
یادداشت درباره فیلم "مادران موازی" به کارگردانی "پدرو آلمودوار"
چاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1401.01.24
نویسنده یادداشت : مریم تاواتاو (منتقد)
ترسیم دنیای زنانه در سینما جذابیتی فراموشنشدنی دارد. ویژه آنکه زنان در دوران مدرن، به تناسبِ تغییر شرایط اجتماعی و پذیرش نقش اقتصادیشان تجربههای متفاوتی در ایفای نقش مادری از سر میگذرانند. همراستا با مسائل دوران جدید، این تجربهها گاه بسیار منحصربه فرد هستند و شخص را در موقعیتهایی قرار میدهد که لایههای تازهتری از خود را در مواجهه با بحران کشف میکند.
فیلم اسپانیایی " مادران موازی" به کارگردانی "پدرو آلمودوار" دنیای زنانه دو مادر را با بازی "پنهلوپه کروز" و "میلینا اسمیت" به نمایش کشیده که پس از تولد فرزندان خود دچار مسائل و مشکلاتی میشوند. آنچه مسلم است عشق هر دوی این مادران به فرزندشان وصفنشدنی است اما مادرانگی این دو زن، تنها داستانی نیست که در این فیلم روایت میشود. آلمودوار همراستا با این داستان، روایتی از گورهای دستهجمعی و نسلهای چشمانتظار برای تشییع اجساد اجدادشان را جلو میبرد؛ موضوعی که حال و هوای ضدجنگ را به این ایدهی در ظاهر نامرتبط اضافه کرده و اینگونه فیلم در کنار موضوع سادهاش دارای مفهومی سیاسی می شود و منتظربودنِ نسلهای بعد از کشتهشدگان جنگ در اسپانیا را به تصویر میکشد.
فیلم در خطی پررنگ خواسته جهان زنانه را ترسیم کند و البته موفق بوده. در این میان حتی به رابطه مادر یکی از این دو زن با فرزندش پرداخته؛ مادر آنا، بازیگر دیر شناختهشدهای است که به دنبال رویاهایش رفته و میخواهد روی صحنه تئاتر دیده شود و زندگی نزیسته خود را زندگی کند. او سمبلی از زنانی است که برای تعادل بین نقش مادری با حرفه خود، دچار تناقض و کشمکش شدهاند.
فیلم توانسته تصویر قابل باوری از زحمات و خستگیهای یک مادر را نشان دهد. اما شاید بتوان گفت که هرچهقدر تصویر زنان در این فیلم، شمایل نجاتگر، قابل مذاکره و حامی دارد اما چهره مردان در مادران موازی، تصویر چندان موجه و متعادلی نیست. جای خالی حضور عمیق مردان در پیشبرد روایت در فیلم احساس میشود و به نظر، ترازوی عادلانهای در طراحی این بخش از شخصیتپردازی استفاده نشده است.
بخش های از فیلم گویی تداعی از صحنه تئاتر بوده و با ریتمی آرامتر و با تمرکز بر جزییات صحنه پیش رفته و آن را جذابتر و پرکشش کرده است. فیلم از همان ابتدا در کنار ایده ساده و شاید نخنمایش، روایت مهمی را آغاز میکند. روایتی که باعث میشود درجایی دو مادر روبروی هم قرار گیرند و از اهمیت اصالت و آنچه بر سر اجدادشان آمده گفته شود. این انتظار و هولناکیِ اتفاقی که درگذشته به واسطه مسائل سیاسی بر سر مردم آمده سینه به سینه منتقل شده و به نسلی رسیده که حالا میخواهد بقایای بدن آنها را بیابد و در مراسمی در شان به خاک بسپرد. انگار یافتن پدران و سپردنشان به خاک، رابطه مستقیمی با آرامششان دارد. گویی سرنوشت آنها گره خورده در گذشتهای که تاریخش با پدران بد تا کرده و آنها را از صحنه خانواده ربوده و حالا نسلی دیگر میخواهد آنها را به خانواده بازگرداند.
تاکید قصه بر اهمیت غیرقابل انکار ژنتیک ومادر بیولوژیکبودن، باعث شده تا مفهوم جستجوگری برای یافتن گورهای پدران، کارکرد بیشتری داشته باشد. اگرچه بخشی از علامت سوالهای انتهایی فیلم بیجواب می ماند اما میتوان گغت که شاید اگر پایان شکوهمند مادران موازی در سایه یافتن گورهای دسته جمعی نبود و پایانش به مفهوم تبعات جنگ گره نمیخورد، فیلم فاقد یک پایان عمیق محسوب می شد. اما ظاهرا فیلم برای نجات از سادگی ایده اولیهاش به مفهوم جستوجو برای اصالتی پناه برده که به هویت و گذشته میپردازد و موفق هم بوده.
کشتهشدگان جنگ ها و مردمی که بیگناه و با دستهای بسته در هر دورهای زنده به گور شدهاند، بخشی از تاریخاند که از ذهن عزیزانشان فراموش نمیشوند و تاریخِ حضورشان را باید با صدای بلند اعلام کرد تا این چرخه ظلم و اشغالگری متوقف شود. ارزشی که مادران موازی به جان انسان داده در دیالوگهای فیلم مشخص است . قصه سر به مفاهیمی مختلف زده تا در آخر بگوید تاریخ ساکت نمیماند و هستند کسانی که دستهایشان سمتی از تاریخ را نشان میدهد که از نظر زمانی تمام شده اما زخمش تازه مانده و باید تیمار شود. این مراقبت درکنار زنانگی موجود در فیلم مادران موازی تبدیل به مفهومی نمادین شده تا تصویر تاریخ و مادرانگی ماندگارتر شود.