در سال 1383 ، «مسعود ده‌نمکی» یکی از جنجالی‌ترین ژورنالیست‌های وقت ایرانی مستندی به نام «فقر و فحشا» می‌سازد. شب اولین اکران عمومی آن در سینما بهمن، مستند به دلیل سوژه ملتهبش و مخاطب قرار دادن دولت اصلاح‌طلب خاتمی توقیف می‌شود. بعدها «فقر و فحشا» در تیراژی میلیونی در بازار سیاه به فروش می‌رود.
در لابه‌لای مستند، مردی پرخروش با دستاری سبز به سر مشاهده می‌شود که به دوربین ده‌نمکی زل زده و از چیزی به نام «پایتخت دوزخی» سخن می‌گوید. او یار غار آن سالهای ده‌نمکی است که پیش از این با تیترهای جنجال‌سازش درباره مسئولان وقت به شهرت رسیده بود. حالا چند سال بعد از فوت هاشمی رفسنجانی، یوسفعلی میرشکاک همچنان او را مقصر وضع مصرفی و تجملی موجود می‌داند و کنایه‌های درشتی با آن زبان تلخش روانه او می‌کند.
از نظر میرشکاک ریشه این وضعیت تجملی که نتیجه‌ای جز اباحه و ابتذال نداشته را باید در اقبالی که ما به منطق توسعه‌ی غربی نشان دادیم، جستجو کنیم؛ منطقی که بر مبنای آن پذیرش توسعه چیزی نیست، جز تن دادن به رشد فزاینده اباحه! او در دوران موسوم به سازندگی دولت هاشمی رفسنجانی کتابی نوشت با همین مضمون: «توسعه و اباحه»! خودش هیچ‌گاه مشکلاتی که در رستای نشر و توزیع این کتاب داشته فراموش نمی‌کند.
او می‌گوید در حالی که این کتاب مجوز نشر داشت و به چاپ رسیده بود، شخص رئیس دولت تا از محتوای این کتاب باخبر شد، به شیوه‌ای غیرمعمول دستور به منع توزیع و پخش آن داد و جز چند جلد که خود من به دست چند نفر از دوستان و نزدیکانم رساندم، باقی نسخه‌ها در انبار ماند و خاک خورد و از بین رفت.
مقاله دوزخ پایتخت یکی مقالات جنجالی میرشکاک است که در مستند «فقر و فحشا» هم از زبان خودش قرائت شد:
مشکل‌آفرینی پایتخت را تا کجا می‌توان نادیده گرفت؟ تا کجا می‌شود با این مرداب بزرگ مماشات کرد و برای برپا ماندن قائمه‌های تباهی آن رضایت داد که همه ارزش‌های دینی، فرهنگی و انقلابی به مسلخ برود؟
من نمی‌دانم چه مقدار از بودجهٔ مملکت در این دوزخ رنگارنگ به باد فنا می‌رود و نمی‌خواهم که بدانم؛ اما حداقل یک‌سوم همه‌چیز، از نان گرفته تا گوشت و سبزی و میوه و پارچه و بنزین و سیمان و …، در کام این اژدهای سیری‌ناپذیر فرو می‌رود و هیچ حاصلی جز آلودگی زمین و هوا، فرهنگ و هنر و اخلاق ندارد.
و عجب حوصله‌ای دارند کسانی که سخنوری را با سیاست یکی انگاشته‌اند و به جای گریختن از این دیو، مدام از جانبی سعی می‌کنند با موعظه و شعار اشتهایش را کور کنند و از جانب دیگر بی‌هیچ حرف و سخنی و تنها به مدد تصاویر، آن را به مصرف هرچه بهتر و بیشتر فرامی‌خوانند.
شاید از بس در میان گیرودار ازدحام آهن و آدم و دود و نکبت و هیاهو به سر نبرده‌اند، فراموش کرده‌اند که از سه دهه قبل تا کنون پایتخت، دریایی از همتافت انسان و سیمان و سنگ و ماشین شده است که مدام موج می‌زنند و پیش می‌روند و می‌بلعند.
شاید دور از اجتماع خشم و معاش به سر بردن موجب شده است که تهران، این جریان‌زده‌ترین دیو آدم‌خوار که همچنان روستاها را به خود فرا می‌خواند، به صورت آرمان‌شهر زیبا با فواره‌ها و گل‌ها و درختان و مردم سربه‌راه و آرامی که خوشبختی می‌خورند و سعادت می‌پوشند و در فراق ایمان خویش چرت بلبلی می‌زنند، جلوه کند.
تهران، این دوزخ رنگارنگ، آینه‌گردان بحران ایمان‌شکن انسان‌شکاری است که نام تهاجم فرهنگی به خود گرفته است. تا تهران هست، تهاجم برقرار است. یا به عبارت دیگر، ما همه مهاجمیم و هر کدام با سوداها و آرزوها و ناامیدی‌ها و دلهره‌های روزافزون خویش به هر آنچه سنت و اخلاق و فرهنگ و دیانت است هجوم می‌بریم، خورده می‌شویم و می‌خوریم.
خشم و آز و شهوت در چشم‌ها شعله می‌کشد و چارهٔ دیگری هم نیست. چه کار می‌شود کرد؟ در میان امواج سهمگین این اقیانوس ظلمت و تباهی، اگر گرگ نباشی خورده خواهی شد. اگر اعتماد کنی، خیانت خواهی دید. اگر راست بگویی، تنها خواهی ماند. اگر مؤمن باشی، نفرت ریاکاران و دغلبازان را برخواهی انگیخت. تنها راه زنده‌ماندن در این اسفل‌السافلین، همرنگ جماعت شدن است.
این دژ جادو در فرادست از محله‌های میلیونرنشین پاریس و لندن زیباتر و در فرودست از هارلم و حاشیهٔ دهلی و بمبئی کثیف‌تر و رقت‌انگیزتر است. بالای این دژ طلاآباد است و پایین آن حلبی‌آباد.
صبحانهٔ اطفال در فرادست دژ همراه با «بخور قوربونت برم!»، «بخور فدات شم!»، شیر و کیوی و کیک شکلاتی و آب آناناس است و در حلبی‌آباد، تکّه‌ای نان بیات که گاه با اندکی روغن نباتی چرب شده است.
من کار به این ندارم که میان فرادست و فرودست چه مقدار فاصله است و چرا. هرگونه چندوچون کردن در این مورد بخیه به آبدوغ زدن است و اصولاً بحران که بیخ پیدا می‌کند، با چندوچون و «من بمیرم و تو بمیری» و «فرزند کمتر، زندگی بهتر» و … کاری از پیش نمی‌رود.
مهم این نیست که ژرفای مغاک میان طبقات روزبه‌روز بیشتر می‌شود. مشکل اینجاست که در عالم فرهنگ و تکرار امروز، نمی‌شود جلوی هر کدام از این مغاک‌های نرده‌کشید. برای این که آموزگاران فرهنگ و اخلاق روزگار ما رسانه‌های دیداری و شنیداری‌اند، نه بنده و حضرتعالی.
روزگاری که بنده و حضرتعالی متصدی فرهنگ و اخلاق و آدم و عالم بودیم، می‌توانستیم صدایمان را تا آنجا بلند کنیم که طبقهٔ فرودست نشنود یا طوری بخوریم و بپوشیم که نبینند و نخواهند. اما رسانه‌ها طوری ساخته و پرداخته شده‌اند که هم صدایشان به همه برسد و هم سیمایشان.
و در این میان مغاک‌ها خودبه‌خود پر می‌شوند. و آنچه موجب بحران‌های غیرقابل کنترل و پی‌درپی می‌شوند، پر شدن همین مغاک‌ها از همترازی فرهنگی و اخلاقی است. ایجاد همترازی از لوازم ذات فرهنگ رسانه‌هاست. نمی‌شود برای ساکنان ارجمند زعفرانیه و نیاوران، سلطنت‌آباد برنامه‌ای تدارک دید و برای ساکنان ناارجمند زورآباد و مفت‌آباد و جورآباد برنامه‌ای دیگر. این‌ها همه یک برنامه می‌خواهند. برنامه‌ای به نام سرگرمی. خواه سریال و موسیقی و فیلم باشد، خواه ورزش و تفریح و دلقک‌بازی و الی آخر.
و مهم‌تر از همه همین الی آخر، که اگر به صورت رسمی به آن‌ها داده نشود، به صورت قاچاق آن را تهیه می‌کنند. این سخن را بگذار تا وقت دیگر. تهران شهری است ناساز اما همتراز که اگر کسی نخواهد به همتراز شدن در آن گردن گذارد، یا باید قدرتی داشته باشد همسنگ برخی دولتمردان که او را از چشم ده یا شاید پانزده میلیون نفر جمعیت پنهان کند، یا همتی که به سرزمینی دوردست بگریزند.
سرسخت‌ترین کسانی که در برابر همترازی اخلاق و فرهنگ در این شهر اژدهاپیکر مقاومت می‌کنند و به این دلخوش‌اند که در برابر همترازی اخلاق و فرهنگ در این شهر غول‌پیکر مقاومت می‌کنند و به این دلخوش‌اند که تهران و مفاسد بی‌شمار بر آنان تأثیری نخواهد گذاشت، از این مصیبت غافل‌اند که فرزندان و نوه‌های آن‌ها از تأثیر تهران برکنار نخواهند ماند.
آیا تهران اصلاح‌شدنی نیست؟ مگر خضر مبارکی در آن باشد. گویی روزی که پایتخت را می‌ساختند، آن را همچون آینه‌ای از فولاد صیقل‌خورده روبه‌روی غرب قرار داده تا تمام آنچه را که در فرنگ می‌گذرد منعکس کند و هم با هر ایمان، آهنگدازی از در ستیز درآید.
با دانسینگ‌های سیار، با عشرت‌کده‌ها و قمارخانه‌های پنهان، با فیلم‌های عفت‌سوز، با بریک‌دانس، با لامبادا، با عرق ارمنی‌کش، با مواد مخدر و توهم‌زا، با عشق آزاد، با آمار روزافزون طلاق، با مطبوعاتی که یا به غرب دعوت می‌کنند یا شعار می‌دهند یا به تحمیق مشغول‌اند.
با روشنفکرانی که پشت به مردم دارند و رو به لیدی پلنگ، با انبوه نوجوانانی که به پرستش عضلات سیلوستر استالونه و آرنولد گرفتارند یا به وقاحت مدونا و مایکل ایمان آورده‌اند. با آنتن‌های کوچک ماهوارهٔ رو به تزاید، با سرگردانی جوانانی که به افق مبهم فردای خود می‌نگرند.
با فوج‌فوج دانشجویانی که سرمایهٔ اندک یا بسیار خانواده را می‌دهند تا لیسانس بگیرند و بیکار بگردند. با سیل آموزشگاه‌های انگلیسی که زبان فردای فرزندان فردوسی را تعلیم می‌دهند. با اجاره‌های کمرشکن که شانزده ساعت کار در شبانه‌روز طلب می‌کند.
با انبوه زنان کارمند و کارگری که فرزندان خود را به امان مهدکودک‌ها و کوچه‌ها رها کرده‌اند. با مدارس غیرانتفاعی که هر کدام به اندازهٔ پنجاه قاچاقچی کهنه‌کار مداخل دارند. با تئاتری که جز با پشتوانهٔ دولت قادر به ادامهٔ حیات خود نیست.
با سینمایی که در آستانهٔ ورشکستگی است. با شاعران و نویسندگانی گرسنه‌تر و مفلوک‌تر از کارگران فصلی. با گرانی روزافزون ارزاق، با ترافیکی که از پنج صبح تا ده شب گره می‌خورد و حوصله‌ها را می‌فرساید و توان‌ها را تباه می‌کند.
با اراذل و اوباشی که در کوچه‌ها و خیابان‌ها مزاحم نوامیس مردم می‌شوند و به بحران امنیت اخلاقی دامن می‌زنند. با صف خریداران ارز بر در بانک‌ها که مزدوران و دلالان بزرگ‌اند. با بیمارستان‌هایی که به چند برابر دیه، یک فرشتهٔ انسانی را جراحی و بستری می‌کنند. با اداراتی که در گرداب بوروکراسی فرو رفته‌اند.
با ازدحام کلافه‌کنندهٔ مسافران اتوبوس و تاکسی و سواری. با انبارهای بزرگ احتکار. با آسمان‌خراش‌ها و کومه‌ها و کنگره‌ها و سمینارهای عبث. این شهر همه‌چیز را به کود حیوانی و فضولات مواد مصرفی تبدیل می‌کند.
ساکنان آن صبح زود از خواب پریشان خود برمی‌خیزند و گروه‌گروه همچون مورچه‌ها و موریانه‌ها به سمت اداره‌ها، مغازه‌ها و شرکت‌ها و کارخانه‌های مواد مصرفی هجوم می‌برند تا در ازای بازی کردن نقش خود در هزارتوی تولید، خرید، توزیع و مصرف، اجرتی بگیرند و بعضی هم به دزدی قانونی بپردازند یا مزد کارنکرده را دریافت کنند و … تا آخر بتوانند مواد مصرفی خود و خانوادهٔ خود را تهیه کنند. در این شهر اغلب هیچ فنی را جز برای درآمد آن نمی‌آموزند. هیچ هنری را جز برای کسب درآمد ارائه نمی‌دهند. هیچ باوری را نمی‌پذیرند مگر اینکه از قبل آن به نان و نوایی برسند.
