
گاهی کشف یک گونه جدید به حفاری در مناطق دورافتاده یا یافتن استخوانهایی دستنخورده در دل صخرهها نیاز ندارد. گاهی پاسخ از قبل در یک موزه قرار دارد؛ کافی است پژوهشگران با پرسشهای تازه و روشهای دقیقتر به سراغ فسیلهایی بروند که دههها پیش از زمین بیرون آورده شدهاند.
این اتفاق درباره فسیلی از جنوب انگلستان رخ داده است که در سال ۲۰۰۱ کشف شد و سپس به مجموعه موزه تاریخ طبیعی لندن راه یافت. پژوهشگران پس از بررسی دوباره استخوانها دریافتند که این نمونه به گونهای ناشناخته از دایناسورهای گیاهخوار تعلق دارد. این جانور با نام علمی Paludohadros proudlovii معرفی شده است؛ نامی که هم به زیستگاه باتلاقی آن اشاره دارد و هم یادبودی از یکی از کارکنان معدن محل کشف فسیل است.
این دایناسور حدود ۱۲۵ میلیون سال پیش، در دوره کرتاسه پیشین، زندگی میکرد. پژوهشگران تخمین میزنند طول بدن نمونه کشفشده حدود پنج متر و وزن آن بین ۱٫۵ تا دو تن بوده باشد. بااینحال، استخوانهای هنوز کاملاً رشدنیافته نشان میدهند که جانور هنگام مرگ احتمالاً نابالغ بوده و نمونههای بالغ این گونه ممکن است به ابعادی بسیار بزرگتر میرسیدهاند.
نتایج پژوهش در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ در نشریه علمی Journal of Systematic Palaeontology منتشر شد.
فسیل اصلی در محوطه یک کارخانه آجر و سفال سقفی در منطقه ایوهرست، در شهرستان ساری انگلستان، کشف شد. این منطقه در گذشته محیطی بسیار متفاوت از چشمانداز امروزی داشت: بخشهایی از جنوب انگلستان در آن زمان پوشیده از تالابها، زمینهای گِلی و آبگیرهای کمعمق بود.
استخوانها پس از کشف به موزه تاریخ طبیعی لندن اهدا شدند، اما شناسایی دقیق آنها به سالها بررسی و مقایسه نیاز داشت. این فسیلها به گروهی از دایناسورها تعلق داشتند که «ایگوانودونتیانها» نامیده میشوند؛ گیاهخوارانی که در بخشهایی از دوره کرتاسه پراکندگی گستردهای داشتند و یکی از ویژگیهای شاخص برخی از آنها، خار استخوانی بزرگ در انگشت شست بود.
مشکل این بود که استخوانهای گونههای مختلف این گروه شباهت زیادی به یکدیگر دارند. به همین دلیل، در گذشته بسیاری از فسیلهای ایگوانودونتیان در جنوب انگلستان به دو سرده شناختهشده، یعنی Iguanodon و Mantellisaurus، نسبت داده میشدند.
بااینحال، پژوهشهای جدیدتر نشان دادهاند که برخی از این فسیلها ویژگیهایی دارند که آنها را از گونههای شناختهشده متمایز میکند. بازبینی آناتومیکی Mantellisaurus در سال ۲۰۲۳ به روشنتر شدن تفاوتهای میان این جانوران کمک کرد و راه را برای شناسایی گونههای دیگری مانند Brighstoneus، Comptonatus و Istiorachis هموار ساخت.
اکنون پالودوهادروس نیز به این فهرست اضافه شده است. این کشف نشان میدهد که طبقهبندیهای قدیمی، هرچند بر پایه دانش زمان خود انجام شدهاند، ممکن است تنوع واقعی جانوران باستانی را بهطور کامل بازتاب ندهند.
برای تعیین اینکه فسیل به گونهای مستقل تعلق دارد، پژوهشگران نمیتوانستند صرفاً به اندازه بدن یا شباهت کلی استخوانها تکیه کنند. آنها باید مجموعهای از ویژگیهای تشریحی را بررسی میکردند که در کنار هم، پالودوهادروس را از خویشاوندان شناختهشدهاش متمایز میساختند.
در این بررسی، شکل و برجستگیهای استخوانهای اندامها و لگن اهمیت ویژهای داشتند. تفاوت در محل و شکل برجستگیهای استخوانی، ساختار بخشهایی از ساق پا و ویژگیهای استخوان نشیمنگاهی در لگن، مجموعهای از نشانههای تشخیصی را فراهم کرد.
هر یک از این ویژگیها بهتنهایی ممکن بود برای معرفی یک گونه جدید کافی نباشد؛ اما ترکیب آنها تصویری روشنتر از هویت جانور ارائه داد. مقایسه دقیق این ساختارها با فسیلهای Iguanodon، Mantellisaurus و دیگر ایگوانودونتیانها نشان داد که نمونه مورد بررسی را نمیتوان بهسادگی در هیچیک از سردههای شناختهشده جای داد.
پژوهش به سرپرستی ریکاردو ساکاموتو، دانشجوی دکتری موزه تاریخ طبیعی لندن و دانشگاه سائوپائولو، انجام شد. این مطالعه نمونهای از اهمیت آناتومی تطبیقی در دیرینهشناسی است؛ حوزهای که در آن، تفاوتهای ظاهراً کوچک در ساختار استخوانها میتوانند به بازسازی تاریخ تکامل و شناسایی گونههای ناشناخته منجر شوند.
یکی از مهمترین پیامدهای این کشف آن است که شناسایی پالودوهادروس به فسیل سال ۲۰۰۱ محدود نماند. هنگامی که پژوهشگران ویژگیهای تشخیصی این گونه را مشخص کردند، نمونههای قدیمیتری را نیز دوباره بررسی کردند.
در نتیجه، برخی استخوانهایی که از دهه ۱۹۵۰ در همان منطقه جمعآوری شده بودند، با ویژگیهای پالودوهادروس مطابقت داشتند. به بیان دیگر، بقایای این دایناسور دههها پیش از آنکه دانشمندان نامی برایش انتخاب کنند، در مجموعههای علمی نگهداری میشدند.
این موضوع به یکی از نکات مهم در دیرینهشناسی اشاره دارد: کشف یک گونه تازه همیشه به معنای یافتن فسیل تازه نیست. گاهی آنچه تغییر میکند، نه خود شواهد، بلکه توانایی ما برای تفسیر آنهاست.
با بهبود روشهای مقایسه و افزایش شناخت از تفاوتهای آناتومیکی، ممکن است فسیلهایی که پیشتر به گونههای شناختهشده نسبت داده شدهاند، دوباره طبقهبندی شوند. چنین بازنگریهایی میتوانند برآورد دانشمندان از تنوع دایناسورها، پراکندگی جغرافیایی آنها و روابط تکاملی میان گروههای مختلف را تغییر دهند.
پژوهشگر اصلی مطالعه نیز قصد دارد در ادامه تحقیقات دکتری خود، مجموعه ایگوانودونتیانهای موزه تاریخ طبیعی را بهطور گسترده بررسی کند. این کار ممکن است به شناسایی گونههای دیگری منجر شود که هنوز از نظر علمی تشخیص داده نشدهاند.
فسیل پالودوهادروس در فاصلهای حدود ۱۰۰ متر از بقایای یک دایناسور گوشتخوار معروف به نام Baryonyx walkeri کشف شد. این شکارچی بزرگ و دوپا در همان منطقه زمینشناختی شناسایی شده بود و از جمله ویژگیهای شناختهشدهاش، پوزه کشیده و سازگاریهایی است که با تغذیه از ماهی ارتباط دارند.
بااینحال، شواهد مربوط به آخرین وعده غذایی یک نمونه از باریونیکس نشان میدهد که رژیم غذایی آن احتمالاً به ماهی محدود نبوده است. در بقایای غذای این شکارچی، نشانههایی از یک ایگوانودونتیان جوان نیز شناسایی شده است.
این موضوع احتمال شکار یا لاشهخواری از دایناسورهای گیاهخوار جوان را مطرح میکند، اما پژوهشگران نمیتوانند با قطعیت بگویند که آن جانور مشخصاً پالودوهادروس بوده است. نزدیک بودن محل کشف دو دایناسور نیز بهتنهایی ثابت نمیکند که آنها در یک زمان و در یک زیستگاه کوچک با یکدیگر مواجه شدهاند.
بااینهمه، این یافته تصویری جالب از شبکه غذایی آن دوره ارائه میکند: در محیطهای مرطوب جنوب انگلستان، گیاهخواران بزرگ و شکارچیان گوشتخوار در چشماندازی زندگی میکردند که منابع غذایی و شرایط زیستی آن با امروز تفاوت اساسی داشت.
نام علمی این دایناسور نیز داستانی انسانی در پس خود دارد. بخش نخست نام، Paludohadros، به زیستگاه مرطوب و باتلاقی آن اشاره میکند. بخش دوم، proudlovii، به یاد ویل پرادلَو، یکی از کارکنان پیشین معدن محل کشف فسیل، انتخاب شده است.
پرادلَو که به فسیلهایی که در جریان استخراج خاک و رس آشکار میشدند علاقه داشت، در مسیر شغلی خود به مدیریت معدن رسید. او در ۳۵سالگی و اندکی پیش از کشف این دایناسور درگذشت.
خانواده او بعدها به اهمیت علمی این کشف پی بردند. همسرش، ریچل پرادلَو، گفته است که ویل همیشه کنجکاو بود بداند با کنار رفتن هر لایه از خاک چه چیزی آشکار خواهد شد. به گفته او، اینکه نام و یاد همسرش اکنون در نام علمی یک دایناسور باقی میماند، برای خانواده افتخارآمیز است.
این بخش از ماجرا یادآوری میکند که کشفیات دیرینهشناسی اغلب حاصل زنجیرهای از مشارکتها هستند؛ از کارکنان معدن و افرادی که نخستین بار فسیل را میبینند تا موزهها و پژوهشگرانی که سالها بعد آن را با روشهای علمی بررسی میکنند.
شناسایی پالودوهادروس به مجموعه شواهدی اضافه میشود که نشان میدهند دایناسورهای گیاهخوار جنوب انگلستان در دوره کرتاسه تنوع بیشتری از آنچه پیشتر تصور میشد داشتهاند.
بااینحال، هنوز پرسشهایی درباره نحوه پراکندگی این گونهها وجود دارد. اینکه چند گونه در یک منطقه زمینشناختی یافت شدهاند، الزاماً به این معنا نیست که همگی همزمان در یک زیستگاه زندگی میکردهاند. فسیلها ممکن است به دورههای زمانی متفاوت تعلق داشته باشند یا در محیطهای متفاوتی از یک منطقه گسترده زندگی کرده باشند.
تفاوت میان زیستگاههای حفظشده در جزیره وایت و بخشهایی از جنوب انگلستان نیز میتواند در ترکیب گونههای کشفشده نقش داشته باشد. برخی مناطق با دشتهای سیلابی و رودخانههای فصلی شناخته میشوند، درحالیکه نواحی دیگر محیطهایی شامل آبگیرها، زمینهای گِلی و تالابها داشتهاند.
پژوهشهای آینده باید مشخص کنند که تفاوت گونهها تا چه اندازه ناشی از جدایی جغرافیایی، تفاوتهای محیطی یا تغییرات در طول زمان بوده است.
کشف پالودوهادروس نشان میدهد که مجموعههای موزهای صرفاً محل نگهداری بقایای گذشته نیستند؛ آنها میتوانند به منابعی پویا برای پژوهشهای تازه تبدیل شوند. فسیلی که بیش از دو دهه پیش از زمین بیرون آورده شده بود، تنها با بررسی دقیقتر و مقایسه با نمونههای دیگر به هویت واقعی خود رسید.
اهمیت این کشف تنها در اضافه شدن یک نام جدید به فهرست دایناسورها خلاصه نمیشود. این پژوهش نشان میدهد که شناخت ما از تنوع حیات در گذشته همچنان در حال تغییر است و ممکن است برخی از گونههای ناشناخته در مجموعههایی قرار داشته باشند که دانشمندان بارها آنها را دیدهاند، اما هنوز از معنای کامل شواهدشان آگاه نشدهاند.
اگر بررسیهای آینده نمونههای بیشتری از پالودوهادروس یا گونههای ناشناخته دیگر را شناسایی کنند، تصویر دیرینهشناسان از اکوسیستمهای کرتاسه در جنوب انگلستان دقیقتر خواهد شد.
گاهی برای کشف یک دایناسور جدید، لازم نیست به گذشته سفر کنیم یا زمین تازهای را حفاری کنیم؛ کافی است شواهد قدیمی را با نگاهی تازه بررسی کنیم.