
یک استارتاپ هوافضایی مستقر در لسآنجلس با نام Aviern در حال توسعه نسل جدیدی از هواپیماهای باری بدون سرنشین است؛ هواپیماهایی که قرار است بدون حضور خلبان در کابین، محمولهها را میان فرودگاههای منطقهای جابهجا کنند.
این شرکت که در برنامه پاییز ۲۰۲۶ شتابدهنده Y Combinator حضور دارد، اعلام کرده است که تنها در مدت کمتر از دو ماه موفق شده یک نمونه مقیاسیافته از هواپیمای خود را طراحی، تولید و آزمایش کند. این نمونه قادر است بهصورت خودکار روی باند حرکت کند، برخیزد، مسیر پروازی از پیش تعیینشده را دنبال کند و فرود بیاید.
هدف بلندمدت Aviern جاهطلبانهتر است: ایجاد شبکهای از هواپیماهای باری خودران که بتوانند حدود هزار پوند بار را در مسافتی نزدیک به هزار مایل جابهجا کنند؛ آن هم با هزینهای کمتر از هزار دلار برای هر پرواز.
البته باید میان تواناییهای اثباتشده نمونه فعلی و اهداف طراحی هواپیمای تجاری آینده تفاوت قائل شد. آنچه تاکنون به نمایش درآمده، پرواز خودکار یک نمونه کوچکتر است، نه هواپیمایی که بتواند محمولههای سنگین را در چنین مسافتی حمل کند.
یکی از مشکلات ساختاری شبکه حملونقل هوایی آمریکا، تمرکز بخش بزرگی از عملیات تجاری در تعداد محدودی از فرودگاههاست.
بر اساس آمار مورد استناد Aviern، ایالات متحده حدود پنج هزار فرودگاه با امکان استفاده عمومی دارد؛ اما تنها حدود ۵۲۰ فرودگاه برای ارائه خدمات خطوط هوایی مسافربری گواهی لازم را دریافت کردهاند.
بسیاری از فرودگاههای کوچکتر عمدتاً در اختیار هواپیماهای عمومی و پروازهای خصوصی هستند و سهم محدودی از شبکه حملونقل تجاری دارند. در نتیجه، انتقال محموله به مناطق کوچکتر معمولاً به استفاده از کامیون یا جابهجایی چندمرحلهای از طریق مراکز بزرگ حملونقل نیاز دارد.
Aviern قصد دارد از همین ظرفیت استفادهنشده بهره ببرد. ایده شرکت، اتصال فرودگاههای کوچک به یک شبکه توزیع منطقهای است؛ شبکهای که در آن هواپیماهای خودران بتوانند بستهها را مستقیماً به نقاط نزدیکتر به مقصد نهایی منتقل کنند.
چنین مدلی بهویژه برای محمولههایی اهمیت دارد که سرعت تحویل آنها ارزش اقتصادی بالایی ایجاد میکند؛ از جمله تجهیزات پزشکی، قطعات هواپیما، نیمهرساناها و کالاهای صنعتی حساس.
بهجای آنکه تمام محمولهها از مسیر مراکز بزرگ لجستیکی عبور کنند، هواپیماهای کوچکتر میتوانند مسیرهای منطقهای و کوتاهتری را پوشش دهند.
یکی از تفاوتهای مهم طراحی Aviern با هواپیماهای باری متعارف، حذف کامل فضای مربوط به خلبان و تجهیزات پشتیبانی از حضور انسان در هواپیماست.
در هواپیماهای معمولی، بخشی از وزن و حجم سازه به کابین خلبان، صندلیها، تجهیزات کنترلی و سامانههای مرتبط با حضور خدمه اختصاص دارد. اما در طراحی بدون سرنشین، این فضا میتواند برای حمل محموله یا نصب تجهیزات پروازی مورد استفاده قرار گیرد.
از دیدگاه اقتصادی نیز حذف خدمه پروازی میتواند هزینههای عملیاتی را کاهش دهد؛ هرچند هزینههای توسعه نرمافزار خودران، ارتباطات، نظارت زمینی، نگهداری و الزامات ایمنی همچنان باید در محاسبات لحاظ شوند.
Aviern میگوید سامانه پروازی خود را بهصورت داخلی توسعه داده است. این مجموعه شامل بدنه هواپیما، خلبان خودکار، سامانه ادراک محیط و نرمافزار کنترل زمینی میشود.
نرمافزار خودران شرکت با نام AviernOS معرفی شده و طبق اطلاعات منتشرشده در وبسایت آن، بیش از ۱۵۰ مایل پرواز خودکار را ثبت کرده است.
