خطر لو رفتن داستان
سعید روستایی در تمام آثارش نشان داده که از دل یک خانواده، تصویری از جامعه را ارائه میدهد. خانواده در کادر او همیشه یک مقیاس از جز به کل است و بحرانهای بزرگتر جامعه در آن بازتاب پیدا میکنند. «زن و بچه» هم با همین ادعا آغاز میشود. فیلمی که میخواهد درباره دغدغههای یک مادر مجرد، بلوغ و نوجوانی، سیستم آموزشی، فساد در سیستم درمانی، قوانین زن ستیزانه، سنت، انتقام و ... حرف بزند؛ اما درست همین تعدد موضوع، به بزرگترین ضعف فیلم تبدیل میشود.

«زن و بچه» بیش از آنکه یک فیلم باشد، مجموعهای از ایدههای اجتماعی است که به زور در یک روایت نصفه و نیما کنار هم قرار گرفتهاند. مشکل فیلم کمبود ایده نیست، بلکه نبود قدرت انتخاب و تمرکز است. هر بار که مخاطب تصور میکند فیلم روی یک مسئله خواهد ایستاد، موضوعی تازه از راه میرسد و یک نگاه سطحی دیگر را به نمایش میگذارد. اینجا اتفاقات بیشتر شبیه فهرستی از دغدغهها پیش میروند تا زنجیرهای از علت و معلولها.
فیلم با مشکلات یک نوجوان به نام علییار شروع میشود. ماجرای قمار او در مدرسه، رفتارهای پرخاشگرانه او و عشق نوجوانیاش شروع میشود. موضوعاتی که ظرفیت بالایی برای پرداخت دارند.
در این میان گریزی هم داریم به فساد ساختارمند در نظام درمان که خود در کنار عاشقانه حمید و مهناز بیان میشو. خوابیدن بیماران در آمبولانس، تبانی میان آمبولانس و بیمارستان و...
حالا مراسم خواستگاری و نگاه سنتی به ازدواج دوم زن و خط تازه عشق حمید به خواهر مهناز نیز اضافه میشود؛ رابطهای سطحی و بیمنطق. و در نهایت پیوند دو خواهر را به شکلی تهی و بیمعنا نشان میدهد.

مرگ علییار قرار است نقطه عطف اصلی فیلم باشد، اما پس از این حادثه، روایت به جای متمرکز شدن، پراکندهتر میشود. مشکلات نظام آموزشی، قوانین ضد زن دادگاه و ...، همگی یکی پس از دیگری وارد داستان میشوند. هر یک از این موضوعات نه در ظرفیت خود به آنها پرداخته شده و نه حتی حذفشان چیزی از داستان کم میکند.
در این میان حمید و خواهر مهناز رابطه خود را علنی میکنند و زخم دیگری بر پیکر داستان وارد میشود. روایتی تازه که ضعف شخصیت پردازیها را علنی میکند و مخاطب با اتفاق پیش آمده فقط باید کنار بیاید.

در انتها به جای جمعبندی معنادار یا تحول حقیقی شخصیت مهناز، یک نوزاد با ورود خود همه گرهها را میگشاید.
در این داستان شخصیتها هم قربانی این شلوغی میشوند. آنها کمتر شبیه انسانهایی با هویت مستقل هستند و بیشتر به ابزارهایی برای انتقال ایدهها شباهت دارند. شخصیتها زندگی نمیکنند؛ آنها وظیفه دارند موضوع بعدی فیلم را روایت کنند. در نتیجه، فیلم بیش از آنکه شخصیتمحور باشد، مسئلهمحور میشود.
با این حال، انصاف نیست اگر از نقاط قوت فیلم چشمپوشی کنیم. روستایی همچنان تسلط قابل توجهی بر اجرای صحنهها دارد. قاببندیهای بسته، کلوزآپهای متعدد و استفاده از دوربین متحرک، احساس خفگی، آشفتگی و فشار روانی شخصیتها را بهخوبی منتقل میکنند. دوربین اغلب فاصله خود را با شخصیتها حفظ نمیکند و مخاطب را در دل التهاب آنها قرار میدهد. این زبان بصری، در کنار بازی بازیگران، باعث شده فیلم در سطح اجرا همچنان استاندارد بالایی داشته باشد، گرچه این کیفیت بصری مخاطب را راضی نمیکند.
«زن و بچه» بیش از هر چیز گرفتار میل به دغدغهمند دیده شدن است. فیلم اصرار دارد تمام آسیبهای اجتماعی را در خود جای دهد و هر چه روایت نامتجانس میتواند پیدا کند و به رخ بکش .
اما دغدغهمندی، با نام بردن از بحرانها خلق نمیشود. سینما زمانی اثرگذار است که مخاطب را به درکتازهای از مسئله برساند.