ویرگول
ورودثبت نام
مریم تاواتاو
مریم تاواتاونویسنده . داستان نویس [email protected]
مریم تاواتاو
مریم تاواتاو
خواندن ۶ دقیقه·۸ سال پیش

نقد تئاتر روزمرگی / تکه های پراکنده از چند پازِل برای بیان دغدغه های مردم


یادداشت مریم تاواتاو عکس از آمنه خالقی
یادداشت مریم تاواتاو عکس از آمنه خالقی

بیماری و به خصوص مشکلات روحی از دشوارترین موضوعاتی است که یک نویسنده می تواند آن را برای نوشتن انتخاب کند . در واقع نگارش این مساله ، آن قدر دشوار است که در طول تاریخ ادبیات ، داستانهایی که شخصیت اصلی شان یک بیمار باشند ، به وفور دیده نمی شود ؛ جز استثنائاتی که با فضاسازی فوق العاده قویِ نویسنده ، همذات پنداری ِمخاطب برانگیخته شده ، آثار شاخص دیگری در این زمینه نمی بینیم . روزمرگی نیز تمرکز خود را روی چهار زنِ دردمند که دارای بیماری نیز هستند و از یک مشکل روحی رنج می برند ،گذاشته است ؛ اگرچه هیچ گونه ارتباط مستحکمی بین این افراد و اینکه چرا کنار هم قرار گرفته اند ، دیده نمی شود .

مسلما تمام بیماران روحی و روانی لباس مشکی نمی پوشند ، همگیِ آنها این قدر راحت، تمام لایه های پنهان شخصیت خود را نمی شناسند و این قدر دقیق نسبت به نیازها و آرزوهاآرزوهاو به ویژه، ریشه های دردهایشان آگاهی ندارند و حتی در صورت آگاه بودن، این قدر راحت آنها را بازگو نمی کنند . به همین دلیل ، بازسازیِ فضای یک بیمارستان ، مستلزم آن است که نویسنده و کارگردان قبلا از نزدیک، این محیط ها را لمس کرده باشند . همان طور که به عقیدۀ بسیاری اگر فردی بخواهد یک روستا را توصیف کند و تجربۀ زیسته درآنجا را نداشته باشد ، حاصل کارش در بهترین حالت فقط کاریکاتوری از یک روستا را نشان می دهد .

از سوی دیگر وقتی در حال حاضر در تئاترهای روز دنیا از حداکثر توانایی برای پربار کردن اجراها استفاده می و در مواردی از حس هایی مثل بو ( مثلا ایده پخش بوی روغنِ در حال سرخ شدن و... ) در سالن تئاتر برای انتقال معنا و مفهوم به کار برده می شود , نداشتن دکور مناسب و مشاوره نگرفتن از طراحان صحنه در طراحی یک صحنۀ درست ، توجیهی ندارد . در روزمرگی در واقع با دکور خاصی مواجه نیستیم ؛ حتی در طراحی لباس، ظرافتی به کار برده نشده است. در حالی که تئاتر یک فعالیت گروهی است که با گره زدن مجموعه ای از هنرهای مختلف می تواند به هدف نهایی خود یعنی انتقال حس برسد . البته تمایز این موضوع با اجراهایی که به تناسب فضای کلی نمایش از دکورهای ساده تر استفاده می کنند ، قابل تشخیص است اما این اجرا نیازمند ساختن یک فضای فیزیکی ست که مخاطب بداند در چه محیطی و با چه رنگ و بویی حرکت می کند. هم چنین نمی توان از اهمیت موسیقی در نمایش چشم پوشید ؛ در طول اجرا ، عدم هماهنگی صدا باعث گم شدن کلمات بازیگران در موسیقی شده و این عدم تجانس , تمرکز مخاطب را به هم می زند .

در این اجرا روی بیان بازیگران کار نشده است .گریه های بازیگران ، تکراری و لوث شده به نظر می رسد . اینکه به صورت پی در پی در این اجرا شاهد اشک ریختن و ضجه زدن بازیگر باشیم ، آن هم در حالی که این گریه نتواند داستان را به جلو ببرد و کمکی به پیشبرد آن کند ، مسلما نمی تواند به عنوان آجری از دیوار علت و معلولی یک عمل در ساختمان داستان به حساب بیاید. نبودِ فراز و فرود در بیان بازیگران باعث بروز ِ یک بازیِ تخت و یکنواخت شده است .

بازیگر نقش آگرین (آلاله زارع طلب) ، بازی مناسب تری دارد و با اضافه کردن لهجه ( البته برخلاف بازیگر اول (الناز اسماعیلی) که لهجه اش در نیامده است ) با استفاده از تکیه کلام و بازی با لباسهایش به عنوان یک حرکت وسواس گونه در انتقال حس اضطراب ، جنبه هایی قابل باورتر به نقش اضافه کرده است . بازیگر خندان (غزل میرزایی) اگرچه توانایی طنازی مشهودی دارد اما از این توانایی به درستی استفاده نشده است . او آنقدر در بیان نمکین خود ، توانمند است که در طول اجرایش به راحتی تماشاگران را می خنداند ؛ اما میزان لبخندی که روی این صورت نقش اضافه شده واز آن به عنوان یکی از نشانه های داشتن بیماری روحی استفاده شده ، بیشتر از حد معمول و قابل باور است.

البته تئوری عریان سازی فاجعه به این معنا که گاهی لازم است به روش مستقیم با زشتی ِیک فاجعه و تلخیِ یک درد روبرو شویم ، دارای ارزش است اما وقتی فقط از یک دیدگاه و از طریق عجز و لابه و بدون تزریق هیجان یا نقطه اوج ، قصه بازگو شود، مستقیما از جذابیت کار کاسته می شود . در روزمرگی جایی برای کشف و شهود تماشاگر باقی نمی ماند چون بازیگران ،مخاطب را بمباران اطلاعاتی می کنند ؛بدون اینکه این اطلاعات به خوردِ هم بروند و همچون تارو پور در هم تنیده شوند و یک آنِ داستانی ایجاد کنند . در واقع روزمرگی ،تکه هایی جالب از پازلهای مختلف است که اگر وظیفه ا تصال آن را به عهده کارگردانی گذاشته شود ، در مجموع با یک اثر مسنجم روبرو نمی شویم .

البته نمی توان هنر نویسنده را در ایجاد تکه هایی از داستان که دارای دیالوگهای جذابی نیز هست در نظر نگرفت. ایده هایی همچون شباهت یک ایرانی به افغان یا عاشق یک فرد مرده شدن نیز مواردی است که ذهن خلاق نویسنده رانشان می دهند اگرچه این کار به بازنویسی مجدد و تمرین بیشتر بازیگران برای رسیدن به نقطۀ تسلط در اجرا نیازمنداست ؛ اما نمی توان دغدغۀقابل تقدیرِ خانم عاج در مقام نویسنده ، پیرامون مشکلات اقتصادی و اجتماعی ِجامعه را نادیده گرفت .

۲
۴
مریم تاواتاو
مریم تاواتاو
نویسنده . داستان نویس [email protected]
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید