
می دانیم که سوء رفتار و فریبکاری تنها در نوع انسان نیست بلکه در موجودات دیگر نیز به شکل غریزی و بیشتربه صورت رفتارهای تهاجمی یا دفاعی دیده می شود. آن چه مهم است این که حیوانات از این گونه روش ها در جهت حفظ بقا استفاده می کنند. بر اساس یک نظریه هوش انسان نیز از همین توانایی فریب دیگر موجودات نشات گرفته است و این فریب قاعدتا تا محدوده بهره گیری برای حفظ بقا معقول و موجه به نظر می رسد.
با ادامه این روند ظاهرا 1500 سال پیش از میلاد بود که انسان پای از این دایره فراتر گذاشت. تا جایی که حکمای آن روزگار به حکم چاره نخستین پایه های "علم اخلاق " را بنیان نهادند و در تاریخ اساطیری "ده فرمان موسی" و پس از پیدایش کتابت "منشور کوروش هخامنشی" و پس از آن کتیبه های دامادش "داریوش هخامنشی" ازنخستین و برجسته ترین نمونه های گسترش این علم به شمار می روند.
متاسفانه انسان فریبکار با پیشرفت توانایی های مغزی به جایی رسیده که در جوامع کنونی هر روز با انواع فریب از جمله دروغ و جعل و تدلیس و ...رو به رو هستیم. جالب این است که دو روی سکه یعنی اخلاق و فریب , هر دو ریشه در "توارث" و "تربیت" دارند.یعنی غلبه اخلاق در فرد به نسل بعدی انتقال می یابد و بالعکس.البته فراموش نمی کنیم که بر خلاف توارث, تربیت مطلق نیست و جدای از والدین, این جامعه, محیط و حتی خود انسان هستند که تا لحظه آخر عمر به امر تربیت او مشغولند.
بدیهی است که انگیزه فریب چه مادی و چه معنوی , همواره سودجویی است ولی متاسفانه در تقابل همیشگی اخلاق و فریبکاری, مغز پیچیده انسان فریبکار گاهی خودش را نیز می فریبد و با پاک کردن شواهد سودجویی و تراشیدن توجیهات و مزیت های گوناگون برای او, کفه را به نفع فریب سنگین می کند و این آغاز ظهور بدترین انواع فریب است که گاه در پاکترین شکل خود و در حق نزدیکترین اطرافیان _دانسته یا نادانسته_ به کار می رود. هر چند که در حقیقت و نهایت چیزی جز ضرر برای هر دو طرف در پی نخواهد داشت.
در مقایسه با پیشینیان, انسان امروز خیلی عجیب و غریب است...