«مراقب باش که نفس اماره بر تو حکومت نکند.»
-روح بشری که بخشی از ساختار خود یا من تام است،تقریبا با مفهوم اید «نهاد» در علم روانکاوی ،مطابقت دارد.روح بشری منشا رفتارهای انگیزشی ،غریزی و احساسی ِ «خود» و همچنین نیازهای طبیعی جسم است و مانند اید اخلاق و دین و قانون و... را نمی شناسد.از این رو نسبت به قراردادهای اجتماعی ،خانوادگی،اخلاقی و غیره بی توجه است.رفتارش همانند بچه ی کوچک یا حیوانی است که می خواهد امیالش فوراً و به نحوی صرفاً خودخواهانه ارضا بشود.
روح بشری (اید) دارای سه قوه و یا جزء است:قوه ی شهویه -قوه ی غضبیه و قوه ی وهمیه.
--قوه ی شهویه،مولد انرژی روانی لازم برای انگیزش های معطوف به میل و لذت است.افراط در این انرژی باعث لذت جویی بیش از حد،حرص،طمع،حسادت و ... می شود.تفریط آن به بروز افسردگی،نوعی بدبینی و... می انجامد.اما تعادل این قوه ،موجب آزرم ،خویشتن داری و مناعت است که حفاظت از خود و بقای نوع را تضمین می کند.
--قوه ی غضبیه ،انرژی روانی لازم برای واکنش های مربوط به دفاع و حمله را تولید می کند.از حد که بگذرد تولید غضب،پرخاشجویی،خشونت ،تعدی و .. می کند.از حد لزوم کمتر،موجب بی حالی ،بی غیرتی،بی همتی ،کم شخصیتی و غیره می شود.در حد تعادل به شجاعت و شهامت می انجامد که در نتیجه ی آن می توان در برابر تجاوزات ایستاد و از حقوق خود دفاع کرد.
--قوه ی وهمیه،آگاهی بر جزئیات و سرچشمه ی تخیلات و توهمات و غیره است.می توان آن را هوش روح بشری دانست.اگر انرژی آن بر انرژی عقل اعلی(قوه ی تعقل کننده ی روح ملکوتی) غلبه کند ،حاصل آن حیله گری ،دورویی،نادرستی،ریاکاری،خیالبافی و غیره خواهد بود.اگر از حد لزوم کمتر باشد موجب به فقدان عقل سلیم ،بروز ساده لوحی،حماقت،فقدان قوه ی تخیل و غیره منجر می شود.اما ترکیب متعادلی از آن با انرژی عقل اعلی دقت،مهارت،فراست،ذکاوت،احتیاط و غیره به بار می آورد.
این سه قوه به صورت خالص در انسان بروز نمی کنند. بلکه به طور دائم بر یکدیگر برهمکنش دارند و باعث تنوعات خصوصیات رفتاری در انسان ها می شوند.
روح بشری منشا انرژی جسمانی و قسمتی از انرژی ذهنی در انسان است.به این جهت از هر عاملی که تندرستی انسان را تهدید کند،از قبیل ریاضت های مرتاضانه ،مواد مخدر و دیگر موارد سمی و مضر برای جسم وذهن(روان)باید جدا خودداری کرد.جسم اگر ضعیف شود ،روح بشری قادر نخواهد بود که انرژی لازم را برای انگیزش های ضروری تولید کندريالانگیزش هایی که لازمه ی ادامه ی حیاتند و در سیر کمال معنوی سهیم اند.
از آن سو،سرکوب برخی تمایلات روح بشری ،می تواند سبب تشدید دیگر تمایلات شود ویا ایجاد عقده ی روانی کند.مثلا اگر کسی از طریق ریاضت های جسمانی یا برخی تکنیک های مدیتیشن ،به قصد کسب قدرت های ماورای طبیعی ،غریزه ی جنسی خود را سرکوب کند،تمایلات طبیعی اش سرخورده می شود و تولید عقده ای می کند که فشار آن بیش از حد تصور است؛به طوری که در برابر اولین وسوسه ی جدی ،این تمایلات طغیان می کنند و اختیار عقل را در دست می گیرند.
روح بشری و سه قوه اش خود را در حوزه ی ضمیر خودآگاه ،به صورت یک ساختار دو شخصیتی بروز می دهد،یکی فرمانبردار و کوشا و دیگری نافرمان و کج رو.اولی را نفس کارگر دومی را نفس اماره مینامیم.
-روح بشری در هیئت نفس کارگر به صورت کارگری وظیفه شناس و کوشا ظاهر می شود که خود به خود بر حسب غریزه ی طبیعی اش ،اعمال بیولوژیکی و روانی جسم از قبیل تولید مثل،تغذیه،ایمنی بدن ،عواطف و غیره را اداره می کند.،
- روح بشری در هیئت نفس اماره به صورت موجودی بوالهوس ،نافرمان ،طغیانگر،مهاجم،حریص،حیله گر و غیره ظاهر می شود که آمرانه فقط در پی آن است که هوس هایش که همواره نامشروع است ،ارضا شود.
نفس اماره وجود خلقتی مستقلی ندارد و اساسا از خوی حیوانات موذی که در روح بشری است ناشی می شودو یا به عبارت دیگر کیفیتی است که از اختلال یا افراط و تفریط در کارکرد قوه های غضبیه،شهویه و وهمیه ناشی می شود.این بی تعادلی های درونی به صورت انگیزش های آمرانه د رانسان بروز می کند. بنابراین نفس اماره را می توان عامل طغیان امیال نامشروع و مخرب روح بشری یا اید دانست.این انگیزش های مخرب و مضر هرگاه توسط ایگو مهار نشود ،سبب ایجاد عیوب و نقاط ضعف اخلاقی ،افکار و احساسات منفی می شود و انسان را در جهت از دیت دادن تعادل درونی و عدم تسلط بر نفس مب راند.
به طور خلاصه وجود انسان ،«خود حقیقی» یا «من تام» امیزه ای است از روح ملکوتی منبعث از مبدا الهی و روح بشریِ بر خاسته از طبیعت . روح ملکوتی به منزله ی چراغ هدایت است و بدون آن ،انسان چیزی جز یک پستاندار از رده ی پستانداران عالی نیست که در این صورت روان او به حد اید تنزل می یابد.بدون روح بشری ،صرفا انسان موجودی است فرشته گونه ،خوش باور و ساده لوح ،که قادر به تمیز خیر و شر نیست. بنابراین روح بشری متمم ضروری روح ملکوتی است که در آن ،کیفیات لازم برای تحولش را تامین می کند و جسم بیولوژیکی را به عنوان ابزار کار ،در عالم ماده به کار می گیرد.