چرا تریدرها گاهی به ستاپ معاملاتی ای که خودشان ساخته‌اند بیش از حد وابسته می‌شوند؟ نگاهی خودمانی به اثر آیکیا (IKEA)، دلبستگی به سیستم معاملاتی و مرز باریک بین دیسیپلین و تعصب.
تا حالا شده یک ستاپ معاملاتی داشته باشی که خودت ساخته باشیش و بعد، حتی وقتی کم‌کم داری بهش شک می‌کنی، باز هم دلت نیاد کنارش بذاری؟
نه به خاطر اینکه مطمئنی بهترین ستاپ دنیاست.
فقط چون...
خودت ساختیش.
برای پیدا کردنش بک تست کردی، روی چارت‌ها بالا و پایین رفتی، قوانینش رو نوشتی، خرابش کردی، اصلاحش کردی، دوباره تستش کردی و بالاخره یه چیزی از دل این همه آزمون و خطا بیرون اومده که اسمش رو گذاشتی «سیستم من».
حالا یک نفر میاد و یک ستاپ آماده بهت نشون می‌ده که شاید حتی از نظر آماری بهتر از سیستم تو باشه.
ولی عجیب اینجاست که کنار گذاشتن سیستم خودت برات سخت می‌شه. چرا؟ شاید چون دیگه فقط یک ستاپ نیست. یه تکه از خودته.
ما آدم‌ها معمولاً برای چیزهایی که خودمان در ساختنشان نقش داشته‌ایم، ارزش بیشتری قائل می‌شویم. در روانشناسی به این پدیده «اثر آیکیا» می‌گویند؛ همان حالتی که مثلاً یک وسیله‌ای را خودت سرهم کرده‌ای و ناگهان به نظرت خیلی باارزش‌تر از چیزی می‌رسد که آماده خریده‌ای.
احتمالاً میز آماده‌ای که از فروشگاه می‌خری، فقط یک میزه. اما میزی که خودت سه ساعت برای سرهم کردنش حرص خوردی؟ اون دیگه داستان داره!
در ترید هم ممکنه دقیقاً همین اتفاق بیفته. یک ستاپ آماده را از یک تریدر دیگر یاد می‌گیری.
قوانینش مشخصه.
آمارش مشخصه.
بک‌تست شده.
اما هنوز ممکنه با خودت بگی: «سیستم خودم یه چیز دیگه‌ست.»
و اینجا یک اتفاق جالب می‌افته. مالکیت روانی، می‌تونه با دیسیپلین اشتباه گرفته بشه.
مثلاً سیستم خودت چند ماهه عملکرد خوبی نداره. بک‌تست جدیدت هم نتایج قبلی رو تأیید نمی‌کنه. اما به جای اینکه واقعاً بررسی کنی آیا هنوز این سیستم ارزش استفاده داره یا نه، شروع می‌کنی به نجات دادنش:
یک قانون جدید اضافه می‌کنی.
یک فیلتر می‌ذاری.
تایم‌فریم رو عوض می‌کنی.
یک اندیکاتور اضافه می‌کنی.
بعد دوباره تست می‌کنی. باز جواب نمی‌ده. و دوباره یک چیزی بهش اضافه می‌کنی. اینجا شاید دیگر مسئله دیسیپلین نباشه. شاید داری از چیزی دفاع می‌کنی که خودت ساختی. این دو تا خیلی با هم فرق دارن.
دیسیپلین یعنی: «من به سیستمی که شواهد کافی از اعتبارش دارم، پایبند می‌مونم؛ حتی وقتی چند معامله خلاف انتظارم پیش میاد.»
اما تعصب می‌گه: «این سیستم مال منه؛ پس حتماً باید درست باشه.»
و این دومی می‌تونه خیلی خطرناک باشه. از طرف دیگه، این موضوع یک روی مثبت هم داره. وقتی یک سیستم معاملاتی رو خودت می‌سازی، احتمالاً ارتباط عمیق‌تری با قوانینش پیدا می‌کنی. چون فقط یک سری دستورالعمل از یک نفر دیگه تحویل نگرفتی؛ خودت دلیل شکل گیری هر قانون رو فهمیدی. این می‌تونه پایبندی به سیستم رو راحت‌تر کنه.
اما فقط تا وقتی که حاضری سیستم خودت رو هم مثل هر فرضیه دیگری زیر سؤال ببری. شاید یکی از نشانه‌های بلوغ یک تریدر همین باشه:
بتونه چیزی رو که خودش ساخته، دوست داشته باشه؛ ولی بتونه وقتی شواهد خلافش رو نشون می‌ده، رهاش کنه.
این قسمت برای من خیلی جالبه. چون ما معمولاً فکر می‌کنیم دیسیپلین یعنی «چسبیدن».
چسبیدن به برنامه.
چسبیدن به ستاپ.
چسبیدن به قوانین.
اما گاهی دیسیپلین واقعی اتفاقاً یعنی توانایی جدا شدن.
جدا شدن از معامله‌ای که دیگر اعتبار نداره.
جدا شدن از روشی که دیگه با داده‌ها جور درنمیاد.
و حتی جدا شدن از سیستمی که با هزار ساعت زحمت خودت ساختیش.
آخرش شاید سؤال مهم این نباشه که: «این ستاپ رو چه کسی ساخته؟»
سؤال بهتر اینه: «اگر من سازنده‌اش نبودم، باز هم بهش اعتماد می‌کردم؟»
اگر جواب هنوز «بله» باشه، احتمالاً داری به سیستم وفادار می‌مونی. اما اگر جواب «نه» باشه...
شاید چیزی که داری ازش محافظت می‌کنی، دیگر سیستم معاملاتی‌ات نیست.
تصویریه که از خودت به عنوان سازنده‌ی اون سیستم ساختی.
مازیار سهیلی
