همه شما میدانید که وقتی یک کودک به دنیا میآید، از طریق حواس پنجگانه اطلاعات را وارد سیستم یادگیری خود میکند. ما از کودکی با دیدن، شنیدن، لمس کردن، چشیدن و بوییدن پیوسته در حال یادگیری هستیم. یک کودک با یکی از این حواس یعنی حس شنیدن، میتواند به صورت خودکار صداها، آواها و حرفها را فرا گیرد و اطلاعات محیط پیرامونش را سریعتر به مغز برساند؛ اما چه میشود اگر حس شنیدن را از دست بدهد؟ البته اختلال شنوایی به این معنا نیست که کودک اصلاً نتواند صحبت کند بلکه رشد گفتار و ارتباطهایش نسبت به همسالانش دیرتر اتفاق میافتد که با توانبخشی (گفتاردرمانی و تربیت شنیداری) اگر پیوسته تا زیر هفت سالگی کار کند، میتواند راحتتر و زودتر با همسالانش ساعتها حرف بزند!
در اینجا میخواهم به تأثیر داستانخوانی بر کودک کم/نا شنوا بپردازم. سپس در آینده به تأثیر گفتار و ارتباط مفصل هم خواهم پرداخت.
متخصصان اعصاب با توجه به تحقیقات علمی در دههی اخیر به این نتیجه رسیدند که خواندن داستان میتواند بر عملکرد ذهن در سطوح متفاوت تأثیرگذار باشد. جدیدترین پژوهش در حوزهی یافتن ارتباط میان مطالعهی داستان و عملکرد ذهن در دانشگاه اِموری(Emory) انجام گرفت. عنوان اصلی این تحقیق اثر کوتاه مدت و بلند مدت خواندن رمان بر ارتباط پذیری ذهن است. نتایج تحقیق بیان کنندهی این مهم بود که تماماً مجذوب یک رمان شدن و غرق شدن در داستان اصلی آن میتواند ارتباط پذیری ذهن را افزایش داده و در نتیجه بر عملکرد مغز تأثیر مثبت بگذارد. نکتهی جالب به دست آمده این بود که خواندن داستان میتواند ذهن یک خواننده را برای اوج گرفتن تخیل آماده کند به طوری که فرد به راحتی میتواند خود را به جای شخصیت اصلی داستان بگذارد و به وقایع از دریچهی نگاه او بنگرد. با تحقیقات مطالعه شده متوجه شدیم که داستان خوانی بخش کورتکس مغز(پردازش عواطف اجتماعی) را فعال کرده و هرچه بیشتر بخوانیم، حس همذات پنداری را پرورش میدهد و راحتتر میتوانیم خود را جای دیگری بگذاریم.
کارول فیتزجرالد در شبکه گزارش کتاب در باب علاقهی مردم به مطالعهی داستان میگوید: «مردم به گریختن علاقهمند هستند. در یک کتاب میان صفحات محدودی داستانی آغاز میشود، رشد و پرورش پیدا میکند و در نهایت به پایان میرسد. این در حالی است که آنچه در دنیای واقعی اتفاق میافتد به این شکل نیست. این همان گریختنِ کپسوله شده در کتاب است که میتوانیم از آن لذت ببریم.» بنابراین دریافتیم که داستانخوانی اولین تأثیری که بر ذهن و روان ما میگذارد، حس همدلی، درک دیگران و فرار از واقعیات است.
متیو لیپمن استاد فلسفه به فقدان قدرت استدلال و قدرت تمیز و داوری در بین دانشجویانش پی برد. او برای بالا بردن این تواناییها تلاش بسیار کرد، ولی پس از مدتی متوجه شد که برای بهبود قدرت تفکر این دانشجویان دیر شده است و تقویت این تواناییها باید در دوران کودکی انجام گیرد. به عقیدهی لیپمن، داستانها میتوانند مهارتهای شناختی و توانایی پرسشگری را در کودک بالا ببرند و درنتیجه او را در ارزیابی استدلالها، درک روابط علت و معلولی، کشف و تحلیل مفاهیم، و همچنین نتیجهگیری درست از رویدادها یاری کنند. به همین منظور، متیو لیپمن، که پایه گذار آموزش فلسفه برای کودکان است، داستان هایی را با هدف آموزش تفکر به کودکان نوشته است تا کودکان راحت تر بتوانند مفاهیم انتزاعی مثل مرگ، دوستی، زندگی و غیره را درک کنند و به دنبال آن گفتار و ارتباط بهتری خواهند داشت. علاوه بر آن، داستانخوانی ما را از کمبود آگاهی و دامنهی لغات نجات میدهد! با آزمایشات انجام شده، دو گروه تشکیل دادیم؛ به گروه اول گفتیم به مدت یک ماه داستان بخوانند و گروه دوم هیچ کاری نکنند. نتیجه گرفتیم که گروه اول نسبت به گروه دوم به راحتی میتوانستند از لغات پیچیده و تازه استفاده کرده و حداکثر به اندازهی یک صفحه صحبتهایشان را بپرورانند!
نتیجهگیری: در این بخش ما متوجه شدیم که داستانخوانی قدرت و تئوری ذهن ما را افزایش داده و به رشد و تقویت حافظه کمک میکند. همچنین با درگیر شدن با شخصیتهای داستان و روایتها بهتر میتوانیم احساسات و افکار دیگران را درک کنیم. رشد خلاقیت و نوآوری، مهارت تفکر تحلیلی و ارتباط مؤثر از دیگر ویژگیهای داستانخوانی است.