»
پس زودتر بیدار میشود، کارهای بیشتری به برنامه اضافه میکند و حتی زمان استراحتش را هم کم میکند. چند روز اول شاید واقعاً بهتر پیش برود. اما بعد خستگی بیشتر میشود، تمرکز پایین میآید، اشتباهات زیاد میشوند و دوباره وقت کم میآورد.
حالا چه کار میکند؟ «پس باید بیشتر تلاش کنم!» و دوباره همان راهحل را با شدت بیشتری اجرا میکند.
مشکل اینجاست که راهحل، فقط مشکل را حل نمیکند؛ گاهی رفتار سیستم را هم تغییر میدهد.
و این همان جایی است که ماجرا جالب میشود.
یک معامله را با ضرر بستهای. طبیعی است که بخواهی ضرر را جبران کنی. پس یک معاملهی دیگر میگیری. این یکی هم خوب پیش نمیرود.
حالا ذهنت میگوید: «فقط باید یکی دیگه بگیرم تا برگرده.»
معاملهی بعدی میآید.
اما اینجا دیگر مسئله فقط بازار نیست. خستگی بیشتر شده، تمرکز کمتر شده و تصمیمگیری دیگر شبیه تصمیم اول روز نیست. حالا همان چیزی که قرار بود راهحل ضرر باشد، تبدیل شده به دلیل ضرر بعدی.
و شاید عجیبترین قسمت ماجرا این باشد که از بیرون، رفتار ما کاملاً منطقی به نظر میرسد:
ضرر کردهام → باید جبرانش کنم → پس باید بیشتر تلاش کنم. اما اگر کمی عقبتر بایستیم، میبینیم داریم در یک حلقه میچرخیم.
ضرر → تلاش بیشتر برای جبران → فشار بیشتر → تصمیم بدتر → ضرر بیشتر → تلاش بیشتر برای جبران
اینجا دیگر «بیشتر تلاش کردن» الزاماً نشانهی پشتکار نیست. گاهی فقط یعنی داریم با سرعت بیشتری در همان مسیر اشتباه حرکت میکنیم.
برای همین فکر میکنم این موضوع خیلی بزرگ تر از ترید است. گاهی برای اینکه یک عادت را ترک کنیم، بیش از حد به آن فکر میکنیم. برای اینکه اضطرابمان کمتر شود، مدام دنبال اطمینان میگردیم. برای اینکه رابطهای خراب نشود، بیش از حد کنترلش میکنیم. برای اینکه عقبماندگیمان را جبران کنیم، آنقدر به خودمان فشار میآوریم که دیگر انرژی ادامه دادن نداریم.
در همهی این مثالها یک چیز مشترک وجود دارد:
ما فقط به مشکل نگاه نمیکنیم؛ به راهحلی که برایش انتخاب کردهایم هم نگاه نمیکنیم.
شاید گاهی سؤال بهتر این نباشد که: «چطور بیشتر تلاش کنم؟»
بلکه این باشد: «آیا چیزی که دارم برای حل مشکل انجام میدهم، خودش بخشی از مشکل نشده؟»
این سؤال ساده میتواند خیلی چیزها را تغییر بدهد. چون بعضی وقتها لازم نیست سرعتمان را بیشتر کنیم. لازم است یک لحظه بایستیم و ببینیم اصلاً داریم به کدام سمت میرویم. شاید مسئله این نیست که کم تلاش کردهایم. شاید مسئله این است که داریم با جدیت زیادی، راهحل اشتباهی را اجرا میکنیم.
و فکر میکنم این یکی از آن درسهایی است که بازار خیلی بیرحمانه، ولی خیلی خوب به آدم یاد میدهد.
مازیار سهیلی