ویرگول
ورودثبت نام
مریم تاواتاو
مریم تاواتاونویسنده . داستان نویس [email protected]
مریم تاواتاو
مریم تاواتاو
خواندن ۸ دقیقه·۷ سال پیش

صدای اعتراض در انجمن نکبت زده ها

مریم تاواتاو - نویسنده و داستان نویس
مریم تاواتاو - نویسنده و داستان نویس


یادداشت درباره کتاب " انجمن نکبت­ زده ­ها " نوشته سلمان امین

چاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1398.12.1 نویسنده یادداشت : مریم تاواتاو

" انجمن نکبت ­زده­ ها " نوشتۀ "سلمان امین" داستان یک عصیان است که با آمیختگی به زبان طنز توانسته از تلخیِ ماجرای پیش ­آمده تا حدی کم کند . فرار یک سرباز از پادگان برای نجات مادرش ، آغاز ماجرایی است که او را درگیر ورود به مکان­هایی جدید و البته خلافکارانه می­کند . اگرچه دلیل رفتارهای پسر که با وارد شدن به اعمال مجرمانه ادامه پیدا می­کند، توجیهی بر عدم امنیتی که بر مردم عادی ایجاد شده ، نیست اما شاید او نماد افرادی از جامعه است که قربانی شرایط نامطلوب خانواده و اجتماع می­شوند و با چند اشتباه بزرگ­تر ، اوضاع را برای خود سخت­تر می­کنند ؛ اشتباهاتی که در نتیجۀ عدم وجود امنیت اقتصادی زندگانی و فقدان آموزش ، طرح پررنگ­تری از خطا را به خود می­گیرند و نه­ تنها نمی­توانند بخشی از مساله اصلی فرد را حل نمایند بلکه او را درگیر مشکلات تازه اما وسیع­تری می­کنند .

وقتی عرصۀ کلمات ، بانگ دردی را سر می­گیرد که متعلق به عده ­ای هرچند اقلیت است که فرسایش سیل روزگار ، آنها را تبدیل به سازه ­های جدیدی کرده که نمی­دانند چارۀ مشکلشان چیست و شاید نمی­توانند از طبقه ­ای که در دیوارهای آن گیر کرده ­اند ، جدا شوند، بیرون بیابند و معمولی­ ترین شکلِ زندگی را تجربه کنند ، ادبیات و اجتماع به نقطه ­ای مشترک از بیان رنج افراد یک جامعه می­رسد و سوالی مهم را بلند تکرار می­ کند تا به توانِ دستهای خودشان و یاریِ سایر عناصر موثر در رقم خوردن سرنوشتِ یک ملت ، راه­ حلی بیابند تا مردمی قفل­ شده در تنگدستی و بزهکاری ، طعم مطلوب یک زندگی ایده ­آل را بچشند . هر چند او که عمری را به پای نداشتنِ حداقل ­ها از دست داده ، تا مدت­ها بعد از نجات باید به تیمار کردن زخم­های زندگیِ گذشته­ اش ، نوش­دارو بیابد و به روح تزریق کند تا بتواند موقعیت فعلی­ اش و نقشۀ آیندۀ زندگیش را هضم و ترسیم کند ؛ همین است که نمی­توان از کنار لحظه ­لحظۀ روزهایی که به قشری یا فردی ، سختی می­گذرد و درد ِ تهی­دستی و محرومیت تا استخوانشان تیر می­کشد ، به آسانی گذشت و با زدنِ برچسب قشر " آسیب ­پذیر” قناعت نمود و از مسئولیت ، شانه خالی کرد .

عظمتِ شکسته شدن روح یک پسر جوان وقتی ببیند مادرش ، زنی ساده و سنتی ، به اطاعت از همسر، حامل مواد مخدر می­شود و پسر نمی­تواند از پسِ ناپدری­ بربیاید و زورش به آن خانه و زندگی نمی­رسد ، نقطۀ اوجی است که بارها در کتاب به آن اشاره شده . وقتی مفهوم خانواده ، نخ ­نما می­گردد که تاثیر کتک خوردن زنان جامعه ، تیتر تکراری و هرروزه ­ای شود و نتیجه ­اش فقط در چند خط مقاله تندرو در دفاع از زنان و تقبیح مردان بیاید. اما سلمان امین با وارد کردن این موضوع در بستر داستان ، بذرهایی اساسی کاشته که حتی در انتهای کتاب نیز برداشت شود ؛ مثلا برادر کوچکتر، نمادی از امید و یا در طرف مقابل ، نشانه ­ای از تکرار مکرر این لوپ است که می­تواند این چرخۀ بیهوده را ادامه دهد و یا می­تواند بگریزد از سرگذشتی که به او دیکته می­شود ، آن هم املایی که براساس سرمشق غلطی که پسر آموخته ، گفته می­شود. هرچند همین حالا هم بخش زیادی از ترس ها و شخصیت آن کودک شکل گرفته و این نقطه ­ای است که معمولا مورد غفلت قرار می­گیرد؛ همان جایی که کودکی ، اساس رفتارهای بزرگسالی می­شود چرا که زیر ذره ­بین بردن رفتار و افکار و احساسات یک انسان جز با توجه ویژه به دوران نونهالی او امکان­پذیر نمی­ باشد . از سایۀ همین رویکرد ، نفرتی که کودکانی با پیشینۀ داشتنِ بچگیِ سخت در بزرگسالی به جامعه می ­دهند ،قابل توجیه است ؛ قرار نیست وقتی با بی­ مهری ، کودکی را پرورش دادیم ، انتظار فوران عشق و وفور محبت در بزرگسالی­ شان داشته باشیم .

این نظر، ساده انگارانه است که ترمیم مسایل را به دست تقدیر و گذشت زمان می­ سپارد و برای جبرانِ اهمال و "هیچ کاری نکردنِ" خود منتظر نیروهای نامرئی می ماند . اگر امروز به فکر کودکان کار و بچه های بدسرپرست که قوت غالب هر روزشان، تلخی و خشونت ،آن هم از جانب کسانی که قرار بود پناهگاهی باشند تا این کودکان در سایه­ شان قد بکشند و مسیر خود را ببایند، نباشیم ، پیش­ بینی وقوعِ فرداهایی با شدت بازتاب خشونت بیشتر و ترویج وقوع اعمال مجرمانه و ضدجامعه ، چندان دور از ذهن نیست و قطعا احتمالِ اتفاقِ چنین آینده ­ای ، عامدانه یا ناخودآگاه ، بر زندگی تک ­تک افراد جامعه ، تاثیر می ­گذارد ؛ چه آن که هم­ ردیف با طبقۀ فقیر جامعه روزگار می­گذرانند و چه آنان که به سببِ برخورداری از ثروت و قدرت در طبقات مرفه جامعه قرار می­گیرند . زندگی اجتماعی ، یک بازی فردی نیست بلکه زنجیره ­ای است از حضور و تاثیر افراد که تباهی یک نفرشان به قیمت باختِ کل جامعه است .

اما کدام مقصرتر است ؟! نهادهای اجتماعی که بی­اعتنایی پیشه کرده ­اند و یا ساختار فرهنگ که بیشتر ، زنان کتک خورده و سکوت پیشه­ کرده را تولید و تحسین می­کند یا اقتصادی که نبود پول ،چرخ رونق خانواده را می گیرد و " نداشتن" را عصارۀ تمام طعم­های زندگی­ هایی می ­کند که درگیر ساده ­ترین و معمولی­ ترین اتفاقات برای فرار از نکبت زندگی روزمره ­شان هستند ؟! سلمان امین با تکیه بر دیدگاه اعتراضی­اش برپایۀ طنز ، تهران جدیدی را در انجمن نکبت ­زده ­ها ساخته که به قشنگیِ تعریف­ های همیشگی از پایتخت نیست . او یک ماجرای خانوادگی را به خیابان ها کشانده و با تبحر ویژه ­اش در دیالوگ نویسی ، تصویری از آن پسر و سایر شخصیت­های فرعی داستان ارائه کرده که با عبور از پوسته ظاهریِ چند خلافکار ، عمیق­تر با مسالۀ " جرم " و ریشه­ هایش مواجه شده و در عین حال که تقدسی به فقر نبخشیده ، بیشتر سعی در نمایشِ زشتی و پلیدیِ فقر و عواقبش هم­چون مواد مخدر ، سرقت ، خانواده ­های از هم ­پاشیده و ذهن­های پریشان ، داشته است .

هرچند نوع کمال­ یافته ­تر قلمِ سلمان امین در کتابِ شاهکار" کاکاکرمکی پسری که پدرش درآمد" مشهودتر دیده می­شود ؛ کتابی که شاهدی است بر سیر پیشرفت قلمی که با طنز ترکیب می شود تا در تلفیق موقعیت­های مختلف زندگی یک پسر عجیب الخلقه ، اندوه او را نمایش دهد و تلخی رفتار جامعه با او را گزارش کند .

تسلط نویسنده در بازسازی فضاهای فقیرنشین تهران و ترکیب تلخیِ ماجرا با طنز ، نوعی کشش برای خواننده در خواندن داستان انجمن نکبت­زده ­ها ایجاد کرده است . تسلطی که در فضاهای مشابه در داستان­هایی که در دورۀ اخیر نوشته می­شود کمتر به چشم می آید و از این حیث ، امین برگ برنده­ای در دست دارد که آن قصه­ گو بودنِ زبانش است ؛ بدین معنا که او داستان­ها را برای پرکردن صفحاتش نساخته بلکه پیدایش هر قصه به ضرورتِ کلیت داستان بوده و هر اتفاق ، مراحل پروراندنِ ماجرا را گذرانده تا تصویری واضح از مفهومِ ذهنی نویسنده را روی کاغذ بیاورد تا بتواند لحظه ­ای خواننده و جهان­ بینی ­اش را به تفکر از دریچه ­ای تازه ­تر دعوت کند .

۵
۰
مریم تاواتاو
مریم تاواتاو
نویسنده . داستان نویس [email protected]
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید