درباره کتاب " تخم شر" نوشته بلقیس سلیمانی

یادداشت درباره کتاب "تخم شر" نوشته "بلقیس سلیمانی"

نویسنده یادداشت : مریم تاواتاو

چاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1400.02.09

"بلقیس سلیمانی" نویسنده ای است که برای طراحی مضمون داستانهایش، سراغ ماجراهای عجیب وغریب نمیرود. او به گونه ای جغرافیای محل زندگی خود را نشان میدهد که نتوان از وسوسه ی شناخت آن خاک و داستانهایش دست شست. زبانش خواننده را میخکوب میکند برای شنیدنِ قصه هایی که غیرقابل باور روایت نشده بلکه راوی،آنقدرها مسلط به حوادث است که میتواند در بستر یک موضوع اصلی، داستانهای فرعی بیشتری بگوید، به اصلیت ماجرا شاخ و برگ دهد، از آداب و رسوم یک روستا حرف بزند و در نهایت، مخاطب را با خودش ببرد به مهدِ کلمه و جهانِ قصه. این ویژگیِ قصه گویی، همان مهره ماری است که اگر نصیب یک نویسنده شود، میتواند طیف گسترده ای از خواننده ها را جذب کند و از قلمش ماندگاری بسازد.

درواقع برگ برنده بلقیس سلیمانی، علاوه بر تسلط او بر عناصر داستان، دست گذاشتن روی ماجراهایی است که ریشه در فرهنگ زادگاهش دارد. او این ماجراها را در تلفیق با تخیلات خود به گونه ای پروانده که در فرم و محتوا، عطر تجربه های زیسته خودش پراکنده شود و آثار قابل دفاعی را به بازار نشر عرضه دهد؛ داستانهای او با احتمال زیاد در جذب حس همذات پنداری و همراهی مخاطب، معرفی میشوند؛ حسی که جای خالیش را در سالهای اخیر بین بسیاری از داستانهای تازه به بازار آمده، میتوان مشاهده کرد. سلیمانی، از جهانی میگوید که مختصاتش برای خواننده ایرانی، غریبه نیست. اقلیم و فرهنگ به عنوان دو ویژگی مهم در چیدمان قصه های او نقش بهسزایی دارد و داستان، لابهلای همان باورهای مردم روستا جلو میرود و خودش را واضح تر میکند.

"تخم شر" آخرین کتاب خانم نویسنده، درباره دختری از گوران است که از دیوار راست هم بالا می رود و به خاطر ته تغاری بودنش محبوب پدر سنتی خانواده است و از گزند برادرانش در امان مانده. محور کتاب، عشقی است که این دختر به آن دچار میشود. این کتاب، حجیم ترین اثر بلقیس سلیمانی است که در آن، بار اصلی به دوش حوادث گذاشته شده.در این میان شخصیتهای متعددی طراحی کرده آنهم به گونه ای که تعدد آدمهای قصه، منجر به ابهام ماجرا نشود. نگاه فلسفی نهفته در بطن کتاب با دیالوگهای همین شخصیتها بیشتر به چشم می آید. نگاهی که از بطن سرگذشت آدمهای این قصه آمده و سوال فلسفیِ "بودن" را بارها با کیفیتهای مختلف، زیر و رو میکند.

نویسنده، دالانهایی از قصه ساخته و از یک رویداد به رویداد میپرد تا قصه جلو برود. ادارۀ این میزان قصه و ناخدایی کشتی که بارِ "قصه" دارد و رساندنِ صحیح و سلامتِ آن به ساحل، کاری است که از یک نویسنده مسلط همچون سلیمانی برمی آید.

پذیرشِ این میزان توالی رویداد در تخم شر، شاید در بین مخاطب کم حوصله ترِ این سالهای بازار نشر ایران، کمی سخت به نظر بیاید؛ مخاطبی که داستانهای کوتاه و عاری از فلسفه را بیشتر می پسندد و طالبِ لقمه های حاضر و آماده ای است که جستجوگری غلیظی برای فهم نخواهد. آنچه سلیمانی در کتابهایش دارد، دعوت مخاطب به مسیر تازهای از درک مسائل فلسفی در بستر یک محیط داستانی است. مسیری که با زبانی ساده و روان، سعی دارد سلیقه مخاطب را بالاتر بکشد، چشم او را به روی مسائل تازه تری باز کرده و وادارش کند که سوالاتی اساسی درباره ماهیت جهان هستی از خود بپرسد. این پرسشگری همان نقطه ای است که رسالت داستان را پررنگتر میکند؛ نقطه ای که نویسنده به قیمت ِفروش بالاتر، دست به انتخاب ایده هایی نزدیک به ذائقه عامه مردم نمیزند و تسلیم سطحی نگری در نوشتن نمیشود بلکه در مسیر خود قدم برمیدارد و به سراغ قصه هایی میرود که حقیقتِ حضورشان در جامعه محرز است و شاید به واسط دشواری در پرداخت به آنها به دلیل سادگی بیش از حدشان، کمتر مورد توجه بوده. از این جهت، دغدغه بلقیس سلیمانی در آفرینش داستانهایی با اسکلت محکم و مفاهیمی متکی بر جهان بینی، قابل ستایش است. اسکلتی که در عین سادگی، سرشار از هوش و مواجهه های دراماتیک است؛ رویدادهای اجتماعی از چشم او پنهان نمانده و به نوعی در سایه پیرنگی قوی و لابه لای دیالوگهایی درخشان به مسائل سیاسی و عقاید فرهنگی نگاه می اندازد.

نویسنده در "تخم شر" به سراغ زنان مختلف رفته؛ زن شاغل، زن خانه دار، زنانی ساده با سرگذشت هایی جالب، زنانی مدرن با آیندهای پر حادثه همگی در محوریت حادثه، دیوار علت و معلولی قصه را کامل کرده اند. نویسنده، اندیشۀ هریک از این زنها را جدی گرفته و سهمی برای نمایش شخصیت خاکستری به آنها داده؛ تصویری که دم دستی و سطحی نیست و از زاویه ای تازه تر به بیان مفهوم رنج پرداخته. او از زنان روستانشین که در کتابهای جدیدِ ادبیاتِ این روزهای ایران پرداخت کمتری بهشان شده، داستانهایی بیرون میکشد که ناب و تازه است؛ داستانهایی که شروعشان فرصت کشف و شهودِ یک ماجرا را به ذهن خواننده میدهند و پایانشان حتما تاثیری در نگاه مخاطب دارد. این باور، مدیونِ جنس نگاهی است که بلقیس سلیمانی به انسان دارد؛ نگاهی که اصالت را در صرفا در جغرافیای زندگی نمی بیند بلکه آن را به انسانی نسبت میدهد که حضورش در یک جغرافیا میتوانند مرکزِ خلقِ داستان شود.