
یادداشت درباره مینی سریال " غیرقابل باور "
چاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1399.04.24
نویسنده یادداشت : مریم تاواتاو
" غیر قابل باور " ، روایتی از انعکاس بیان یک درد در آینۀ قضاوت مردم است ؛ وقتی برداشت اشتباه ، این انعکاس را در مسیری غلط ، تکثیرِ بی نهایت می کند و با القای غیرواقعی بودنِ وجود آن درد ، با مخدوش کردن حقیقت ، قربانی را گناهکار نشان می دهد . این چرخش در سوق دادنِ شخصیت از جایگاه قربانی به مکانِ یک دروغگو و تصویر انزوا و طردشدگی از جامعه ، از سخت ترین قسمت های داستان است ؛ جایی که هنوز تماشاگر با اطمینان نمی داند که به راستی چه اتفاقی برای شخصیت افتاده. در این میان ، توجه به جزییات ، برگ برنده ای است که "غیرقابل باور" توانسته با تکیه برآن ، تنهایی و غمِ نهفته در عمیق ترین لایههای روحی شخصیتهایش را نشان دهد .
موضوع اصلی این مینی سریال هشت قسمتی آمریکایی ، یک تجاوز سریالی است . جایی که ادعای یک دختر نوجوان یتیم ، به نام ماری ، مبنی بر ورود یک فرد نقابدار به آپارتمانش جدی گرفته نمی شود و همه ، این موضوع را به پیشینۀ روحی درگیر او و داشتن یک خانوادۀ از هم پاشیده شده ، ربط می دهند و حتی مجبورش میکنند به خاطر گزارش دروغ از پلیس عذرخواهی کند . بخش تراژیک ماجرا به اینجا ختم نمی شود ؛ چرا که اطرافیان و دوستان ماری و حتی همکارانش او را دروغگو خطاب کرده و از خود می رانند . خود ماری نیز در جریان این برخوردها ، به حقیقت ماجرا شک میکند و البته نمیتواند از عواقب روحی و قانونی آن ، رها شود . این همان نقطه ای است که جو جامعه ، جبری را خلق می کند که تمرّد از باور به آن ، بهای سنگینِ طردشدگی و انزوا را به دنبال خواهد داشت . شاید در ابتدا تماشاگر فکر کند این مینی سریال ، صرفا داستان ماری و کشمکش روحی اوست اما ورود دو شخصیت اصلی دیگر ، رنگ مقتدرانه ای را به سریال اضافه کرده و مسیر را تغییر میدهد .
در واقع چند سال بعد از ماجرای ماری ، وقتی همین اتفاق به صورت مشابه در ایالتی دیگر میافتد ، کارآگاه "کارن دووال " به صورت جدی ، پرونده را پیگیری می کند و با یافتن چندین مورد مشابه با کارگاه زن دیگری آشنا می شود و این دو با تحقیقات مشترک به مدارکی دست می یابند که نشان از وجود یک متجاوز سریالی می دهد.
غیرقابل باور ، شمایلی از کارآگاه زن ارائه می کند که در کنار حضوراحساساتش ، پرونده را منطقی جلو می برد. این مختصات ، تصویری اغراق شده از یک زن نمی سازد بلکه با تکیه بر توانمندی ها در مرحله اول قبل از تعریف او به عنوان یک زن و گنجاندنش در دسته بندی جنسیتی ، مهارت او در توجه به تمام ابعاد صحنه جرم و به ویژه مواجهه حرف های با قربانی های جدید را به رخ می کشد ؛ اوج این حرکت نزدیک در محدودۀ وقوع جرم ، جایی است که او شخصا دختر جوانِ پروندهاش را به بیمارستان می برد ؛ در اینجا کاشت دوربین به گونهای است که انگار به ازای هر قدمی که کارآگاه در کنار قربانی برمی دارد و از رنج روحی او باخبر می شود ، باری سنگین تر از مسئولیت این پرونده را به دوش خود اضافه می کند . اگر اصرار کارآگاه دووال ، درباره مرور جزییات مساله و متجاوز در همان ساعات اولیه وقوع ، نبود ، هرگز نمی توانست به زنجیره اتفاقات مشابه این پرونده ها دست یابد . این نقطه ای است که ورای زن یا مرد بودن از دید یک انسان و در قالب وظیفه شناسی ، پشتکار و توجه به کار گروهی به آن پرداخت شده است و البته ناخودآگاه مقایسه ای با دو مامور پلیس پرونده ماری پیش می آید که با زورگویی و بی اعتنایی ، محیط تشنج زایی را در مواجهه با یک پروندۀ کلیدی به وجود آورند ؛ پرونده ای که می شد در همان ابتدا در مسیر یافتن متهم اصلی پیش برود و از وقوع تجاوزهای بعدی جلوگیری کند .
اگرچه بسیاری از داستان های مربوط به پرونده های تجاوز و انعکاس آن در فیلم وسریال ، یک روند تکراری و گاه قابل پیش بینی را طی می کنند ، اما " غیرقابل باور " ورای از موضوع جرمِ شاید زیادپرداخت شدۀ تجاوز ، به یک تاثیر روحی بلندمدت بر روی قربانیان اشاره دارد که این پرداخت در نوع خود ، سریال را متمایز کرده است . در بسیاری از درام ها تمرکز اصلی روی یافتن فرد متواری است که البته هدف قابل قبولی است ؛ چرا که هم هیجان دنبال کردن ماجرا را به بستر فیلم اضافه می کند و هم احتمال استمرار در جلب توجه مخاطب برای تماشا بالا می رود . اما سازندگان " غیر قابل باور " ، با تکیه بر بعد روان شناختی مساله ، به تاثیرات طولانی تر این جرم برروی قربانیان خود توجه دارد ؛ اینکه در سنین مختلف ، مساله بی اعتمادی و رهانشدن از تجربه سهمگین به سراغ قربانیان می آید و عملا بازگشت آنها به زندگی ، نیازمند دوره های طولانی تراپی است .
نکته قابل توجه در این سریال ، نگاه زنانهای است که رنج قربانی را درک می کند و ارزش ساعت به ساعت از وقوع آخرین جرم را می شناسد ؛ جایی که شکارچی هنوز از طعمه خود دور نشده و احتمال یافتن او بیشتر از هر زمان دیگری است . این جنبۀ لطیف تر از زاویه دید ، باعث میشود که دووال و همکارانش از هر سرنخ کوچکی برای یافتن حقیقت استفاده کنند .
این مینیسریال ، بر پایه یک ماجرای واقعی ساخته شده است و این موضوع ، یادآور وجود ضعف در سیستمی است که با اهمال در بررسی اولین پرونده های تجاوز ، به جای همدردی و توجه به ماری ، برخورد طلبکارانه ای از خود نشان داده و چشم خود را بر احتمال وقوع یک جرم می بندد و به مجرم این اجازه را می دهد که با خیال راحت به ادامه دست درازی های خود بپردازد .
البته جریان سریال ، تمرکز زیادی روی زندگی و شخصیت متجاوز نداشته و بیشتر سعی کرده کفه مربوط به قربانی را سنگین کند ؛ شاید با پرداخت بیشتر به ابعاد عمیق تر روحیِ مجرم میشد دید کامل تری درباره این پرونده پیدا کرد . از طرفی تماشاگر به تماشای قربانیانی می پردازد که حتی با هوش خود جزییاتی را از محل وقوع جرم به یاد دارند که مابقی افراد درگیر نداشته اند و همین جزییات به حل این ماجرا کمک کرده است . این مواجهه متمایز ، قربانیانی را می سازد که حرفهای تکرار و نالان سایر پرونده ها را بازگو نمی کنند ؛ آن هم در پرونده ای که مجرم تمام شواهد فیزیکی را از صحنه جرم پاک می کرده و عملا پلیس با حداقل اطلاعات روبرو میشده .
“مریت ویور” در نقش کارگاه کارن دووال ، بازی فوق العاده ای از خود ارائه می دهد . کسی که در برابر اتفاقات فجیع امروز ، با باور اخلاقی و البته مذهبی خود سعی دارد اوضاع را مرتب کند . در واقع در نقاطی واضح ، باور کارآگاه به در خدمت خدا بودن در مسیری جذاب روایت شده .در روزگاری که حضور باورهای مذهبی در متن داستان ، می تواند خط قرمزی باشد که منجر به ریزش مخاطب شود ، نویسنده و کارگردان این سریال ، سعی داشتهاند با نشان دادن گرایشات مذهبی دووال ، آرامش و قدرت او را به اعتقاد او به یک نیروی معنوی ارتباط دهند و البته این ایجاد ارتباط ، یک ویژگیِ به زوراضافه شده به داستان نبوده و قابل باور ساخته شده تا تصویری واضح از زنی را نشان دهد که با تکیه بر عواطف و نگاه مادرانه و زنانه ، به جنگ با پلیدی ها می رود و سعی دارد تعادل را به محیط متشنج اطراف بازگرداند . در واقع نمی توان تزریق یا حذف یک ویژگی مرکزی یا حتی ایدۀ تکراری را در بازگویی روایت و شخصیت سازی ، بدون توجه به نحوۀ ارائه آن ارزیابی کرد . همانطور که " غیرقابل باور " با تکیه بر جنبه های خاصتر ماجرا ، از دل یک بزهِ اجتماعی به مفهوم عمیق انسانی و اخلاقی در بستر داستان دست یافت و با نگاهی نو ، پروندهای مجرمانه را مرور و حل کرد .