زمانی که قصد خرید دام دارید، به موارد زیر توجه میکنید:
- مطمئن شدن از سلامت و عدم بیماری دام.
- بررسی واکسیناسیون منظم و داشتن کارت بهداشت.
- بررسی و تشخیص حالت سالم و فعال بودن دام.
- بررسی وضعیت چشمها، مو، پوست، گوشها و لبها برای اطمینان از سلامت دام.
- انجام حرکات طبیعی و منظم، و عدم ولنگ نزدن.
- بررسی صحت راه رفتن و مناسب بودن پارشالدین.
یک گاو سالم و متعادل، دارای ویژگیهایی نظیر تحرک مناسب، چشمهای شفاف و درخشان، پوستی درخشان و تمیز، گوشهای برجسته و سالم، و لبهای گشاده و مرطوب است. بهعلاوه، حرکات آن منظم و بدون ولنگ است.
ویژگیهای اختصاصی گاوهای شیری عبارتند از:
1. قد و قامت:
- قد حیوان بر تولید شیر آن تأثیری ندارد. اما گاوهای کوچک و ضعیف به دلیل توانایی کمتر در مصرف غذا و عدم پاسخگویی به تلقیح مصنوعی، برای نگهداری مناسب توصیه نمیشوند.
- گاوها بر اساس قد به سه دسته تقسیم میشوند:
الف) قد بلند با ارتفاع 147 تا 150 سانتیمتر
ب) قد متوسط با ارتفاع 137 تا 140 سانتیمتر
ج) کوتاه قد با ارتفاع 127 تا 130 سانتیمتر

ویژگیهای خاص گاوهای شیری به شرح زیر است:
2. عمق بدن:
- عمق بدن گاو شیری با استفاده از خط کشهای مخصوص (کولیس) اندازهگیری میشود، اما با نگاه به ظاهر گاو نیز میتوان عمق بدن آن را تخمین زد.
- فاصله بیشتر چاله شیر تا آخرین دنده از قسمت عقبی حیوان نشاندهنده توانایی بیشتر در مصرف غذا و قدرت تولید بیشتر است. این صفت تأثیری مستقیم بر میزان تولید شیر ندارد، اما در طول عمر اقتصادی و توانایی تولید بیشتر گاو تأثیرگذار است.
3. زاویه دار بودن بدن در منظر پشتی:
- این صفت با شیرواری گاو مرتبط است و نشاندهنده وضعیت بهتر دام است.
- زاویه دار بودن به معنای وجود یک زاویه تیز در سمت پایانی گردن و باریکتر شدن آن است. این ویژگی نشاندهنده سروگردن کشیده، دندههای برجسته و ظریف، و بدنی کشیده و متناسب است.
- این ویژگی نباید با لاغری گاو اشتباه گرفته شود.
ویژگیهای دیگر گاوهای شیری شامل:
4. عرض و زاویه کپل:
- عرض کپل ارتباط مستقیمی با راحتی زایمان و به دنیا آمدن گوسالههای سالم و سبیل دارد. هرچه عرض کپل بیشتر باشد، ایدهآلتر است.
- برای اندازهگیری عرض کپل، کافی است فاصله بین دو استخوان مفصل خاصره راست و چپ گاو را اندازه گیری کنیم.
- زاویه کپل نیز باید شیب ملایمی از سمت برجستگی مفصل ران به استخوان ورکی پایین گاو داشته باشد. شیب بالاتر یا پایینتر از حد متعادل، مناسب نیست و ممکن است منجر به ناراحتیها در تولید مثل و خروج ناقص ترشحات رحمی شود. همچنین، ظریف بودن و یکنواختی دم از محل اتصال تا انتها نشاندهنده وضعیت شیرواری گاو است.