گاهی آنقدر مشغولیم که فرصت نمیکنیم بپرسیم واقعاً داریم پیشرفت میکنیم یا نه. چرا فعالیت زیاد همیشه به معنی پیشرفت نیست و چطور مشغول بودن میتواند ما را گول بزند؟

بعضی روزها آنقدر کار کردهای که شب وقتی به خودت نگاه میکنی، با رضایت میگویی: «امروز واقعاً ترکوندم!»
چند ساعت کار کردی، چند تا کار را تیک زدی، چند صفحه خواندی، چند ایمیل جواب دادی و شاید حتی برای فردا هم برنامه ریختی. ولی یک سؤال ساده وجود دارد:
واقعاً چقدر جلو رفتی؟
این سؤال با «امروز چقدر کار کردم؟» فرق دارد. ممکن است جواب سؤال اول خیلی کم باشد، در حالی که جواب سؤال دوم حسابی بزرگ باشد. و به نظرم این یکی از فریبهای جالب ذهن ماست:
مشغول بودن خیلی راحت میتواند شبیه پیشرفت کردن به نظر برسد.
برای مشغول بودن معیارهای واضحی داریم. دو ساعت مطالعه کردم. سه ساعت پای لپتاپ بودم. سی صفحه کتاب خواندم. پنجاه معامله بکتست کردم. ده کار از لیستم را انجام دادم. همهچیز قابل شمارش است. اما پیشرفت کمی دردسرسازتر است. مثلاً اگر سه ماه است داری یک مهارت یاد میگیری، سؤال مهم شاید این نباشد که چند ساعت آموزش دیدهای.
سؤال این است: الان چه کاری میتوانی انجام بدهی که سه ماه پیش نمیتوانستی؟
اینجا ممکن است داستان کاملاً عوض شود. شاید ۵۰ ساعت ویدئو دیده باشی، اما هنوز نتوانی از دانستههایت استفاده کنی. شاید صدها صفحه کتاب خوانده باشی، اما هنوز همان تصمیمهای قبلی را بگیری. شاید هر روز برنامهات را کامل اجرا کرده باشی، اما آن برنامه تو را به هدفی که میخواهی نزدیک نکرده باشد. یعنی ممکن است سرعت حرکتت زیاد باشد، اما مسیرت مناسب نباشد.
یک تریدر را تصور کن که میخواهد عملکردش را بهتر کند. شروع میکند به کار کردن: بکتست بیشتر.
ژورنال دقیقتر. دیدن آموزشهای بیشتر. بررسی اندیکاتورهای جدید. اضافه کردن یک فیلتر به ستاپ. بررسی تایمفریمهای بیشتر. تحلیل بازار برای ساعتهای طولانیتر. از بیرون، همهچیز عالی به نظر میرسد. آدمی جدی، منظم و پرتلاش.
اما یک سؤال مهم باقی میماند: کدامیک از این کارها واقعاً فاصلهی او را با هدفش کم کرده؟
ممکن است بعضی از آنها مفید باشند. اما ممکن است بعضی دیگر فقط حس خوبی ایجاد کنند که: «دارم کاری برای بهتر شدن انجام میدم.» و این حس، خودش میتواند خطرناک باشد. چون وقتی احساس میکنیم داریم تلاش میکنیم، سختتر میپذیریم که شاید بخشی از این تلاش اصلاً لازم نباشد.
این قسمت برای خودم جالبتر است. ما معمولاً پیشرفت را با اضافه کردن چیزهای جدید تصور میکنیم. یک ابزار جدید. یک کتاب جدید. یک دوره جدید. یک هدف جدید. یک کار جدید. اما گاهی یک قدم واقعی به جلو، دقیقاً برعکس این است:
حذف کردن. حذف یک کاری که دیگر فایده ندارد. حذف یک قانون اضافه. حذف یک تصمیم غیرضروری. حذف یک عادت که فقط وقت و انرژی میگیرد. حتی گاهی کنار گذاشتن کاری که خیلی دوستش داریم، چون دیگر با هدف فعلیمان جور نیست. و اینجاست که یک تناقض جالب شکل میگیرد:
ممکن است کسی یک روز کامل را صرف «پیشرفت» کند، اما یک نفر دیگر فقط یک تصمیم درست بگیرد و واقعاً بیشتر جلو برود.
شاید لازم نباشد هر شب از خودمان بپرسیم:«امروز چقدر کار کردم؟» گاهی سؤال بهتر این است:
«امروز چه چیزی تغییر کرد؟»
چه چیزی بهتر شد؟ چه چیزی را بهتر فهمیدم؟ چه اشتباهی کمتر شد؟ چه کاری را دیگر لازم نیست انجام بدهم؟ آیا به هدفم نزدیکتر شدم یا فقط روز شلوغی داشتم؟ این سؤالها شاید کمی بیرحمانهتر باشند. چون ممکن است بعد از یک روز شلوغ مجبور شویم اعتراف کنیم: «خیلی کار کردم... ولی خیلی جلو نرفتم.»
و اتفاقاً همین اعتراف میتواند مفید باشد. چون از آنجا به بعد، بهجای اینکه فقط سرعت کار کردن را بیشتر کنیم، میتوانیم دربارهی جهت حرکت هم فکر کنیم.
شاید یکی از دردسرهای دنیای امروز این باشد که همیشه راهی برای مشغول ماندن داریم. یک نوت جدید، یک ویدئوی جدید، یک پیام جدید، یک ابزار جدید، یک کار جدید... اما هیچکس آخر روز به ما نمیگوید:
«تبریک میگم، امروز سه درصد به آدمی که میخواستی تبدیل بشی نزدیکتر شدی!»
پس خودمان باید این را بسنجیم. گاهی لازم است وسط یک روز شلوغ، چند دقیقه دست از کار بکشیم و بپرسیم: «من دارم حرکت میکنم، یا فقط دارم حرکت میکنم که احساس کنم ایستاده نیستم؟»
شاید فرق این دو، همان فاصلهی بین مشغول بودن و واقعاً پیشرفت کردن باشد.
مازیار سهیلی