ویرگول
ورودثبت نام
مجید رامشینی
مجید رامشینیدانشجوی بازاریابی بهشتی هستم و ترجمه مقاله‌های علمی رو این‌جا منتشر می‌کنم. به بازاریابی، فلسفه، محیط زیست و مصرف پایدار علاقمندم. باعث افتخار منه که اینجایید و لطف می‌کنید اگه این صفحه رو دنبال کنید.
مجید رامشینی
مجید رامشینی
خواندن ۱۷ دقیقه·۴ سال پیش

استراتژی به مثابه اخلاق

از زمانی که افرادی مانند پیتر دراکر و میلتون فریدمن اذعان داشتند که اخلاق تجاری «موضوعی مغفول مانده» است، همه چیز تغییر کرد. از آن‌جایی که مدیران قدرت بیش‌تری در جامعه دارند، این ادعا که «اخلاق دغدغه دیگران است و ما فقط مدیریت را انجام می‌دهیم» از بین رفته است. علاوه بر این، دسترسی آزاد به اطلاعات در سطح جهان، عموم مردم بدبین را قادر می‌سازد تا اطلاعات بیش‌تری در مورد آن‌چه شرکت‌ها در مکان‌های مختلف انجام می‌دهند را بیابند و در صورت صلاحدید، به‌طور موثری در برابر فعالیت این شرکت‌ها اقداماتی را سازماندهی نمایند. مدیریت هم مجبور به پاسخ‌گویی است که این امر موجب ظهور زمینه‌ای به نام اخلاق کسب‌و‌کار شده است. به طور ویژه در یک دهه اخیر شاهد افزایش آگاهی در مورد اهمیت «انجام کسب‌و‌کار اخلاقی» بوده‌ایم. از نشانه‌های این پدیده می‌توان به اسپانسرینگ شرکت‌هایی مانند رویال داچ شل[1] و بریتیش پترولیوم[2] برای گزارش‌هایی تحت عنوان «سودها و اصول[3] - آیا باید انتخابی وجود داشته باشد» اشاره کرد.

از یک سو پدیده جهانی‌سازی، استراتژیست‌ها را بر آن داشته است تا در پی وضع اصول، فلسفه و ارزش‌های جهان‌شمولی باشند که متوسط شرکت‌های موجود پذیرای آن باشند و از سویی دیگر به طور پارادوکس گونه‌ای ارزش‌ها و سنت‌های بومی هر منطقه، شرایط منحصر به فردی را می‌طلبد.

می‌دانیم که کپی کردن «بهترین شیوه» نمی‌تواند به طور مؤثر در تفکر استراتژیک اعمال شود، چرا که استراتژی در مورد تعیین و بیان تمایز شرکت با رقبایش است، از طرفی به نظر می‌رسد که اخلاق تجاری بر محدود کردن شرکت‌ها و یکسان‌سازی تمرکز می‌کند. بنابراین مساله این است: سازمان‌ها «متمایز» عمل کنند یا همه یکسان باشند. اجازه دهید موضوع «بهترین عملکرد» را از دو زاویه مورد نقد قرار دهیم: اول، از دیدگاه ساده اقتصادی و، دوم، از دیدگاه اجتماعی یا روان‌شناختی.

Strategy as Ethos
Strategy as Ethos

اخلاق از دیدگاه اقتصادی

اگر شرکت‌ها به دنبال تقلید از دیگران باشند (که تعداد کمی از شرکت‌های مشاوره، آن را توصیه می‌کنند)، محصولات و خدمات و ارزش‌های شرکت‌ها به طور فزاینده‌ای مشابه یکدیگر می‌شوند. و هنگامی که این اتفاق بیافتد، وجه تمایز اصلی بین رقبا تنها قیمت خواهد بود. بنابراین جنگ و رقابت بر سر کاهش قیمت‌ها رخ می‌دهد و چون هزینه‌های همه مشابه یکدیگر است (زیرا آن‌ها به دنبال تکرار بهترین روش‌های تولید هستند) حاشیه سود برای همه کاهش می‌یابد (یک مطالعه نشان داده است که این نوع استراتژی منجر به کاهش 50 درصدی حاشیه سود در پنج سال منتهی به سال 1999 در میان ارائه دهندگان خدمات ارتباطلات بی‌سیم در آلمان شد).

اخلاق از دیدگاه روان‌شناختی

از منظر اجتماعی یا روان‌شناختی، می‌توانیم با استفاده از نظریه‌های انگیزشی کلاسیک مازلو و هرزبرگ و ترکیب آن‌ها به شیوه‌ای پست مدرن برای ایجاد «نی[4]»، کاهش بهترین عملکرد را مطابق با شکل زیر در قرن بیست و یکم تحلیل کنیم.

مدل تمایز انگیزه‌ها
مدل تمایز انگیزه‌ها

درحالی‌که مازلو معتقد بود که همه انسان‌ها از ارضای نیازهای پایه‌ای مانند غذا و سرپناه در پایه هرم نیازها به سمت بالای هرم حرکت می‌کنند و به نیازهایی چون تعلق، خانواده، احترام و دوست‌داشتن می‌رسند و در نهایت به نیاز خودشکوفایی در نوک هرم منتهی می‌گردند. امروزه ما باور نمی‌کنیم که مردم تا این حد یکنواخت و خطی باشند. درحالی‌که نیازهای پایین‌تر یا فیزیولوژیکی ما ممکن است مشترک باشد، آن‌ها معمولا به دنبال راه‌هایی برای متمایز کردن خود هستند. مردم چیزهای متفاوتی را طلب می‌کنند و هنگامی که نیازهای اساسی آن‌ها برآورده شد، به طور فزاینده‌ای به دنبال متمایز شدن از دیگران از طریق مصرف محصولاتی هستند که هویت آن‌ها را بیان یا تقویت می‌کند. برای برخی از افراد، خانواده یا احساس جامعه برای تعیین هویت آن‌ها مهم است. برای برخی، این یک نوع وضعیت خاص است و برای بعضی دیگر نوعی خودشکوفایی فردی.

آبراهام مازلو
آبراهام مازلو

اگر به تئوری هرزبرگ نگاهی بیافکنیم که برخی چیزها واقعا ما را تشویق می‌کنند که کمی بیش‌تر از این کار کنیم، و چیزهای دیگر فقط "عوامل بهداشتی" هستند - چیزهایی که ما انتظار داریم و بنابراین بدیهی می‌دانیم (مثلا نظافت در رستوران، کیسه‌های هوا در خودروها)، به طوری‌که وجود آن‌ها به عنوان یک محرک عمل نمی‌کند، اما فقدان آن‌ها موجب بی‌انگیزگی می‌شود- می‌توان گفت که به طور روز افزونی، حداقل در غرب، عملکردهای فیزیولوژیکی کالاها یا خدمات از عوامل بهداشتی هستند. بنابراین انگیزاننده‌ها تعیین‌کننده هویت هستند. (به نظر می‌رسد تبلیغ‌کنندگان از این پویایی آگاه هستند - آخرین باری که تبلیغی را دیدید که صرفا بر عملکردهای مکانیکی یک محصول یا خدمات متمرکز شده بود کی بود؟).

فردریک هرزبرگ
فردریک هرزبرگ

دو دهه پیش ممکن بود خودروهای خاصی را خریداری نکنید زیرا نگران این بودید که آن‌ها غیرقابل اعتماد، ناایمن یا عملکرد ضعیفی داشته باشند. اکنون از طریق ادغام، اتحادهای استراتژیک، مهندسی معکوس و سایر اشکال بهترین روش کپی برداری، همه خودروها نیازهای اساسی را پوشش داده‌اند. به عنوان مثال در سال‌های نه چندان دور شوخی‌هایی در مورد عملکرد و ایمنی خودروهای اشکودا[5] و هیوندای[6] در این زمینه انجام می‌شد. اما امروزه دیگر چنین نیست پس بنابراین جنبه‌های فن‌آوری پیشین، بیش‌تر از عوامل بهداشتی هستند تا انگیزه خرید. این موضوع باعث می‌شود که تولید کنندگان معتبرتر سه گزینه را پیش روی خود داشته باشند:

  • رقابت بر سر قیمت (که بسیار دشوار است).
  • تکیه بر سیستم‌های دانش ضمنی که در طول زمان بین افراد سازمان ایجاد می‌شود (در فصل 9، «استراتژی به‌عنوان تفکر سیستمی» بیش‌تر مورد بررسی قرار گرفت).
  • تمرکز بر مزیت خاصی که به آسانی قابل بازتولید نیست.

هویت یا اخلاق، امری است تاریخی و تقریبا غیرممکن است که بتوان آن را تکرار کرد، خواه متعلق به یک شخص، یک ملت یا یک شرکت باشد. بیل کلینتون در اوایل دهه 1990 به کاخ سفید آمد با این جمله کلیدی «این اقتصاد، احمقانه است». اکنون می‌توان گفت که «این هویت، احمقانه است». هویت چیزی است که باید به طور ارگانیک، در طول زمان و از «درون به بیرون» رشد کند.

مفهوم مدرن اخلاق تجاری

دو رویکرد برجسته نسبت به اخلاق وجود دارد:کدهای رفتاری[7] و اشکال سوژه سازی[8]

کدهای رفتاری: کدهای رفتاری به قواعد رفتار جمعی اشاره دارد که بیرون از کنش‌گران است. این کدها ممکن است برای اثبات درستی یا نادرستی اعمال مورد استفاده قرار گیرند و در نتیجه ابزاری برای هدایت رفتارهای فردی در جهتی مشترک، عادی یا ایده‌آل فراهم کنند.

Strategy as Ethos
Strategy as Ethos

اشکال سوژه‌سازی: اشکال سوژه‌سازی به افرادی اطلاق می‌شود که خود را به‌عنوان سوژه‌های رفتار اخلاقی از درون به بیرون شکل می‌دهند، از طریق ایجاد روابط برای خودآزمایی و بر اساس معیارهای خودتعیین شده و نه تحمیلی از بیرون. آن‌چه گفته شد را می‌توان در تمایز بین اخلاق دئونتیک[9] و آرئاتیک[10] نشان داد.

اخلاق دئونتیک: دِئوس[11] در یونان باستان به معنای «وظیفه» (در یونانی جدید به معنای «ترس» است)، به مسائل اخلاقی با توسل به برخی قوانین خارجی حقوق و مسئولیت‌ها در قبال دیگران می‌نگرد.

اخلاق آرئاتیک: آرئاتیک از واژه یونانی آرته[12] به معنای فضایل یا برتری شخصی، به تلاش بر حرکت به سمت هدفی مخصوص یک فرد در زندگی که متناسب با شخصیت اوست اشاره دارد. بیش‌تر نظام‌های اخلاقی در بیش‌تر جوامع، عناصر هر دوی این شیوه‌ها را لحاظ می‌کنند. اخلاق کسب‌و‌کار تقریبا به طور کامل بر روی چارچوب کلی دئونتیک متمرکز شده است که در شکل زیر قابل مشاهده است.

تعیین معیارهای اخلاق در کسب‌و‌کار
تعیین معیارهای اخلاق در کسب‌و‌کار

«روشن‌گری» قرن هفدهم و هجدهم از بسیاری جهات منجر به شکوفایی سبک تفکری به نام «مدرنیسم» شد. متفکران در این دوره کوشیدند از تکیه بر سنت و عرف و پذیرش تفاوت فردی با توجه به قانون اساسی فراتر روند. روش علمی نیوتن به طور فزاینده‌ای در مورد "نژاد بشر" به کار می‌رفت تا ویژگی‌های کلی "گونه" را انتزاع کند و ویژگی‌های متمایز افراد که اندازه‌گیری آن بسیار دشوار بود، موضوعی فرعی یا ویژگی‌هایی جانبی تلقی می‌شد. این ویژگی‌های کلی برای ایجاد «جداول» جهانی به عنوان معیارهای جهانی مورد استفاده قرار گرفت.

عصر روشن‌گری
عصر روشن‌گری

مردم به جای مجموعه‌ای از روابط منحصر به فرد در جوامع خاص، به اشیایی مجزا تبدیل شدند که تابع قوانین و هنجارهای کلی بودند. علم پزشکی این جداول را با میانگین‌گیری داده‌های جمع‌آوری‌شده در بیمارستان‌ها و کلینیک‌های بوروکراتیک مدرن که به نوبه خود زندگی را بر اساس هنجارهای تعریف شده اداره می‌کردند، ایجاد کرد. روان‌پزشکی و روان‌شناسی با مطالعه پرونده‌ها و جمع‌آوری آمار در بیماستان‌های روانی که بر اساس اصول بوروکراتیک اداره می‌شدند، همین کار را انجام دادند، درحالی‌که جرم‌شناسی از سیستم‌های کیفری سازمان‌یافته متمرکز استفاده می‌کرد. در واقع، این باور که جامعه به ‌مثابه یک کل را می‌توان این گونه دید از اعتقاد به علم اخلاق نشات می‌گرفت که در جهت ارائه هنجارهای کلی کنش اخلاقی بود (با بوروکراسی به عنوان شکل سازماندهی و جایی که رفتار یک فرد می‌تواند از شرایط و سنت‌هایش جدا شود و به‌عنوان یک «مورد» برای قضاوت در برابر قوانین کلی بررسی شود. جایی که ایده‌آل‌ها و رویه‌های مشترک برای عملیات در جامعه را می‌توان از پیش مشخص نمود).

آموزه‌های اخلاقی قرن هجدهم و نوزدهم با تحولات علوم دیگر در رد دیدگاه ارسطویی در مورد مردم به عنوان داشتن یک تلوس خاص که شامل بسیاری از نقش‌های فردی آن‌ها است (که متضمن روش‌های خاص موردی برای عمل به سمت اهداف خاص است)، مطابقت داشت. در عین حال، دیدگاه شیوه مدرن بوروکراتیک سلسله مراتبی، با هنجارهای کلی قابل مشاهده عینی جدا از نمونه‌های خاص، اخلاق را به عنوان کدهای عمومی در نقطه مقابل توسعه یک آرته خاص (به سمت یک تلوس خاص) تشویق می‌کرد. به علاوه، دیدگاه مدرن، که با دیدگاه مساوات طلبانه و فداکارانه مسیحی آن دوره آمیخته شده بود، اخلاق آرتایی را خودخواهانه می‌پنداشت. در واقع، رویکرد آرتائیک اصلا به‌عنوان اصول اخلاقی تلقی نمی‌شد و متعاقبا به فراموشی سپرده شد.

محدودیت‌های تاریخی اخلاق در کسب‌و‌کار مدرن

نظریه ذینفعان، که ادعا می‌شود مبتنی بر اصول سودگرایانه و به حداکثر رساندن رضایت همه افراد ذینفع است، در حال حاضر پیشرفته‌ترین رویکرد اخلاق تجاری با بیش‌ترین تاثیر بر تصمیم‌های سازمان است. در رویکرد ذینفعان، وظایف یک سازمان در قبال کسانی که به طور بالقوه تحت تاثیر توسعه شرکت قرار می‌گیرند، به صورت مکتوب در می‌آید. (معمولا در بیانیه‌های ماموریت یا منشور شرکت). بنابراین محدودیت‌های آن را می‌توان با اشاره به بیانیه ماموریت یک شرکت در رابطه با منافع و حقوق ذینفعان بررسی کرد.

نویسنده این مقاله می‌گوید: «یک بار اشتباه کردم و گفتم که منشور[13] شرکت جی اند جی[14] آن‌قدر طولانی است که هیچ کارمندی نمی‌تواند بسیاری از آن را به خاطر بسپارد چه رسد به این‌که آن را جدی بگیرد که به صورت اتفاتی در کلاس MBA دو نفر از شرکت کنندگان از کارمندان جی اند جی بودند. آن‌ها به سرعت به این نکته اشاره کردند که شرکت، منشور را بسیار جدی می‌گیرد و آن دو به قسمت‌هایی از آن اشاره کردند. منشور در واقع چیزی است که جی اند جی آن را بسیار مهم می‌داند و برجسته نمودن آن، کمک زیادی به شهرت شرکت به عنوان یکی از با اخلاق‌ترین شرکت‌های جهان کرده است.»

محدودیت‌های معنایی

از منظر مدرنیته، دو پاسخ ممکن به موارد فوق وجود دارد: یا کدهای اخلاقی را با جزئیات بیش‌تر بنویسید تا هر احتمالی را نشان دهند، یا آن‌ها را به موارد اساسی تقلیل دهید تا کدها مسئولیت‌های خاصی را مشخص نکنند که قابل انتقاد یا پیگرد قانونی باشد. اولین پاسخ منجر به این شد که برخی از بیانیه‌های ماموریت آن‌قدر پیچیده هستند که نمی‌توان آن‌ها را به خاطر آورد یا به کار برد، درحالی‌که همچنان قادر به پیش‌بینی تمامی احتمالات در این دنیای پیچیده نیستند. پاسخ دوم رایج‌تر بوده است. خیلی از شرکت‌ها که از مشاوره‌های مشابهی استفاده می‌کنند در نتیجه این تفکر، بیانیه ماموریت‌های حشوی تولید می‌کنند. اسکات آدامز[15]، خالق نوار کارتونی دیلبرت[16] که هم با نابسامانی شرکت‌ها آشنایی دارد و هم به زبان طنزی سخن می‌گوید، سخنانی را بر زبان می‌راند که توجه صاحبان کسب‌و‌کارها را به خود جلب کرده است. به طور مثال او به زبان طنز می‌گوید: «اگر کارکنانتان کالاهای بی کیفیتی تولید می‌کنند آن‌ها را دور هم گرد آورید و بیانیه ماموریت جدید خود را به این ترتیب به آنان اعلام کنید: هدف ما تولید کالا با بهترین کیفیت، به وسیله تیمی قدرتمند در چارچوب پارادایم کیفیت جامع است تا زمانی که تبدیل به رهبر بازار شویم.»

اسکات آدامز
اسکات آدامز

در واقع، آدامز به عنوان یک مشاور، هیات مدیره‌ها را با بیانیه‌های ماموریت خود تحت تاثیر قرار داده است، به عنوان نمونه: «جستجوی فرصت‌های رشد سودآور با استفاده از ارتباطات، هم در داخل و هم در خارج، در بازارهای نوظهور و فراگیر، و کشف پارادایم‌های جدید و سپس فیلتر کردن، ایجاد ارتباطات و دعوت به یافته‌های جدید.»

محدودیت‌های توسعه

در تلاش برای ارائه دستورالعمل‌های ملموس‌تر یا کم‌تر آشفته[17] برای اخلاق کسب‌وکار، زبان اقتصاد با فایده‌گرایی ترکیب شده است. دیکشنری اخلاق تجاری توضیح می‌دهد که عقل سلیم اخلاقی (در پایان روز) توسط یک هدف مسلط، منضبط می‌شود که آن هدف ممکن است از این قرار باشد: حداکثر کردن سود خالص قابل انتظار.

نتایج اخیر پریمیکس[18] و استایبر[19] در مجلات برجسته اخلاق تجاری در این زمینه مثال زدنی است. این نتایج از شناسایی «اصول خود کسب‌و‌کار» به عنوان پایه‌های محکمی که «اخلاق کسب ‌وکار باید بر آن استوار شود» حمایت می‌کند. معلوم می‌شود که این اصول «از نظر اقتصاد نئوکلاسیک تعریف شده‌اند» زیرا «اخلاق شرکت باید از نظر اقتصادی تعیین شود». جای تعجب نیست که اصول یا مبانی اخلاق تجاری در قالب «کارآیی اقتصادی»، «بیشینه سازی سود» و «هزینه فرصت» تعریف شده است.

در نتیجه، برای یافتن یک «زبان اخلاقی مشترک»، پریمیکس و استایبر استدلال می‌کنند که ما باید سود را «به‌عنوان وسیله‌ای برای نمایش دست‌آوردهای انسانی و منفعت اجتماعی» درک کنیم و «مطلقات اخلاقی ذاتی کسب‌وکار را بر حسب کارآیی اقتصادی» تعریف کنیم. بنابراین، ممکن است «تصمیم‌گیری اخلاقی برای کسب‌وکار را در تصمیم‌گیری فرصت-هزینه» قرار دهیم و «در تحلیل نهایی، قضاوت را به بازار واگذار کنیم». یا به عبارت دیگر، «بیشینه سازی سود و کارآیی را به عنوان معیار اولیه قضاوت بپذیریم».

احیای رویکرد آرتائیک

شناخت محدودیت‌های یک رویکرد صرفا دئونتیک یکی از دلایلی است که چرا رویکرد آرتائیک در ذهن‌ها جوانه زد. دلیل دیگر این تجدید نظر این است که شواهد روز افزونی وجود دارد که نشان می‌دهد مردم، شرکت‌ها را به‌عنوان فهرستی از مسئولیت‌های عینی ذینفعان، بیانیه‌های ماموریت یا فهرست‌هایی از ارزش‌ها تصور نمی‌کنند. به نظر می‌رسد که آن‌ها تمایل دارند شرکت‌ها را به مثابه انسان‌ها ببینند. از این‌رو، درحالی‌که جامعه نگران عملکرد اخلاقی شرکت‌ها است، از آن‌ها انتظار ارائه چهره‌ای منحصر به فرد نیز دارد. افراد از یک شرکت، مانند یک فرد، انتظار ندارند که قادر باشد همه چیز را برای همه مردم عرضه کند، و اگر شرکتی این طور رفتار کند اعتماد مردم را از دست می‌دهد.

در میان شبکه‌های تلویزیونی بی‌بی‌سی1 شخصیتی موقر و قابل اعتماد مثل ملکه ویکتوریا دارد. بی‌بی‌سی2 به عنوان یک مربی مشتاق دیده می‌شد - چیزی بین یک استاد قدیمی، یا یک مددکاری اجتماعی که مشتاق نجات جهان است. آی‌تی‌وی با نشاط، سرزنده و معمولی‌تر دیده می‌شود. اما در عین حال کمی گیج کننده است و چیزی شبیه به تجارت خودروهای دست دوم در آن دیده می‌شود. کانال 4 به عنوان یک ریچارد برانسون[20] شناخته می‌شود - کارآفرین، شجاع و ریسک پذیر. از طرفی استانداردهای اخلاقی بینندگان نیز متفاوت است.

راه حل آرتائیک

به اصطلاحات زیر توجه کنید.

اثوس[21]: شخصیت، ماهیت یا منش یک شخص (در دیکشنری آکسفورد)

اثیک[22]: مربوط به اخلاق، علم اخلاق

اثیک در ادبیات مدرنیستم ظهور پیدا کرد و به دنبال تعریفی جهان شمول برای امر اخلاقی بود درحالی‌که اثوس به شخصیت و نحوه ظهور یک روح اشاره دارد و در رویکرد آرتائیک، راه حلی را جست و جو می‌کند که مشکلات اثیک را نداشته باشد. فوکو[23] معتقد بود که ما باید یک رویکرد جایگزین برای اخلاق ایجاد کنیم - رویکردی که در آن "با بررسی تمام نقاط قوت و ضعف ماهیت خاص خود و تطبیق آن در یک طرح هنری به شخصیت‌های خود سبک ‌دهیم". با این حال، فوکو دریافت که چنین رویکردی در زمان ما گم شده است. در نتیجه، او تصمیم گرفت تا با اشکال سوژه‌سازی، به دنبال چنین جایگزینی برود و به یونانیان باستان - به‌ویژه اخلاق ارسطو- متمایل شد.

میشل فوکو
میشل فوکو

ارسطو معتقد بود: «خوب» نمی‌تواند «یک ویژگی مشترک در پاسخ به یک ایده» باشد، زیرا زندگی شامل «مقوله‌های» بسیار متفاوتی است. متعاقبا، ارسطو در پی تایید مجدد برداشت رایج یونانی از اخلاق بود برخلاف افلاطون که در دیدگاه او «خوبی» می‌تواند موجودیتی واحد داشته باشد. ارسطو با این تصور شروع کرد که پایان یک عمل اودایمونیا[24] است که به معنای "شادی" ترجمه می‌شود، اما به معنای کاملا خاص. اودایمونیا "لذت" نیست زیرا نمی‌تواند کوتاه مدت باشد. و خوشبختی‌ای که ارسطو انتظار داشت فرد فاضل دنبال کند، آن‌گونه که سودگرایان می‌خواهند، «خوشبختی عمومی» جهان‌شمول نبود. بنابراین اودایمونیا با رسیدن به میل قلبی پدیدار می‌گردد. با این حال، از آن‌جایی که ارسطو دریافته بود که راه‌های بسیاری وجود دارد که افراد می‌توانند این میل را برآورده کنند و اهداف مختلفی که قادرند به سوی اودایمونیا دنبال کنند، عمل مطابق با فضیلت تابعی از شخصیت یا ترکیبی از ویژگی‌های فردی است. او ادعا کرد که «فضیلت» یک گرایش هدفمند نسبت به فرد است. فردیتی حاصل از تحقق هدف خاص در زندگی (یا تلوس[25]). اگر کسي خود را بشناسد، می‌داند بايد چه کاري انجام دهد تا با فضيلت عمل کند. در آموزه‌های یونانی نیز از داستان‌های حماسی استفاده می‌شود تا افراد با الهام گیری از شخصیت‌های داستانی به تلوس خود پی برند.

بنابراین اقدام اخلاقی شامل موارد زیر می‌گردد:

  • شناسایی تلوس
  • الهام گرفتن از سنت‌ها و داستان‌ها
  • میانگی بین افراط و تفریط
  • بداند چگونه خلق و خوی او ممکن است او را به یکی از این مسیرهای تباهی سوق دهد.
  • بداند که چگونه مجموعه مهارت‌های خاص او در این زمینه باید بعدا به خوبی مورد استفاده قرار گیرد.

تاثیر این تفکر بر افرادی مانند ‌هایدگر، نیچه و فوکو، و به ویژه، ایده نیمه اگزیستانسیالیستی ‌هایدگر در مورد رهایی[26] روشن است - که ما انتخاب‌هایی داریم اما در عین حال این انتخاب‌ها به دلیل قرار گرفتن ما در زمینه‌های[27] خاص توسط پیوندها و سنت‌های فردی گذشته ما محدود می‌شود. و نیچه نیز معتقد بود که معیارهای جهانی فقط می‌توانند ساخته‌های مصنوعی و محدودکننده باشند. از نظر فوکو، همانند یونانیان، اخلاق یا منش مرتبط با یک موقعیت است، یعنی یافتن راهی برای سیر در یک جامعه به گونه‌ای که به اندازه کافی متمایز باشد که دیگران شما را به عنوان عضوی از جامعه بشناسند و تفاوت‌های شما مکمل خوبی برای جامعه باشد.

استراتژی برمبنای اثوس (رویکرد درون به بیرون) [28]

دیسوی لوگوی[29] نویسنده‌ای ناآشنا می‌گوید: «استدلال‌های دوگانه‌ای در مورد خوب و بد وجود دارد. بعضی می‌گویند خوب یک چیز است و بد چیز دیگری است، اما بعضی دیگر می‌گویند که آن‌ها یکی هستند و ممکن است یک چیز برای بعضی افراد خوب باشد اما برای بعضی دیگر بد باشد. یا یک چیز برای یک شخص زمانی خوب و زمانی بد باشد. من خودم طرفدار کسانی هستم که نظر دوم را دارند.»

استراتژی به عنوان اخلاق، بر مبنای سوالاتی از قبیل «چه انتظاری از ما می‌رود؟» چگونه می‌توانیم خود را با آن مطابقت دهیم؟ بنا نهاده نشده است. در عوض سوال‌هایی جدی که استراتژی می‌بایست به آن‌ها پاسخ دهد به این قرار است:

  • ما کی هستیم؟
  • اگر سازمان، یک شخص بود، آن شخص شبیه چه کسی یا چه چیزی بود؟
  • شخصیت سازمان چه تفاوتی با شخصیت رقبا دارد؟
  • در مواجهه با رویدادهای مشخص، چه رفتاری با شخصیت سازمان سازگار است؟

یک سازمان نباید در پی راضی نمودن همه مشتری‌ها باشد چرا که همیشه حق با مشتری نیست. بعضی از خواسته‌های مشتریان با شخصیت سازمان تناسبی ندارد و ممکن است خواسته‌های آن‌ها بیش‌تر با شخصیت سایر سازمان‌ها از جمله رقبا سازگاری داشته باشد.

رنه شار نویسنده مورد علاقه فوکو می‌گوید: «غریبانگی موجهت را بپروران[30]» اما چطور؟

از طریق:

  • ارزش افزوده مالی
  • متفاوت فکر کردن
  • بازبینی و تفسیر بیانیه ماموریت

بنابراین، یک راه مناسب برای درک اخلاق سازمان، برجسته کردن چند حکایت در جهت توسعه یک اثر به جای یک کد محدودکننده است. چنین نمونه‌هایی می‌توانند به عنوان سرمشق با در نظر گرفتن شرایط زیر قرار گیرند:

  • سنت و تاریخ
  • حکایت‌های طنزآمیز و آموزنده که سرمشق کارکنان درباره چگونگی انجام فعالیت‌ها است.
  • تعریف بحران‌های گذشته و نحوه واکنش به این بحران‌ها
  • فعالیت‌های جاری سازمان
  • ارتباط تاریخی سازمان با سایرین و پیشینه شکل‌گیری این ارتباطات
  • وجه تمایز سازمان از نظر مشتریان

