
برخی از مورخان این نظر را نمیپذیرند که کتابها مسیر تاریخ جهان را تغییر داده و حرکت آن را به سوی، مثلاً، مدرنیته تعیین کردهاند. این نظریه باعث گسترش نقش کتابها در جامعه میشود و فرهیختگان را خوشنود میسازد، اما این دیدگاه قدرتی غیرواقعی به متون نسبت میدهد. کتابها هرگز مایۀ انقلاب نمیشوند و فقط زمانی نسبتاً به ما کمک میکنند که حاضر باشیم آنها را خوب بخوانیم و جدی بگیریم. بله؛ کتابها سروران آزادی هستند، اما فقط برای کسانی که تا حدی از آزادی برخوردار باشند.