ویرگول
ورودثبت نام
مجید رامشینی
مجید رامشینیدانشجوی بازاریابی بهشتی هستم و ترجمه مقاله‌های علمی رو این‌جا منتشر می‌کنم. به بازاریابی، فلسفه، محیط زیست و مصرف پایدار علاقمندم. باعث افتخار منه که اینجایید و لطف می‌کنید اگه این صفحه رو دنبال کنید.
مجید رامشینی
مجید رامشینی
خواندن ۱۷ دقیقه·۴ سال پیش

استراتژی به مثابه سیستم

تفکر سیستمی‌ مفروضات متفاوتی دارد که در آن سیستم چیزی بیش از مجموع اجزای آن است. هر سیستم خود جزئی از یک سیستم بزرگ‌تر است و مرز آن به مشاهده کننده وابسته است بنابراین تفکیک بین استراتژی یک شرکت و محیط در تفکر سیستمی ‌امری قراردادی و نسبی است. دو فرض فلسفی بالغ بر 300 سال در غرب جریان داشته است:

  • خدای واحد، دانا، ساعت ساز و ساختار خطیِ علت و معلولی: دانش یعنی کشف خطی علل به هم پیوسته
  • فلسفه دکارتی که در آن فرد احساساتش را از عینیت جدا می‌کند و پیچیدگی‌ها را به اجزای ساده برای فهم بهتر علت و معلول‌ها تقسیم می‌کند.

مورخانی مانند ریچارد داوکینز از «ماشین» به عنوان تمثیلی که علم مدرن بر آن استوار است نام می‌برند. این‌که این مفروضات همچنان بر تفکر ما تاثیر می‌گذارند را می‌توان در عباراتی مانند «چرخ‌های دولت»، «ما همه چرخ‌ دنده‌ایم» و «آن مرد مانند یک ماشین کار می‌کند» مشاهده کرد.

Strategy as System
Strategy as System

یکی از متداول‌ترین اقدامات در طراحی استراتژی تحلیل نقاط قوت-ضعف و فرصت تهدید است. به طور مثال در تحلیل شرکت کوپر توسط دانشجویان MBA این نتایج به دست آمد:

  • نقطه قوت، چشم اندازی روشن از کاری است که انجام می‌گیرد در عین حال نقطه ضعف شرکت کوپر این است که این وضوح دید می‌تواند به مرور زمان توانایی آن را برای دیدن فرصت‌های دیگر یا توسعه سایر نقاط قوت کاهش دهد.
  • بزرگترین تهدید کوپر این است که محیط بدون اجازه شناسایی این نقطعه ضعف و بدون زیر سوال بردن نقاط قوت شرکت تغییر خواهد کرد.

همان طور که مشاهده می‌شود نقطه قوت شرکت در عین حال نقطه ضعف آن نیز می‌تواند باشد. افسانه تناقض ایکاروس[1] مثال جالبی بر این مدعا است. در این افسانه ایکاروس بال‌هایی دارد از جنس موم که پرواز را برای او میسر می‌کند ولی پرواز در ارتفاع بالا و نزدیک به خورشید موجب ذوب شدن بال‌ها و سقوطش می‌شود.

ورود سیستم‌ها به جریان اصلی

رویکرد مبتنی بر منابع[2]: در این رویکرد، شرکت متناسب با شایستگی‌ها و توانایی‌های درونی خود استراتژی تدوین می‌کند و در پی تقویت منابع داخلی است. منابعی چون:

  • منابع فیزیکی
  • منابع مالی
  • منابع انسانی
  • منابع ناملموس
نمونه‌ای از رویکرد مبتنی بر منابع
نمونه‌ای از رویکرد مبتنی بر منابع

مدل الماس پورتر: مدل الماس پورتر برای تحلیل و سنجیدن رقابت پذیری ملل و گروه بندی کردن، طراحی گردیده است و یک مدل استراتژی تجارت پایدار، جهت بالا بردن قدرت رقابت پذیری است.

عوامل درونی به دو بخش اساسی و عالی تقسیم می‌گردند. بخش اساسی شامل منابع طبیعی، آب و هوا، موقعیت جغرافیایی، نیروی کار ساده و نیمه ماهر و حجم سرمایه و بدهی‌های یک کشور است. بخش عالی نیز به زیرساخت‌های ارتباطی و مخابراتی و سطح تحصیلات عالی پرسنل مانند مهندسین و دانشمندان تاکید دارد. شرایط تقاضا به نرخ رشد تقاضای داخلی وابسته است. صنایع پشتیبانی کننده بر چگونگی وضعیت بنادر ، حمل و نقل هوایی بین المللی، حمل و نقل جاده‌ای و ارتباطات تاکید دارد. استراتژی و ساختار صنایع ، بیان کننده میزان رقابت داخلی(در درون خود) یا رقابت خارجی (ورود به رقابت‌های جهانی) است.

مدل الماس پورتر
مدل الماس پورتر

مدل هفت S: فرضیه اصلی مدیریت مدل هفت S مکنزی این است که هفت عنصر داخلی یک سازمان وجود دارد که باید هماهنگ شود تا بتواند موفق باشد.

1. استراتژی: برنامه شرکت شما برای افزایش مزیت رقابتی

2. ساختار: نحوه سازماندهی شرکت شما و اینکه چه کسی به چه کسی گزارش می‌دهد.

3. سیستم‌ها: رویه‌ها، فرایندها و روال کارمندان که نحوه انجام کار را مشخص می‌کنند.

4. ارزش‌های مشترک: ارزش‌های اصلی که در فرهنگ سازمانی و اخلاق کار فردی منعکس می‌شوند.

5. سبک: الگوهای رفتاری معمولی گروه‌هایی مانند مدیران و سایر متخصصان

6. کارکنان: کارمندان شرکت شما و توانایی‌های کلی آن‌ها

7. مهارت‌ها: صلاحیت‌های اصلی سازمان و قابلیت‌های متمایز آن

مدل هفت S
مدل هفت S

فرمان پنجم[3]: پیتر سنگه در کتاب خود با عنوان فرمان پنجم ایده‌هایی را در مورد این‌که چگونه شرکت‌ها می‌توانند به سازمان‌های یادگیرنده تبدیل شوند و چگونه "رهبران آینده" ممکن است از تفکر سیستمی ‌برای توسعه استراتژی استفاده کنند، مطرح می‌کند.

او در این کتاب، توضیح می‌دهد که اگر کسی می‌خواهد یک سازمان یادگیرنده بنا کند (یا سازمان فعلی خود را به یک سازمان یادگیرنده تبدیل کند) باید در ایجاد و توسعه‌ پنج حوزه، سرمایه گذاری نماید. او این پنج حوزه را به این ترتیب فهرست می‌کند:

  • تسلط شخصی[4]
  • تصحیح مدل‌های ذهنی[5]
  • توسعه چشم اندازی مشترک[6]
  • یادگیری تیمی
  • تفکر سیستمی

ارگانیگراف مینتزبرگ[7]: نحوه نگاه ما به سازمان به نگاه ما به استراتژی تاثیر می‌گذارد. ایده هنری مینتزبرگ مبنی بر این‌که استراتژی از طریق تعاملات خرد خاص پدید می‌آید و الگوهای رفتاری را شکل می‌دهد، نشان دهنده تمایلات سیستمی ‌او است. علاوه بر این، رویکرد «ارگانیگرافیک» جدید او روش ساده‌ای برای ترسیم سازمان ارائه می‌کند که تفکر سیستمی ‌را در بر می‌گیرد و ما را قادر می‌سازد تا استراتژی را به‌عنوان فرآیندی خاص‌تر و کمتر عمومی ‌بدانیم. ارگانیگراف‌ها واحدها را به طور کامل حذف نمی‌کنند، اما عناصر دیگری مانند شبکه‌ها، ‌هاب‌ها و اشکال دیگر را به آن اضافه می‌کنند که نشان دهنده نحوه عملکرد یک مکان خاص و تعامل با محیط آن است. "ارگانیگراف‌ها چیزی بیش از یک تصویر هستند"، آن‌ها نقشه‌ای از سازمانند که یک نمای کلی از قلمرو یک شرکت - کوه‌ها، رودخانه‌ها، و شهرها و جاده‌هایی که آن‌ها را به هم متصل می‌کنند را نشان می‌دهند.

نمونه‌ای از ارگانیگراف موزه
نمونه‌ای از ارگانیگراف موزه

سیستم‌های مانا

همه سیستم‌های مانا[8] پنج ویژگی اساسی دارند:

  • عناصر عملیاتی که مستقیما با محیط خارجی ارتباط دارند و هویت سیستم را به نمایش می‌گذارند.
  • توابع هماهنگی، که تضمین می‌کند که عناصر عملیاتی به طور هماهنگ کار می‌کنند.
  • فعالیت‌های کنترلی، که منابع را حفظ و به عناصر عملیاتی تخصیص می‌دهد.
  • عملکردهای اطلاعاتی، که سیستم را به عنوان یک کل در نظر می‌گیرد: فرصت‌های استراتژیک، تهدیدها و مسیر آینده آن.
  • عنصر هویتی که هدف یا دلیل وجودی سیستم، روح، مکان و جهت آن در جهان را فرموله می‌کند.

توابع سیستمی در یک سیستم مانا عبارتند از:

  • operations (S1)
  • co-ordination (S2)
  • control (S3)
  • intelligence (S4)
  • identity (S5)
مدل سیستم مانا
مدل سیستم مانا

این مدل اولین بار توسط استافورد بیر در پاسخ به این مساله مطرح شد که چگونه می‌توان با حفظ مزیت‌های ساختارهای سلسله مراتبی مانند قدرت کنترل و سازمان دهی، از مزایای ساختارهای شبکه‌ای مانند انعطاف پذیری، سرعت بالای ارتباطات سازمانی و مشارکت کارکنان در امر تصمیم‌گیری به طور هم زمان بهره برد. بنابراین بهره‌گیری از فرصت‌های آینده و دفع تهدیدهای آن مهم‌ترین هدف بیر از مدل سیستم‌های مانا بود. (نحوه مواجهه با انبوه اطلاعات حاصل از رویکرد پایین به بالا)

مدل سيستم‌هاي مانا (VSM) قابل تطبیق با هر سازمان پیچیده در هر زمان و مکانی است. چرا که این مدل در واقع نگاهی جامع و سیستمی ‌به محیط، منابع سازمان و ارتباطاتی است که بین سطوح سازمانی آن وجود دارد. مدل سيستم‌هاي مانا مي‌تواند براي طراحي يك سيستم ماناي جديد و يا آسيب شناسي نقاط ضعف سيستم موجود استفاده شـود. ايـن مدل، سازمان‌ها را نه به عنوان يك سلسله مراتب اقتدارگرا بلكه به عنوان سيستم‌هاي مانا از ديدگاه سايبرنتيك مي داند. ويژگي خاص اين مدل توانـائي تجميـع كاركردهاي سازمان و مفهوم سازي آن‌ها از تدوين خط مشي تا اجرا و ارزيابي و همچنين روابط آن‌ها با يكديگر است. اين ويژگي، مدل سيستم مانا را تبديل يه يك مدل مفيـد در ساختاردهي سيستم و شناسايي مشكلات و تنگناهاي آن از بالاترين سطح سيستمي تـا هريك از سطوح زير سيستم‌ها مي نمايد. مدل سيستم مانـا از 5 زيـر سيسـتم تشـكيل شده است كه هركدام عهده دار يك نقش هستند.

سيستم 1: اين سيستم تحت عنوان زيـر سيسـتم اجرايي نامیده می‌شود. سيستم 1 مسئول توليد و تحويل كالا و خدمات سازمان به محيط مربوطه است. سيستم 1 شامل فعاليت‌هاي اصلي سـازمان اسـت. ايـن سيستم وظايفي كه مستقيما به اهداف سازمان مربوط مي شود را انجام مي دهد. اين سيستم معادل هسته عملياتي در الگوي مينتزبرگ است.

سيستم 2 :اين سيستم، زير سيستم هماهنگي نام دارد. ايـن سيسـتم بـرآن است كه كليه عملكردهاي واحدهاي سازماني سيستم 1 را هماهنگ نمايد.

سيستم 3 :اين سيستم، زير سيستم کنترل ناميـده مـي شـود که منابع را حفظ و به عناصر عملیاتی تخصیص می‌دهد.

سيستم 4 :اين سيستم، زير سيستم هوشمندي يا توسعه نام دارد در حالی که سيستم 3، اساسا مربـوط بـه اطمينـان يـافتن از عمكـرد امـروز سـازمان اسـت، مسئوليت اساسي سيستم 4، مرتبط با آينـده و محـيط بيرونـي سـازمان اسـت. در نتيجه اگـر سيسـتم نـوع سـوم محـيط داخلي را كنترل مي‌كند، وجود سيستمي كه محيط خارجي را به خصوص با نگاه به آينده پايش نمايد از همان درجه اهميـت برخـوردار اسـت. سيستم 4 مسئول شناسايي چالش‌هاي محيطـي و فرصـت‌ها در محـيط داخلي و خـارجي سيسـتم و سـپس انتقـال ايـن اطلاعـات به سيسـتم 3 و 5 است.

سيستم 5 : اين سيستم، زير سيستم هويت يا خـط مشي نامیده می‌شود. سيستم 5 داراي بيشترين حد اختيار در سازمان است و تنها بخشي است كه ظرفيت كنترل تعامـل روابـط بين سيستم 3 و 4 را دارد. فعاليت سيستم 5 ايجاد تعـادل بـين حـال و آينــده سازمان است. سيســـتم 5 مســـئول بنا نهادن هويت سازماني است. مسئوليت‌هاي عمده سيستم 5 عبارت است از تعيين چشم انداز، ماموريت و اهداف اسـتراتژيك سـازمان. ايـن سيستم معادل راس راهبردي در الگوي مينتزبرگ است.

مبانی نظری مدل سیستم‌های مانا

بیر با وارد کردن مفهوم سایبرنتیک از رشته عصب شناسی به مدیریت، به تعریف جدیدی از ساختار سازمانی رسید که بسیار موفق‌تر از ساختار سنتی سازمانی است. مقوله سایبرنتیک سازمانی بر سه مفهوم پایه‌ای جعبه سیاه، بازخور منفی و تنوع که برای اداره یک محیط پیچیده مانند سازمان لازم است دلالت دارد.

جعبه سیاه: برای فهمیدن و کنترل یک جعبه سیاه لازم نیست که کل سیستم را به اجزای تشکیل دهنده آن تجزیه کرد، بلکه با کنترل خروجی‌ها و دست کاری ورودی‌ها و آشکار شدن شباهت‌ها یا تکرارهای معین در سیستم، می‌توان به این هدف رسید. جعبه سیاه این امکان را فراهم می‌آورد که مدیران و خط مشی گذاران در سطوح کلان، بدون دغدغه در مورد نادانسته‌های خود از آن چه در سطوح پایین مدل سیستم‌های مانا به وقوع می‌پیوندد تصمیم بگیرند و به تحلیل خط مشی‌ها بپردازند.

خود تنظیمی‌ و بازخور منفی: وجود چرخه‌های مثبت و منفی بازخور در سیستم، متضمن حرکت درست سیستم است. چرخه‌های مثبت، تقویت کننده رفتار سیستم هستند اما از طریق بازخور منفی می‌توان اطمینان پیدا کرد که آیا سازمان در راستای اهداف خود در حرکت است یا خیر.

مهندسی تنوع: مهندسی تنوع به تحلیل‌گران سیستمی ‌ابزاری می‌دهد تا بتوانند بر تصمیم‌گیری‌ها، حتا در شرایطی که آینده برای سازمان نامعلوم است، کنترل داشته باشند. مهندسی تنوع و چگونگی برخورد با آن، گام اول در فهم و به کارگیری مدل سیستم‌های مانا است. این مهم برآمده از قانون آشبی در مفاهیم سیستمی ‌است. کارهای مهم آشبی در رابطه با قانون ضرورت تنوع، پیوند عمیقی با کارهای بیر داشت. بیر معتقد بود که قانون آشبی در مورد ضرورت تنوع برای مدیران به اندازه قانون نسبیت انیشتین برای فیزیک دانان مهم است.

تنوع در محیط متلاطم سازمان‌ها، بیشتر از تنوع موجود در خود سازمان‌هاست. این عدم تجانس بین تنوع محیط و سازمان، خود موجب بروز نارسایی‌های زیادی در پاسخ گویی مناسب سازمان به نیازهای متنوع محیط خواهد بود. علاوه بر آن، تنوعِ اندک در سطوح مدیریتی نیز توان پاسخ گویی به نیازهای متنوع سازمانی را ندارد. قانون ضرورت تنوع آشبی در واقع پاسخ مناسبی به این مشکل بود. این قانون اشاره دارد که فقط تنوع است که تنوع را از بین می‌برد. این قانون سازمان‌ها را فراخوانده تا به جای رویای دایناسورشدن، به ققنوس بیندیشند و همانند او به طور مستمر خود را بازآفرینی کنند.

تئوری خودنوگری (اتوپايسيس)

ماتورانا[10] و وارلا[11]، دو زيست شناس شيليایی، در پاسخ به اشكالات و كاستي‌های تعـاريف گذشـته از حيات، تلاش كردند تعريف حداقلی از حيات ارائه كنند كه آن اشكالات را نداشته باشد و تعريـف خود را اتوپايسيس[9] ناميدند. اين تعريف از دو جهت با تعاريف گذشته از حيات، متفاوت بود. اول این‌که در اين تعريف به‌ جاي تركيب چند خصوصيت فقط از يك خصوصيت استفاده شده بود و دوم این‌که تعريـف آن‌ها از لحاظ تأكيد بر خصوصيت رابطه‌اي، با تعاريف گذشته تفاوت داشت. خصوصيت رابطه‌اي به اين معنا است كه اتوپايسيس به چيستي (نوع، خصوصيت ذاتي) مؤلفه‌هاي يك ماهيت كـه ايـن خصوصيت را دارند وابسته نيست، بلكه به روابط بين آن مؤلفه‌ها وابسته است، يعني حيـات فقـط بر اساس روابط بين اجزاي يك سيستم تعريف مي‌شود، نه ماهيـت آن‌ها.

autopoietic system
autopoietic system

ماتورانا و وارلا براي توصيف سيستم زنده روي تـك‌سـلولي متمركـز شـدند، بـه ايـن دليـل كـه تك سلولي ساده‌ترين نوع موجود زنده روي كرة زمين است. آن‌ها سعي كردند مشخص كننـد چـه خصوصيتي در تك سلولي وجود دارد كه به عنوان يك كل مستقل و پويا مي تواند زنده تلقي شـود و براي پاسخ به دو پرسش زير توجه كردند:

1 .سلول چه چيزي را توليد مي‌كند؟

2 .چه چيزي سلول را توليد مي‌كند؟

آن‌ها در پاسخ به اين دو پرسش، بين سلول و اجزاي آن، رابطه‌اي متقابل پيدا كردند كه از آن تعبير به حلقوي مي‌شود. پاسخ ماتورانا و وارلا به اين پرسش‌ها اين بـود كـه سـلول، مؤلفـه‌هـا و ساختار خود را توليد مي‌كند كه اين مؤلفه‌ها سلول را به صورت حلقوي و مداوم به وجود مي‌آورند. به بيان ساده‌تر سلول از طريق خودش ساخته مي‌شود. يعني هرگز نمي‌توان از بيرون بـه موجود زنده سلول تزريق كرد، بلكه اين خود سلول است كه سلول‌هاي بعدي را مي سازد.

يك سيستم، سازمان خود (هويـت خـود) را حفـظ مي‌كند در حالي كه ساختار آن دائم در حال تغيير است. البته بايد توجه داشت كه تغييرات ساختار در چارچوب حفظ هويت سيستم يعني سازمان آن انجام مي‌گيرد. حفـظ سـازمان سيسـتم، شـرط وجود آن سيستم است و اگر سازمان يك سيستم تغيير كند آن سيستم از هم مي‌پاشد و چيزهاي متفاوت ديگري به وجود مي‌آيد. بايـد توجه داشت كه ساختار، ويژگي‌هاي سيستم به عنوان يك كل را تعيـين نمي كند و از آن‌جـا كـه سازمان جنبه روابط تحقق يافته در ساختار است، نمي‌تواند مستقل از سـاختاري كـه آن را محقـق كرده است، وجود داشته باشد.

مفهوم سازمان و ساختار به صورت شماتیک، منبع: ویتاکر(1995)
مفهوم سازمان و ساختار به صورت شماتیک، منبع: ویتاکر(1995)

خودتوليدي باعث بروز ويژگي تعـين سـاختاري و حلقـوي بـودن سـازماني در موجـود زنـده مي شود، يعني هر چيزي كه در موجود زنده اتفاق مي‌افتد به وسيله ساختار خـود، تعـين مي‌يابد و محيط نمي‌تواند به صورت مستقيم بر موجود زنده تاثير بگذارد. از ديدگاه اتوپايسيس محيط تـاثير مستقيمي بر سيستم اتوپايتيك ندارد مگـر در شـرايطي كـه موجـب تخريـب آن شـود. بنـابراين سيستم‌هاي اتوپايتيك از نظر عملياتي بسته عمل مي‌كنند.

در نظريه اتوپايسيس منظور از عليت حلقوي، حلقوي بودن روابط توليد است و نبايد با بسته بودن سيستم به معناي عدم ارتباط با محيط اشتباه گرفته شود. منظور از عليت حلقويِ توليـد ايـن است كه هر مؤلفه در توليد مؤلفه ديگر مشاركت دارد و مؤلفه ديگر نيز بـه توليـد همـين مولفـه كمك مي كند. چنين خصوصيتي موجب مي شود كه سيستم هويـت مسـتقلي داشـته باشـد و بـه مزاحمت‌هاي محيط بر اساس ساختار دروني خود پاسخ دهد.

مثال‌هایی از سیستم اتوپایسیس
مثال‌هایی از سیستم اتوپایسیس

نوع ارتباط موجود زنده با محيط با موجود غيرزنده، متفاوت است. نظريه‌پردازان اين نوع ارتباط بين محيط و موجود زنـده را اتصـال ساختاري ناميدند. در اتصال ساختاري موجود زنده براي شناخت محيط به بازنمايي آن در سيستم عصبي اقدام نمي‌كند و فقط اطلاعاتي را كه در يك لحظة خاص مورد نياز است دريافت مي كند. به علاوه ماتورانا عنوان كرد كه شناخت، بازنمايي جهان خارج در سيستم عصبي يا ذهنـي نيسـت بلكه شناخت صرفا اقدام اثربخش نسبت به محيط در يك موقعيت خاص است. بنـابراين از نظـر وي، تصور جهان خارج، مستقل از مشاهده‌كننده قابل پذيرش نيست و مشـاهده‌كننـده بـه همـراه سيستم مشاهده شده، شناخت يا مشاهده را مي سازد. همـان‌طـور كـه نظريه پردازان اتوپايسيس مطرح مي‌كنند، «هر چه گفته مي‌شود بـه‌وسـيله يـك مشـاهده كننـده مطرح مي شود» و مشاهده كننده بر اساس ساختار وجودي خود در آن موقعيت خاص به مشاهده و توصيف پديده‌ها اقدام مي‌كند. آنچه حاصل مي‌شود بازنمايي جهان خـارجي عينـي نخواهـد بـود بلكه دنيايي است كه به وسيله مشاهده كننده به وجود آمده است. اتصال ساختاري بين مشاهده كنندگان مختلف نيز موجب ظهور پديده‌اي به نام زبان ميشود كه بـين ايـن تعـابير مختلف از جهان هماهنگي ايجاد مي‌كند.

زبان یک سیستم نمادین انتزاعی ارتباطی درباره جهان نیست که در آن هر نماد با جنبه‌ای از جهان یا شیئی در آن مطابقت دارد. در عوض، زبان مبتنی بر کنش‌ها و رفتارهای تاریخی، مکانی و زمانی است. مانند شناخت، انجام کارها در زمینه‌ای خاص است. در حالی که در مدل شناخت گرایانه، باور بر این است که «جهان بیرونی» مستقلی وجود دارد که نقش خود را بر «سیستم شناخت» می‌اندازد، در اینجا تاکید بیشتری بر این است که چگونه ساختار سیستم، تعیین می‌کند که چه جنبه‌هایی از محیط می‌تواند خلل ایجاد کند و نتیجه این آشفتگی‌ها چه خواهد بود.

پیامدهایی برای استراتژی

نکته اول: شرکت‌های مختلف ممکن است از مدل‌های مشابهی برای تجزیه و تحلیل یک محیط استفاده کنند و به نتایج کاملا متفاوتی برسند. حتی در داخل شرکت‌ها، افراد مختلف در بخش‌های مختلف می‌توانند از چارچوبی مانند نیروهای پنج گانه پورتر برای رسیدن به نتایج کاملا متفاوت استفاده کنند. این چیزی است که ما اغلب در سازمان‌ها مشاهده کرده‌ایم. بیشتر با تعجب و به عنوان نشانه‌ای از نقص در فرآیندهای سازمان به این موضوع نگاه می‌شود و معمولا منجر به ناامیدی، مشاجره، دعوا و سرزنش می‌شود. با این حال، این امر کاملا طبیعی است. آن‌چه در محیط از طریق یک مدل دیده می‌شود نه تنها به محیط یا مدل به عنوان یک چارچوب بستگی دارد، بلکه به افراد مشاهده کننده نیز وابسته است. اگر شخصی به تازگی به یک سمینار بازاریابی رفته باشد، آنچه شنیده است بر آن‌چه در محیط سازمانش می‌بیند تاثیر می‌گذارد. اتوپایسیس ما را تشویق می‌کند که این انتظار را داشته باشیم، بنابراین ممکن است در درون خود به آن فکر کنیم، بحث کنیم و با آن کار کنیم.

نکته دوم: این خط فکری این ایده را زیر سوال می‌برد که استراتژیست‌ها می‌توانند کاری را که یک شرکت انجام داده است، به کار برند و آن را به ‌عنوان سبک «بهترین شیوه» در شرکت‌های دیگر به کار برند. حتا اگر دوستی را ببینید که کفشی بسیار راحت می‌پوشد، می‌توانید نسبتا مطمئن باشید که برای شما راحت نخواهد بود. به عبارت دیگر، تجزیه و تحلیل باید ذهنی باشد - از نظر استعدادهای ساختاری شرکت شما - نه عینی.

نکته سوم: این ایده که ساختار یک سیستم تاریخچه تعاملات آن را منعکس می‌کند، مشاهدات ما را تایید می‌کند که قابلیت‌های نوظهور شرکت‌ها، و جایگاه‌های رقابتی که آن‌ها اشغال می‌کنند، در زمینه‌های تاریخی محلی پایه‌گذاری شده‌اند، که هر شرکت توسط این زمینه‌ها شکل گرفته است. در هر مقطع زمانی، قابلیت‌های معمول منابع شرکت‌ها منعکس‌کننده تعاملات گذشته آن‌ها است. در این راستا، موقعیت رقابتی شرکت‌ها نه خودسرانه است و نه صرفا ناشی از قصد استراتژیست‌ها و/یا پویایی داخلی شرکت است. شرکت جایی است که به دلیل تاثیر متقابل بین تمام تعاملات تاریخی گذشته و ویژگی‌های ساختاری آن است.

تصور کنید که یک مدل پلاستیکی از یک کوه به یک سینی با دو دسته متصل شده است. تصور کنید بیرون ایستاده‌اید و باد شدیدی می‌وزد. سینی را زیر یک شیر آب نشتی گرفته‌اید. هر ازگاهی یک قطره آب روی قله کوه فرود می‌آید. هدف شما این است که یکی از این قطرات را به سمت هدف خاصی در پایه کوه هدایت کنید. این کار را با کج کردن سینی به چپ و راست و با چرخاندن آن به جلو و عقب انجام می‌دهید. در این تمرین قطره آب نشان دهنده سازمان، نیروی گرانش نشان دهنده گذر زمان، هدف نشان دهنده موقعیت قدرت رقابتی در یک بازار خاص و مدل کوه با قله‌ها، فرورفتگی‌ها، دره‌ها، موانع و متغیرهای آن است. بافت نشان دهنده محیط کسب و کار است. ممکن است بخواهید جریان آب را به سمت یک شکاف باریک هدایت کنید، جایی که به سمت یک هدف از پیش تعریف شده حرکت می‌کند. با این حال، از آنجایی که قطره آب نمی‌تواند با جاذبه مبارزه کند و میزان کنترل اعمال شده کمتر از کامل است، ممکن است لازم باشد با حوادث غیرمنتظره‌ای مانند وزش باد مقابله کرد. این ممکن است پیامدهای نامطلوبی داشته باشد، یا ممکن است راه‌های جدیدی از فرصت‌ها را باز کند.

