ویرگول
ورودثبت نام
مهدی علیکی
مهدی علیکیسلام !
مهدی علیکی
مهدی علیکی
خواندن ۵ دقیقه·۵ سال پیش

لباسِ پادشاه

کلمات و مفاهیمی هستند که مانند روسپی ها ، هر روز و هرشب تاریخ ، سلسله به سلسله ، میان این زورمند و آن زرمند دست به دست شده اند، تا خرج گوش ها و ذهن های ما شوند . این و آن هایی که برای حفظ قدرت و منافع شان حتی از هم خوابگی با کلمات هم نگذشته اند، و حال جز حروفی بی معنا و روسیاه برای ما چیزی نمانده است . اما چه می توان کرد ، باید از این کلمات سخن گفت شاید جان تازه گرفتند و راهگشا شدند ؛ نقد و آزادی بیان مفاهیمی هستند که در این نوشته به آن ها می پردازیم .
نقد ؟! چرا ؟
مشغول گشت و گذار لابه لای قفسه های کتابفروشی بودم که ناگهان نگاهم به کتابی قفل شد. نام کتاب (( ابابیل ِ نقد )) بود . کتاب را برداشتم و برحسب عادت همیشگی ، سراغ توضیحات پشت جلد رفتم . سئوالم این بود که چرا نام پرندگان ابابیل و نقد در کنار هم به کار رفته اند ؟ مگر چه وجه مشترکی می تواند بین آنها وجود داشته باشد ؟ . دکتر سرگلزایی ، نویسنده ی کتاب ، گفته بود که فرهنگ عمومی (توده ی مردم ) همچون فیل های قدرتمند ، سنگین و کند هستند ، و نظام سیاسی ، سوار بر این فیل ها و هدایت کننده ی قدرت آن ها می باشد ! در این تشبیه ، منتقدان و روشنفکران نقش (( ابابیل )) را بر عهده دارند که نقد ها را روانه ی فیل ها و فیل سوار ها می کنند .
واگن های قطار تاریخ نشان می دهد که قدرت ، بدون نقد فساد می آورد . (( اخلاقی ترین آدم ها هم وقتی در بالای پلکان قدرت بنشینند ، اگر بطور جدی با نظارت و نقد کنترل نشوند دچار خودشیفتگی می شوند ... و پس از آن هرچه بر دیگران مکروه و حرام است بر سلطان مباح می شود . به همین دلیل در جامعه ، روشنفکر نقد می کند تا نهاد های قدرت سالم بمانند . ))1 نقد مانند چکشی است که آهنگر بر فلز گداخته می کوبد تا فلز شکلی را که باید بگیرد و مقاومت لازم را پیدا کند ؛ ایده ها ، بدون نقد شکننده اند و ناکارآمد .
آیا ما نقد بلدیم ؟
(( آموزش و پرورش ما مبتنی بر حافظه و تسلیم( موضع انفعال داشتن ) است .)) 2 پس خروجی های آن که ما باشیم اصولا نمی توانیم فهم درستی از نقد داشته باشیم یعنی نقد در قاموس ذهنی ما به درستی تعریف نشده است ، چون یاد نگرفته ایم نقادانه فکر کنیم . ما غالبا نقد را با دشمنی ، غرض ، کینه ، تکفیر و نق زدن یکی می دانیم . نقد به معنی نفی یک چیز نیست . نقد ، نق زدن نیست . نقد تخلیه ی خشم های نهفته و سرکوب شده نیست . نقد تهمت ، افترا و انگ زدن نیست . نقد برچسب زدن و تکفیر آدم ها نیست .
نقد یعنی بازبینی و بازنگری اندیشه ها ، باورها و قصه ها و روایت هایی که افکارمان ، تصمیماتمان و اعمالمان را براساس و برپایه ی آن ها انتخاب می کنیم ، چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی ؛ یعنی نقدِ اندیشه ای .
جامعه با نقد و آزادی بیان دچار هرج و مرج و ناامنی ... ( می شود / نمی شود ) ؟!
(( اسپینوزا می گوید دو گروه با آزادی بیان و نقد مخالفت می کنند و آن را امر خطرناکی می دانند ؛ گروه اول فکر می کنند که نقد و آزادی بیان امنیت ملی را به خطر می اندازد و جامعه را دچار هرج و مرج می کند . دسته ی دوم هم گمان می کنند آزادی بیان و نقد ، تدین و دینداری مردم را لکه دار می کند و تعهد آن ها را نسبت به دین کمرنگ می نماید . او می گوید امنیت ملی وقتی به خطر می افتد که مردم گمان کنند عده ای حقوق آن ها را پایمال می کنند و آن ها در برابر این حقوق پایمال شده ی خود حتی حق ابراز عقیده و نقد را هم ندارند . علاوه بر آن ، وقتی در جامعه ای آزادی بیان وجود داشته باشد ، هرکسی عقیده و رای خود را ابراز می دارد و دیگران به نقد و ارزیابی آن می پردازند و در این راه افکار بی وزن ، بی ارزش و احیانا غیرعملی نمایان می شوند .اما اگر آزادی نباشد ، هرکس از ظن خویش گمان می برد که حرف هایی برای گفتن دارد که هیچ متفکر و نابغه ای نداشته است و تاسف می خورد که اگر آزادی بود ، به شما می گفتم که چه باید کرد ! در اوضاع و احوالی که می توان ارائه ی نظر کرد و آن ها را به نقد کشید دیگر مجالی برای چنین خودشیفتگی ها و ریاکاری هایی وجود نخواهد داشت )) .3
چه کنیم ؟!
گوش ها، داستان ها را می شنوند ، سلول های مغز آن ها را بایگانی می کنند . داستان ها بزرگ می شوند ، ریشه می دوانند ، چشم ها را دستکاری می کنند ، گوش ها را دستکاری می کنند ، نگاه ما را رنگ می زنند ، سیاه ، سبز، سفید ، سرخ ، زرد ، آبی و... زندگی هایی براساس آن داستان ها آجر به آجر بالا می روند و زندگی هایی برپایه ی آن ها فرو می ریزند ، آدم هایی جان دوباره می گیرند و آدم هایی کشته می شوند ، شهرهایی آزاد می شوند و شهرهایی سقوط می کنند ، و داستان ها بازتولید می شوند .
پس باید داستان هایی که در آن ها و براساس آنها زندگی می کنیم را بشناسیم ، مورد نقد و بررسی قرار دهیم ، زیر ذره بین ببریم ، آن ها را زیر و رو کنیم و نقاط تاریک را بشناسیم ، تعارض ها را بشناسیم ، و بعد آن ها را اصلاح کنیم ؛ یعنی یادگیری و استفاده از تفکر نقادانه .

بچه ها در مورد همه چیز سئوال می کنند ، رنجشان ندانستن است نه پرسیدن ، نه فقط میدانند که نمی دانند بلکه می خواهند که بدانند . شاید چاره ی ما هم در پرسشگری نهفته باشد .
پی نوشت ها :
1_ مقاله ی روشنفکر و شبه روشنفکر ، محمدرضا سرگلزایی
2_ مقاله ای از مصطفی ملکیان پیرامون آموزش و پرورش
3_ تاریخ فلسفه ، مصطفی ملکیان ، جلد 2، صفحه 195




۴
۰
مهدی علیکی
مهدی علیکی
سلام !
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید