
بدون هرمز، هرگز
شبنم سيدمجيدي
اين روزها همه در حال تماشاي افزايش تنش ها ميان ايران و آمريكا بر سر تنگه هرمز هستند. حالا با توجه به تهديد جدي ايران براي بستن تنگه هرمز توجه ها به اين موضوع جلب شده است كه اگر ايران تنگه هرمز را مسدود كند و اجازه صادرات نفت از اين مسير استراتژيك را ندهد، چه اتفاقي خواهد افتاد و كشورهاي حاشيه خليج فارس و آمريكا در برابر اين اتفاق چقدر آسيب پذير خواهند بود؟
در دنيا براي صادرات نفت 4 شاهراه كليدي وجود دارد كه يكي از آنها تنگه هرمز است. باب المندب، تنگه مالاكا و كانال سوئز سه شاهراه ديگر هستند كه دو سوم نفت دنيا از اين كانال ها صادر مي شود. طبق تخمين ها حدود 45 ميليون بشكه نفت هر روز فقط از طريق اين 4 شاهراه منتقل مي شود.
اما از ميان اين 4 مسير تنگه هرمز حياتي ترين و استراتژيك ترين منطقه است. 18 تا 20 ميليون بشكه نفت هر روز از اين مسير عبور و يك سوم نفت جهاني را تامين مي كند. نفت از عراق، ايران، كويت، بحرين، قطر، امارات و عربستان سعودي بايد از اين شاهراه مبادله شود. در صورت مسدود شدن تنگه هرمز از سوي ايران (در واكنش به تمديد نشدن معافيت هاي نفتي از سوي آمريكا)، همه كشورهاي نامرده از صادرات نفت خود عاجز خواهند شد.
البته از ميان اين كشورها امارات متحده عربي و عربستان سعودي راه هاي فراري را براي خود در نظر گرفته اند. عربستان سعودي اميدوار است كه از خط لوله زميني خود به طول 750 مايل نفت را به بندر يانبو در درياي سرخ برساند. اين خط لوله ظرفيت انتقال 4.8 ميليون بشكه در روز را دارد. اين گونه عربستان سعودي اميدوار است بتواند در صورت مسدود شدن تنگه هرمز، آن را دور بزند.
از آن طرف امارات متحده عربي نيز يك خط لوله را در سال 2012 افتتاح كرد كه ظرفيت انتقال 1.5 ميليون بشكه نفت در روز را دارد. این خط لوله نفت از چاه نفت حبشان در امارت ابوظبی در شمال امارات متحده عربی شروع میشود و از مسیر راه شنی شهرک سویحان میگذرد و پس طی صدها کیلومتر از فراز سلسله کوههای حجر به مینای فجیره که در بندر شهر فجیره که در کرانهٔ دریای عمان واقع است، میرسد.
اما همانطور كه گفتيم از مسير تنگه هرمز روزانه 18 ميليون بشكه نفت صادر مي شود و در حقيقت ظرفيت خطوط لوله امارات و عربستان قطعاً كفاف انتقال نفت صادراتي خود اين كشورها را هم نمي دهد.
عراق به طور كامل براي صادرات نفت خود به تنگه هرمز وابسته است. چرا كه خط لوله انتقال نفت اين كشور از طريق تركيه به مديترانه، غيرفعال است. همچنين كويت، بحرين و قطر هيچ راه جايگزيني براي صادرات نفت خود ندارند. در اين باره دكتر ممدوح سلامه كه يك اقتصاد دان بين المللي در زمينه نفت است، مي گويد: هر گونه راه حل جايگزين براي انتقال نفت، كه شامل لوله هاي انتقال نفت زميني امارات و عربستان نيز مي شود، موقتي است و نمي تواند در طولاني مدت جوابگو باشد. اگر هر كدام از شاهراه هاي نفتي در دوره اي زماني بسته شوند، مي توانند قيمت هر بشكه نفت را به بالاي 150 دلار برسانند. بنابراين منطقي است كه كشورهايي كه در تنگه هرمز منفعتي دارند، موضوع را جدي بگيرند.