این سامانه قرار است امکان اجرای مراحل مختلف پرواز را بدون نیاز به کنترل مستقیم و پیوسته خلبان فراهم کند. با این حال، استقلال کامل هواپیما از نظارت انسانی موضوعی متفاوت است و به سطح خودکارسازی، الزامات مقرراتی و سازوکارهای واکنش به شرایط اضطراری بستگی دارد.
Aviern در وبسایت خود از طرحی با نام A600 رونمایی کرده است. این هواپیما برای حمل حدود ۶۰۰ پوند محموله، معادل تقریباً ۲۷۲ کیلوگرم، و پیمودن مسافتی در حدود ۶۰۰ مایل، معادل نزدیک به ۹۶۵ کیلومتر، طراحی شده است.
حداکثر وزن برخاست اعلامشده برای این مدل حدود ۱۳۲۰ پوند، معادل تقریباً ۵۹۹ کیلوگرم است.
شرکت همچنین اعلام کرده که هواپیما برای استفاده از باندهای کوتاه یا سطوح آمادهنشده طراحی خواهد شد؛ قابلیتی که میتواند دامنه فرودگاههای قابل استفاده را افزایش دهد.
در مشخصات اولیه، استفاده از بنزین خودرو یا سوخت هواپیما پیشبینی شده است. هزینه عملیاتی هدفگذاریشده نیز حدود ۱۰۰ دلار در ساعت اعلام شده است.
با این حال، این ارقام در حال حاضر مشخصات و برآوردهای طراحی هستند و نباید آنها را با عملکرد تأییدشده یک هواپیمای عملیاتی اشتباه گرفت. مصرف سوخت، هزینه تعمیر و نگهداری، شرایط آبوهوایی، ظرفیت واقعی بار و محدودیتهای پروازی میتوانند بر هزینه نهایی اثر بگذارند.
فراتر از A600، چشمانداز بلندمدت Aviern توسعه هواپیمایی است که بتواند هزار پوند محموله را در مسافت هزار مایل حمل کند.
شرکت میخواهد هزینه هر پرواز در چنین مأموریتی کمتر از هزار دلار باشد. تحقق این هدف میتواند از نظر اقتصادی اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا حملونقل هوایی معمولاً در مقایسه با حمل زمینی هزینه بیشتری دارد و بیشتر برای محمولههای حساس به زمان یا کالاهای با ارزش بالا استفاده میشود.
اما رسیدن به چنین هزینهای به عوامل متعددی وابسته است: طراحی آیرودینامیکی، وزن سازه، نوع پیشرانه، مصرف سوخت، میزان استفاده روزانه از هواپیما، هزینه نگهداری و زیرساختهای موردنیاز برای بارگیری و تخلیه.
به همین دلیل، هدفگذاری هزار پوند بار در هزار مایل را باید چشمانداز تجاری شرکت دانست، نه قابلیتی که نمونه فعلی آن را اثبات کرده باشد.
بازار حملونقل تجاری تنها حوزه مورد توجه Aviern نیست. این شرکت کاربردهای نظامی را نیز یکی از بخشهای اصلی برنامه توسعه خود میداند.
در عملیات نظامی، انتقال سوخت، تجهیزات و قطعات به پایگاههای دورافتاده یا مناطق پرخطر میتواند هزینهبر باشد و جان خدمه پروازی یا نیروهای زمینی را در معرض خطر قرار دهد.
هواپیماهای باری بدون سرنشین میتوانند بخشی از این مأموریتها را بر عهده بگیرند؛ بهویژه در شرایطی که استفاده از هواپیمای سرنشیندار یا کاروان زمینی دشوار، پرهزینه یا خطرناک باشد.
چنین سامانههایی همچنین میتوانند در عملیات امدادرسانی پس از بلایای طبیعی، انتقال تجهیزات پزشکی به مناطق دورافتاده و تأمین اضطراری زیرساختهای حیاتی مورد استفاده قرار گیرند.
البته کاربرد نظامی به معنای حذف کامل نیاز به نیروی انسانی نیست. برنامهریزی مأموریت، نظارت، نگهداری و مدیریت شرایط اضطراری همچنان به حضور اپراتورها و نیروهای متخصص نیاز خواهد داشت.
Aviern برای توسعه فناوری خود چند مرحله مشخص در نظر گرفته است.
نخستین هدف، آزمایش پرواز کاملاً خودکار یک هواپیمای کوچک سرنشیندار است که برای این منظور تغییراتی روی آن اعمال خواهد شد. شرکت میخواهد این آزمایش را تا سهماهه نخست سال ۲۰۲۷ انجام دهد.
این مرحله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا فناوری خودران را از یک نمونه مقیاسیافته به هواپیمایی بزرگتر و واقعیتر منتقل میکند.
هدف بعدی، ساخت و پرواز نخستین هواپیمای باری اختصاصی شرکت تا سهماهه نخست سال ۲۰۲۸ است. Aviern پس از آن قصد دارد زمینه آغاز فعالیتهای تجاری را فراهم کند.
با این حال، تحقق این برنامه به موفقیت آزمایشهای فنی و دریافت مجوزهای لازم وابسته است. در صنعت هوانوردی، قابلیت پرواز خودکار بهتنهایی برای ورود به بازار کافی نیست و هواپیما باید الزامات ایمنی، قابلیت اطمینان و مقررات عملیاتی را نیز برآورده کند.
یکی از مهمترین موانع پیش روی هواپیماهای بدون سرنشین، مقررات مربوط به پرواز در فاصلهای فراتر از میدان دید مستقیم اپراتور است. این نوع عملیات با اصطلاح BVLOS شناخته میشود.
در بسیاری از کاربردهای پهپادی، اپراتور باید بتواند هواپیما را در محدوده دید مستقیم خود مشاهده کند. اما شبکهای که Aviern در نظر دارد، به پروازهای طولانی میان فرودگاههای مختلف نیاز دارد؛ بنابراین اتکا به چنین محدودیتی عملاً امکانپذیر نخواهد بود.
شرکت اعلام کرده طراحی هواپیماهای خود را با در نظر گرفتن چارچوب پیشنهادی Part 108 سازمان هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) پیش میبرد. این چارچوب برای تنظیم عملیات پهپادهای پیشرفته و پروازهای فراتر از دید مستقیم اپراتور مطرح شده است.
با این حال، طراحی بر اساس یک چارچوب پیشنهادی به معنای دریافت مجوز عملیاتی نیست. شرکت باید الزامات نهایی مقررات، گواهیهای لازم و محدودیتهای مربوط به مسیرهای پروازی و مدیریت ترافیک هوایی را رعایت کند.
چشمانداز نهایی Aviern تنها به ساخت هواپیماهای بدون خلبان محدود نمیشود. این شرکت از ایجاد شبکهای از فرودگاههای خودکار سخن میگوید که در آن مراحل بارگیری، آمادهسازی، برخاستن، فرود و بازگشت هواپیما به چرخه عملیاتی با حداقل دخالت انسانی انجام شود.
در چنین مدلی، هواپیماها میتوانند در شبکهای متصل به یکدیگر فعالیت کنند و محمولهها را در طول شبانهروز میان نقاط مختلف انتقال دهند.
البته تحقق چنین ساختاری به توسعه زیرساختهای زمینی نیز نیاز دارد: سامانههای خودکار بارگیری، تجهیزات ارتباطی، مدیریت ترافیک هوایی، نظارت امنیتی و سازوکارهای واکنش اضطراری.
به بیان دیگر، مسئله فقط ساخت یک هواپیمای خودران نیست؛ بلکه ایجاد یک اکوسیستم لجستیکی است که بتواند تعداد زیادی پرواز بدون سرنشین را بهصورت ایمن و هماهنگ مدیریت کند.
پروژه Aviern بخشی از روند گستردهتر توسعه هواپیماهای باری بدون سرنشین است؛ روندی که میکوشد هزینه و پیچیدگی انتقال کالا از طریق هوا را کاهش دهد و دسترسی به مناطق دورافتاده را بهبود ببخشد.
مزیت بالقوه این مدل در استفاده از فرودگاههای کوچک، کاهش وابستگی به خلبانان و امکان انجام مأموریتهای لجستیکی در شرایط دشوار نهفته است.
با این حال، فاصله میان یک نمونه آزمایشی خودران و یک شبکه تجاری قابلاعتماد همچنان قابلتوجه است. ظرفیت واقعی حمل بار، برد عملیاتی، هزینه نهایی، عملکرد در شرایط آبوهوایی مختلف و دریافت مجوزهای پروازی، همگی باید در مراحل بعدی اثبات شوند.
در حال حاضر، مهمترین دستاورد Aviern نمایش توانایی پرواز خودکار یک نمونه مقیاسیافته در مدت توسعهای کوتاه است. اگر شرکت بتواند این فناوری را با موفقیت به هواپیماهای بزرگتر منتقل کند، ممکن است بخشی از شبکه حملونقل هوایی منطقهای در سالهای آینده دستخوش تغییر شود.