در سبک کلاسیک تجزیه و تحلیل محیطی، لازم است درک روشنی از شرایطی که قطرات باید از آن گذر کنند داشته باشیم. بدون چنین دانشی جریان آب تصادفی است. اما این‌که چگونه جریان آب با زمین ارتباط برقرار می‌کند و به آن واکنش نشان می‌دهد نیاز به دانش نوع دوم دارد. در واقع "رفتار" قطره - جهت و سرعت جریان آن - به همان اندازه که به ماهیت زمین بستگی دارد به خود قطره هم وابسته است. یک قطره کوچک ممکن است با وزش ناگهانی باد از مسیر خارج شود، اما یک قطره بزرگ ممکن است تحت تاثیر قرار نگیرد. در دنیای تجارت، یک آشفتگی ناگهانی، به عنوان مثال یک نوسان کوتاه مدت در مبادله و/یا نرخ بهره، ممکن است یک شرکت را فلج کند اما تاثیر کمی‌بر شرکت دیگر داشته باشد.

این دیدگاه نشان می‌دهد که آن‌چه مردم «می‌بینند»، «می‌گویند» و «احساس می‌کنند» با آن‌چه «انجام می‌دهند» مرتبط است و این پیامدهای عمده‌ای برای مدیریت استراتژیک دارد. مبنای این ایده کاملا ساده است. به عنوان مثال در برخی از بنگاه‌ها این دیدگاه وجود دارد که اگر جست‌وجوی فرصت‌ها و تهدیدها در شیوه‌های روزمره گنجانده نشود و در کل سازمان سرایت نکند، هیچ جست‌وجو و تحلیلی در راس شرکت، این امر را جبران نخواهد کرد. بعضی از افراد فرصت‌ها را غنیمت می‌شمارند، در حالی که دیگران حتا متوجه آن‌ها هم نمی‌شوند. وقتی 250 نفر همیشه به دنبال ایده‌های جدید هستند و در مورد آن‌ها صحبت می‌کنند، خلاقیت در سازمان موج می‌زند.

Strategy as System
Strategy as System

منبع

Cummings, S. & Wilson, D. (2003). Images of Strategy, Blackwell/Wiley: Oxford, UK

مترجم: مجید رامشینی

------------------------------------------------------------------------

[1] Icarus Paradox

[2] resource-based view

[3] The fifth discipline

[4] Personal mastery

[5] Surfacing mental models

[6] Developing shared vision

[7] Mintzberg’s organigraphs

[8] Viable Systems

[9] autopoietic theory

[10] Humberto Maturana

[11] Varela Francisco

معرفی منابع برای مطالعه بیش‌تر

A good summary of double loop learning is provided in G. Morgan, ‘Learning and selforganization organizations as brains’, Chapter 4 in his Images of Organization (Thousand Oaks CA: Sage, 1997).
John Brocklesby, Stephen Cummings,Designing a viable organization structure,Long Range Planning,Volume 29, Issue 1,1996,Pages 49-57,ISSN 0024-6301, https://doi.org/10.1016/0024-6301(95)00065-8.
Espejo, R. The Viable System Model. Systems Practice 3, 219–221 (1990). https://doi.org/10.1007/BF01062728
Espejo, Raul & Gill, Antonia. (2011). The Viable System Model as a Framework for Understanding Organizations.
Stephens, John & Haslett, Tim. (2011). A Set of Conventions, a Model: An Application of Stafford Beer’s Viable Systems Model to the Strategic Planning Process. Systemic Practice and Action Research. 24. 429-452. 10.1007/s11213-011-9194-8.
سیستمتفکر سیستمیمدیریتاستراتژیکسب و کار
۳
۱
مجید رامشینی
مجید رامشینی
دانشجوی بازاریابی بهشتی هستم و ترجمه مقاله‌های علمی رو این‌جا منتشر می‌کنم. به بازاریابی، فلسفه، محیط زیست و مصرف پایدار علاقمندم. باعث افتخار منه که اینجایید و لطف می‌کنید اگه این صفحه رو دنبال کنید.
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید