
بهبود انگیزه کودکان، یکی از بحث برانگیزترین حوزه ها در علم روانشناسی، است. دانشمندان زیادی از سال ها پیش تا کنون، فاکتورهای موثر بر انگیزه های زیربنایی رفتار را بررسی کرده اند و متناسب با آنها راهکارهایی ارائه داده اند. در همین راستا نظریه های زیادی برای انگیزه بخشی به کودکان در سطح جهان ارائه شده است ولی خیلی از آنها عملیاتی نشده اند. اما یکی از بهترین نظریات در این حیطه که بسیار کاربردی نیز هست، نظریه انگیزش و یا هرم نیازهای مازلو است. در این هرم، در نگاه اول نیازهای انسان به لحاظ پایین ترین سطح نیاز تا بالاترین آن طبقه بندی شده است، اما با نگاهی دقیق تر خواهیم فهمید که این نیازها، همان زیربنای رفتارهای انسان و یا انگیزه است.

همان طور که از شکل مشخص است، انگیزه درونی مربوط میشود به برآورده شدن نیازهای دست بالای هرم مازلو و انگیزه بیرونی برای ارضای نیازهای پایین تر است. امروزه ثابت شده انگیزه کامل برای رفتارهای انسان، باید هر دوی انگیزه درونی و بیرونی را شامل شود. یعنی برای اینکه در رسیدن به هدفی تا انتها روی مسیر متمرکز بمانیم باید هم نیازهای فیزیولوژیکی و احساس امنیتمان برطرف شود و هم به آن کار علاقه داشته باشیم و به احساس موفقیت و در نهایت خودشکوفایی برسیم.
در زیر بر اساس برآیند نظریه ها در حیطه انگیزه بخشی و نظریه مازلو راهکارهایی برای بهبود انگیزه فرزندان در هر کاری از جمله درس خواندن ارائه شده است.
برای این کار لازم است فرزندتان با دو نفر دیگر از دوستانش که هر یک در درسی مهارت دارند، هفته ای یک بار با هم گرد هم بیایند و یکی از آنها معلم در آن درس شود و به ترتیب همه افراد نقش معلم را ایفا کنند.
برای تقویت مهارت های زبانی و ارتباطی فرزندتان نیز می توانید، کتابی را به اتفاق دیگر اعضای خانواده در ۳ روز متوالی بخوانید. و پس از خواندن آن، همه دور میز گردی بنشینید و درباره کتابی که خواندید از نقطه نظر خود، صحبت کنید. برای جذاب تر شدن می توان از قبل یک سری سوال از کتاب، آماده کرد و با پرتاب تاس یک نفر باید پاسخ بدهد.
کار دیگری که می توان در این حیطه انجام داد این است که، پدر یا مادر در درسی که فرزندشان علاقه ای به آن ندارند و آن را نمی خوانند، به او بگویند که من این مبحث را اصلا در بچگی یاد نگرفته ام. میتوانی آن را به من یاد بدهی؟
دادن انگیزه بیرونی شامل دادن پاداش و یا تنبیه است. برای دادن پاداش می توانید به ازای هر باری که فرزندتان کاری را که می خواستید انجام داد، به او پاداشی نظیر خوراکی ( در سنین پایین جواب می دهد) و یا پیشنهادهای مالی ( مناسب برای سنین ۸ تا ۱۴ سال) بدهید. می توانید با در نظر گرفتن قوانینی، این فرایند را جذاب تر کنید، به عنوان مثال به ازای هر بار انجام دادن کاری، یک ستاره طلایی به فرزندتان بدهید و هر سه ستاره طلایی را مساوی با یک پاداش در نظر بگیرید. برای تنبیه کردن نیز این قانون را بگذارید، انجام ندادن کاری مساوی است با انجام دادن یک کاری که فرد دوست ندارد؛ مثل بردن زباله شبانه و یا شستن ظرف ها.
برای افزایش مهارت در درسی، موقعیتی را فراهم کنید که فرزندتان با دوستانش ( حداقل ۳ نفر) این بازی را انجام دهد. یک توپی را بردارید و در چند طرف آن پرسش و پاسخی در آن درس را بنویسید. سپس توپ را به بچه ها دهید و از انها بخواهید توپ را بالا بیندازند. توپ دست هر کسی که افتاد از یک نفر به دلخواه سوال را میپرسد و او باید پاسخ دهد. پاسخ اگر درست بود توپ به سمت او پرتاب می شود. در غیر این صورت پاسخ درست به او گفته می شود. این چرخه ادامه میابد تا تمام افراد تمام سوالات را درست پاسخ دهند.
می توانید برای ایجاد علاقه در درس ها از از وسایل خانگی نیز برای تفهیم مطلب، استفاده کنید مثلا برای مبحث ذوب از یخ، برای حجم مایع از یک لیوان آب میوه و برای ریاضیات از اسمارتیز و …
کارهای خلاقانه نیز می توان انجام داد، به عنوان مثال برای مفهوم میانگین در ریاضی، هر کس ضربان قلبش را بگیرد و سپس ضربان قلب میانگین خانواده را به دست آورید.
در موضوعات مختلفی برای فرزندتان مجله هایی بخرید. مثلا مجله سلامت، مجله ماشین.. بسته به درس و یا کاری که می خواهید برای فرزندتان علاقه و انگیزه ایجاد کنید، مجله را تهیه کنید. با هم آن را ورق بزنید و قرار بگذارید که هر فرد یک بخش را بخواند و به دیگری توضیح دهد.
همچنین می توانید با کمک هم، چند وسیله تشویقی که فرزندتان دوست دارد را تهیه کنید و آنها را گوشه ای در کمد خود قرار دهید. با هم برنامه ای بچینید که هر بار فرزندتان کاری را که خواسته بودید را انجام داد، می تواند بیاید و از میان این وسایل به عنوان جایزه انتخاب کند.
کار دیگری که می توانید در حوزه درس خواندن انجام دهید این است که جدولی تهیه کنید و در آن به کمک فرزندتان مشخص کنید که هر درس را دوست دارد چگونه یاد بگیرد. مثلا بخش قاره ها در جغرافی، ساختن نقشه ؛ درسی در ادبیات، ضبط صدا و گوش دادن به آن؛ مبحث ضرب در ریاضیات، درست کردن جدول ضرب به صورت رنگی و نصب آن بر دیوار اتاق. یادتان باشد که این جدول باید با همکاری شما و فرزندتان تهیه شود و هر هفته لیست دروس همان هفته را تنظیم کنید.
برای بهبود مهارت های ارتباطی فرزندتان، از آنها بخواهید هر روز، خاطره همان روز را به صورتی جذاب بنویسند و و در جمع خانوادگی شبانه برای شما بخوانند.در بچه های بزرگتر میتوان آنها را تشویق به نوشتن در وبلاگ شخصی کرد. البته حمایت شما به عنوان والدین، در این مورد، بسیار اهمیت دارد و باید با اشتیاق درباره نوشته هایش از او سوال کنید.
شما با مشورت کردن با فرزندتان و دخالت دادن او در امور خانوادگی نیز می توانید علاوه بر اینکه اعتماد به نفس و انگیزه درونی اش را بالا ببرید، کاربرد آنچه آموخته است را در زندگی واقعی به او یاد دهید.
بهتر است علایق فرزندتان و موفقیت های آنها را ثبت کنید. درباره آنها با او صحبت کنید. و او را در راه رسیدن به علایقش همراهی کنید.
راهکارهایی بهبود انگیزه کودکان که در بالا توضیح داده شد برای ایجاد انگیزه درونی در هر کاری موثر است. اما معضل بیشتر خانواده ها در موضوع عدم انگیزه، درس و مدسه است. به همین منظور در زیر درباره راهکارهای افزایش انگیزه واقعی و بلند مدت راهکارهایی ارائه شدت است. قبل از ارائه راهکارها می خواهم به این جمله توجه کنید:

از مدل یادگیری فرزندتان حمایت کنید.
همه انسان ها در یادگیری و به کارگیری آموخته هایشان یکسان نیستند، بنابراین نباید انتظار داشته باشیم فرزندانمان به شیوه خشک و یکپارچه برخی مدارس، بتوانند درس هایشان را با انگیزه بخوانند و موفق نیز شوند!
هر فردی روش یادگیری ای متفاوتی دارد. اگر تا کنون روش یادگیری فرزندتان را نشناخته اید، به او کمک کنید که مدل یادگیری اش را بیابد. در زیر برای روشن شدن موضوع مدل های یادگیری توضیح داده شده است و سپس برای هر مدل یادگیری راهکاری برای استفاده از آن در درس خواندن ارائه شده است.
مدل های یادگیری عبارتند از:
راهکارهای افزایش انگیزه برای یادگیری افراد با مدل شنیداری
راهکارهای بهبود انگیزه برای یادگیری کودکان با مدل دیداری
راهکارهای بهبود انگیزه برای یادگیری کودکان با مدل حرکتی
فرزندانی که خود انگیخته هستند، یادگرفته اند برای اهدافشان برنامه ریزی کنند. برای این کار در حیطه های مختلف زندگی فرزندتان، اهداف بلند مدت و کوتاه مدت قابل دستیابی را با کمک او بنویسید. سپس برای آنها قدم هایی برای رسیدن آن حیطه مورد نظر برای هدف گذاری است (مدرسه، خانواده و دوستان…) و ستون های آن شامل اهداف، قدم های مشخص شده برای رسیدن به هدف و زمان تخمینی باشد.
میتوانید با هر هدفی که به نتیجه می رسد آن را با چیزی که فرزندتان دوست دارد جشن بگیرید. برای جایزه ها می توانید از فرم زیر استفاده کنید و آن را در جایی نصب کنید. بهتر است از قبل این فرم را به کمک فرزندتان پر کنید و برگه ای پر از پاداش های متناسب داشته باشید، سپس بعد از هر بار که فرزندتان به هدف می رسد در کنار یکی از آنها گه فرزندتان می خواهد علامت بزنید. در این صورت فرزندتان قدرت انتخاب از میان آنها را دارد و خودمختاری اش نیز بهبود می یابد. سعی کنید جایزه ها کوچک ولی لذت بخش باشند. مثلا ناهار با دوستان، شکلات خوشمزه، یک ساعت بازی بیشتر با پلی استیشن، شهربازی و…

زبان تشویقی داشته باشید نه تعریفی!
پدر و مادرها معمولا تمایل به داشتن زبان تعریفی دارند، اما زبان تشویقی است که برای بچه ها انگیزه ایجاد میکند. زبان تعریفی باعث می شود فرزندان بر اساس کلماتی که شما برای ارزیابی آنها استفاده می کنید، عمل کنند. اما کلمات تشویقی علاوه بر اینکه باعث می شود عزت نفس بچه ها بالا برود، انگیزه آنها را نیز افزایش می دهد. در زیر نمونه های زبان تعریفی و زبان تشویقی آمده است.
زبان تعریفی
زبان تشویقی
به طور کل، انگیزه داشتن در کارها موفقیت های بعدی فرزندتان را تضمین می کند و اینکه او از سن پایین تر یاد بگیرد تا به صورت خودانگیخته کارهایش را انجام دهد، می تواند در آینده هم در شغل، و هم روابط عاطفی اش بسیار خوب عمل کند. آنچه مهم است این است که بتوانید به عنوان والد حمایت گر در تمام مراحل زندگی اش در کنارش باشید و تلاش او برای موفقیت و نه تنها دستاوردش را تشویق کنید. در آخر نیز باید بگویم از جمله مهارت هایی که فرزندتان برای با انگیزه بودن باید بلد باشد، مهارت تاب آوری است که می توانید تمرین های مربوط به تاب آوری را در اینجا مطالعه نمایید.
«برای موفقیت خارج از چارچوب بیاندیشد»
چرا هر کاری میکنم، فرزندم انگیزه کافی برای درس خواندن ندارد؟
چه رفتاری باعث لجبازی کودکان می شود؟
تجربه خود را درباره چگونگی تشویق و تنبیه فرزندان خود برای ما ارسال کنید؟ تا شما را در کسب نحوه برخورد با کودکانتان یاری کنیم؟
این مقاله برگرفته شده از مقاله راه های بهبود انگیزه کودکان و بررسی دلایل بی انگیزگی در کودکان