ما از کودکی به تشویق و پاداش عادت کردهایم؛ اما بازار هیچوقت نمیگوید «آفرین». شاید همین، یکی از سختترین درسهای معاملهگری باشد.

تا حالا به این فکر کردی که تقریباً تمام عمرمون، یکی بوده که بهمون بگه: «آفرین!»
نمره خوب میگرفتیم، معلم تشویقمون میکرد. سر کار پروژهای رو خوب انجام میدادیم، مدیر ازمون تعریف میکرد. حتی توی بازیهای کامپیوتری هم هر مرحله که تموم میشه، یه مدال یا امتیاز یا صدای موفقیت میشنوی. انگار از بچگی یاد گرفتیم اگر کار درست رو انجام بدیم، یه جایی باید کسی بهمون بگه: «کارت درست بود.»
اما بازار...
بازار هیچوقت این جمله رو بهت نمیگه.
شاید یکی از عجیبترین تفاوتهای معاملهگری با بیشتر شغلهای دنیا همین باشه. فرض کن ساعتها منتظر موندی. بیدلیل وارد معامله نشدی. قوانین سیستم رو رعایت کردی. مدیریت ریسک رو دقیق اجرا کردی. ورودت کاملاً طبق برنامه بود.
بعد...
استاپ خورد. بازار نه توضیحی میده، نه دلجویی میکنه، نه میگه:
«اتفاقاً کارت درست بود، فقط این بار نتیجه مطابق احتمالات پیش نرفت.»
فقط معامله بسته میشه و تمام. از اون طرف، ممکنه یک روز از روی حوصلهسررفتگی وارد معاملهای بشی که هیچ ربطی به سیستم نداره.
بیبرنامه. احساسی. کاملاً اشتباه.
اما بازار همون معامله رو با سود میبنده. و باز هم چیزی نمیگه. نه سرزنشت میکنه، نه تشویقت. فقط نتیجه رو تحویلت میده. همینجاست که یکی از سختترین آزمونهای معاملهگری شروع میشه. اگر منتظر باشی بازار بهت بگه «آفرین»، احتمالاً خیلی زود گیج میشی. چون بازار کیفیت رفتار ما رو پاداش نمیده. فقط نتیجهی احتمالات رو نمایش میده. و این دو، همیشه یکی نیستند.
چند هفته پیش درباره این نوشتیم که «نتیجه خوب، همیشه تصمیم خوب نیست.»
بعد درباره این حرف زدیم که چرا بعد از هر معامله فکر میکنیم «از اول معلوم بود.»
هرچه بیشتر به این موضوعات فکر میکنم، بیشتر به این نتیجه میرسم که شاید ریشه خیلی از بینظمیهای ما همینجاست. ما دنبال تأیید گرفتن از جایی هستیم که اساساً برای تأیید کردن ساخته نشده. وقتی یک معامله خوب استاپ میخوره، حس میکنیم انگار زحمتهامون دیده نشده. وقتی یک معامله بد سود میده، ناخودآگاه فکر میکنیم کار درستی انجام دادیم.
در حالی که بازار نه ما رو تشویق کرده، نه تنبیه. فقط یکی از هزاران نتیجه ممکن اتفاق افتاده. شاید به همین خاطر، تریدرهای حرفهای کمتر از بقیه به نتیجهی یک معامله وابستهاند. آنها دنبال یک تشویق بیرونی نیستند.
آخر روز از خودشان فقط یک سؤال میپرسند:
«امروز به سیستمم وفادار بودم؟»
اگر جواب این سؤال «بله» باشد، حتی یک روز منفی هم میتواند روز موفقی باشد.
و اگر جواب «نه» باشد، حتی یک سود بزرگ هم شاید چیز زیادی برای جشن گرفتن نداشته باشد.
به نظرم بلوغ در معاملهگری از جایی شروع میشود که کمکم جای تشویق بازار را با یک معیار دیگر عوض میکنیم. به جای اینکه بپرسیم: «چقدر سود کردم؟»
بپرسیم: «چقدر به فرآیندی که خودم برایش وقت گذاشتم، احترام گذاشتم؟»
شاید آن روز، بازار هنوز هم چیزی نگوید. اما دیگر لازم نیست بگوید. چون مهمترین «آفرین» را از جایی میگیری که سالها دنبالش بودی؛ از خودت. و شاید این، یکی از معدود تشویقهایی باشد که ارزشش از هر سودی بیشتر است.
مازیار سهیلی