...
سنایی، وضعیتِ جهانِ ممکنی را به تصویر میکشد، و در مقامِ سرزنشِ آن، صفاتِ زیبایی میآورد:
۱. مردم یا به تلقینِ هرزه، در بند افتاده اند و یا به تخیُّلِ بیهوده، شادمان شده اند. واقعیّات در این جهان معنایی ندارد.
این به تلقینِ هرزه اندر بند
و آن به تخییلِ بیهُده، خرسند
۲. خواص در بندِ شهوت و لذّت اند و عوام در دامِ امورِ پوچ و یاوه، اسیر شده اند:
خاصه در بندِ شهوت و لذّات
عامه، در دامِ هزل و ترّاهات
۳. علم ارزشِ ذاتیِ خود را از دست داده و به وسیلهیِ علمآموزی درصددِ به دست آوردنِ عزّت و اعتبار اند، و عالمان جامعه با اینکه عالم شناخته میشوند، امّا بیبهره از عقل اند.
عزّ خود جسته در بهانهی علم
عقل پوشیده در میانهی علم
۴. حقیقت پوشانده شده، و یا حقیقت را از سرِ ترس، یا بند یا طلسم، پوشانده اند، راستی و درستی، آشکارا، هیچ جایگاهی در آن جامعه ندارد.
راستیها ز بیم و بند و طلسم
روی پوشیده چون الف در بسم
۵. کشورها دشمن یکدیگر اند و با ظلم و ستمْ ویرانیِ دیگری را آرزو میبَرَند:
ملک توران و ملکت ایران
شده از جورِ یکدگر ویران
۶. ناحقیقت، با زور، به جایِ حقیقت نشسته است:
خانهی کعبه گشته بتخانه
بگرفته به غصب بیگانه
۷. انسان و انسانیّت در چُنین جهانی وجود ندارد، جهان پر از دیوان و درّندهگان و جانوران شده است:
عالمی پر سباع و دیو و ستور
صدهزاران ره و دو رهبر کور
۸. با اینکه از هر طرف، جامعه از غولان و دیوان پُر شده است، کسانی که خودْ راه را نمیشناسند، راهبَر شده اند:
بر چپ و راست، غول و پیش نهنگ
راهبر، گشته کور و همره، لنگ
۹. جهان پر از گمراهی و نیرنگ شده است و راهِ حقیقتطلبی بر خردمندان تنگ شده است:
پُرضلالت جهان و پُرنیرنگ
بر خردمند، راه دین شده تنگ
۱۰. فقط صدایِ سگان و نهایتاً اسبان در این جهان شنیده میشود:
بانگ برداشته سحرگاهان
اسپ و سگ در جهانِ گمراهان
...
#سنایی
#حدیقة_الحقیقة
#Sanai