دلوز[31] کار فوکو را در چهار بخش سوژه‌سازی می‌دید. این بخش‌ها یک فرد را متمایز می‌کنند و با هر موضوع، خواه جامعه، خواه دانش، سازمان یا فرد، شکل متفاوتی پیدا می‌کنند. اما در هر مورد، چهار نکته لازم است تا یک کل اخلاقی متمایز تشکیل شود:

اثوس به مثابه 4 بعد از ساخت سوژه در دیدگاه دلوز
اثوس به مثابه 4 بعد از ساخت سوژه در دیدگاه دلوز

بخش مادیِ بودن[32]: از منظر یونانیان یعنی بدن و لذت‌های مربوط به بدن (شهوانی[33]). از منظر مسیحیان یعنی جسم و تمایلات. از منظر کسب کار می‌توان پرسید که هسته اصلی کسب‌و‌کار چیست؟ چگونه می‌توان از پایداری آن مطمئن شد؟

قوانین و ارزش‌ها[34]: معیارهای ذاتی، الهی، منطقی، ارزش‌های زیبایی شناسی.

دانش[35]: از منظر یونانیان اشاره به اندیشه یک فرد نسبت به خودش، دوستان و آشنایانش، خدا و سنت‌ها دارد و از منظر مسیحیت یعنی ارتباط یک فرد با خدا و از دیدگاه مدرنیته یعنی نظر علم در مورد حقیقت انسان

راهی به سوی بیرون[36]: به معنای جایگاه یابی که از چشم‌انداز یونانیان به معنای روایتی زیبا از داستان زندگی فرد است.

Strategy as Ethos
Strategy as Ethos
René Char: “Develop your legitimate strangeness"
René Char
René Char

منبع مقاله

Cummings, S. & Wilson, D. (2003). Images of Strategy, Blackwell/Wiley: Oxford, UK.

مترجم: مجید رامشینی

------------------------------------------------------------------------

[1] Royal Dutch Shell

[2] British Petroleum

[3] Profits and Principles

[4] reed

[5] Skoda

[6] Hyundai

[7] codes of behaviour

[8] forms of subjectification

[9] deontic

[10] aretaic

[11] deos

[12] arete

[13] Credo

[14] J&J

[15] Scott Adams

[16] Dilbert

[17] wishy-washy

[18] Primeaux

[19] Stieber

[20] Richard Branson

[21] Ethos

[22] Ethic

[23] Michel Foucault

[24] eudaimonia

[25] telos

[26] throwness

[27] cast

[28] Ethos-Driven Strategy – Strategy From the Inside Out

[29] Dissoi Logoi

[30] develop your legitimate strangeness

[31] Deleuze

[32] material part of the being

[33] aphrodisia

[34] power relations or the rules that one follows

[35] knowledge

[36] line of the outside

معرفی منابع برای مطالعه بیش‌تر

Tsoukas H. Strategy and virtue: Developing strategy-as-practice through virtue ethics. Strategic Organization. 2018;16(3):323-351. doi:10.1177/1476127017733142

Smith, N. C. (2001). Ethical Guidelines for Marketing Practice: A Reply to Gaski and Some Observations on the Role of Normative Marketing Ethics. Journal of Business Ethics, 32(1), 3–18. http://www.jstor.org/stable/25074550

Robin, D. P., & Reidenbach, R. E. (1987). Social Responsibility, Ethics, and Marketing Strategy: Closing the Gap between Concept and Application. Journal of Marketing, 51(1), 44–58. https://doi.org/10.2307/1251143

Grojean, M.W., Resick, C.J., Dickson, M.W. et al. Leaders, Values, and Organizational Climate: Examining Leadership Strategies for Establishing an Organizational Climate Regarding Ethics. J Bus Ethics 55, 223–241 (2004). https://doi-org.ezp3.semantak.com/10.1007/s10551-004-1275-5

Husted, B.W., Allen, D.B. Is It Ethical to Use Ethics as Strategy?. Journal of Business Ethics 27, 21–31 (2000). https://doiorg.ezp3.semantak.com/10.1023/A:1006422704548

بازاریابیاستراتژیمدیریتبازرگانیکتاب
۳
۰
مجید رامشینی
مجید رامشینی
دانشجوی بازاریابی بهشتی هستم و ترجمه مقاله‌های علمی رو این‌جا منتشر می‌کنم. به بازاریابی، فلسفه، محیط زیست و مصرف پایدار علاقمندم. باعث افتخار منه که اینجایید و لطف می‌کنید اگه این صفحه رو دنبال کنید.
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید