وسط یک مسابقه دو هستید؛ حدودا بیست متری به خط پایان مانده و شما هم فاصلهی زیادی با نفر اوّل ندارید؛ حتم دارید که اگر تا اینجا آمدهاید، پس میتوانید اوّل شوید؛ مطمئنید که میشود تمام توانتان را به ساق پاهایتان منتقل کرده و سر تا پا «پا» شوید! جایزهای که بهانه ورود شما به مسابقه بوده خیلی هنگفت است و در این لحظه چنان برایتان اهمیت دارد که هیچ چیز را جز آن تصوّر نخواهید کرد؛ مثل آرش کمانگیر میشوید و جانتان را در پاهایتان میگذارید... مرگ و زندگی را فراموش کرده و میدوید.
خط پایان! به اینجا که میرسید خوشی سراسر وجودتان را گرفتهاست؛ فقط لبخند زده و از اینکه کسی را شکست دادهاید در پوست خود نمیگنجید؛ ربانِ قرمزِ پاره، و شادی حضار است که نوازشگر چشم و گوشتان شده؛ یقیناً مقام اوّل، برازنده کسی جز خودتان نبوده است. البته شاید کمی هم دلتان برای بندهخدایی که دوّم شد بسوزد امّا نهایتاً دوست نداشتید که او برنده شود؛ بههرحال شما مستحق این مقام هستید! همین فکرها در سرتان میچرخد که ناگهان صحنه عوض میشود!
شادی میرود؛ تماشاچیها لبخند نمیزنند و دوباره با هیجان و نگرانی تشویق را از سر گرفتهاند؛ صدای پشت بلندگوی استادیوم میگوید:«شرکتکنندگان مجدد به صف شوید!». مدالتان را پس میگیرند و مجبورتان میکنند دوباره در نقطه آغاز قرار بگیرید؛ هاج و واج هستید که توجّهتان به تابلوی ورزشگاه جلب میشود؛ اینبار مقدار جایزه مسابقه دوبرابر شده است. سوت آغاز به صدا در میآید و بیخیال همه این اتفاقات، شروع به دویدن میکنید؛ بههرحال جایزه این دور خیلی بیشتر است! حتما ارزشش را دارد که بقیههم دارند میدوند.
سکانس بعدی! دوّم شدهاید! جایزه که نبردهاید هیچ، از نفر اوّل هم متنفّرید؛ خیال میکنید کسی که همه بدبختیهایتان را بهوجود آورده است، همین چند لحظه پیش از جلویتان رد شد و ربان را پاره کرد. دوباره سوت میزنند و پول میپاشند، نگاهها متحیّر از این مسابقه شگرف؛ مهلت فکر کردن نیست، باید بدوید؛ جلو میزنید، عقب میافتید و سوت! سوت! دوباره سوت... ظاهراً این مسابقه پایانی ندارد.
به زندگیام که نگاهی میکنم بسیار مثال هایی اینچنین میبینم که مدام در تقلّا و دست انداختن به این مسیر و آن مسیر برای جلو زدن از بقیه بودهام؛ نه فقط خودم، خیلیهای دیگر هم به این شکل زندگی میکنند. انگار که این رقابتها به سوخت محّرک همهمان تبدیل شدهاند.
بچهتر که بودم میگفتند:« درس بخوان، باهوشی، استعداد داری! تیزهوشان قبول میشوی، خود را شکوفا میکنی!». رفتم تیزهوشان و دیدم صدها نفر دیگر مثل من هستند؛ زدم بیرون! با معدل خوب هم زدم بیرون؛ بدم میآمد از اینکه شکل آدمآهنی هایی باشم که بهشان دستور میدهند، این کار را بکن تا سعادتمند شوی. دوباره برگشتم به مدرسه خودمان؛ شرارتهای دبیرستانی و درس را باهم ادامه دادم و به عقیده خودم «تک بعدی» نشدم. امّا لاجرم در انتخاب دانشگاه هم به این افیون تن دادم و مثل «فلان» خواندم تا شریف قبول شدم! البته این دفعه انتخاب کردم و پشیمان هم نیستم ولی حسی دقیقا مشابه ورود به تیزهوشان در خودم حس کردم.
اینجا همهمان به دنبال این هستیم که اثبات کنیم «من نخبه ترم، تو کمی نخبهای!». از رتبه کنکور بگیر تا معدل فلان ترم و بهمان درس را به رخ هم میکشیم؛ یکی میگوید که هم کار میکند و هم درس میخواند، در عین حال در هردو از همه جلوتر است؛ آن یکی معتقد است که اگر نیمساعت قبل از امتحان درس بخواند از یک هفته مطالعه و جهد و کوشش من هم بهتر میتواند جواب بدهد؛ و دیگری انگار میداند که زورش به درس ها نمیرسد، ولی حاضر نیست کم بیاورد و بسیار بهانه تراشی ها میکند؛ همه میخواهیم بگوییم :«من از تو بهترم، مگه نه؟» و تایید چنین جمله رقّتانگیزی را هم از یکدیگر میگیریم :«آره دیگه خب به هر حال تو چهارسال المپیاد خوندی، آدم باهوشی هستی، فلانی، بهمانی...»
و امّا به چه قیمت؟ تا کجا حاضریم تن به ذلیل کردن دیگران و عزیز جلوهدادن خودمان بدهیم؟ این هزارتوی غرور و منممنم ها ره به ناکجا میبرد؛ دلها را میآزارد و از توانها میکاهد؛ و من مدّتهاست که دیگر برایم مهم نیست که چطور نمرهام را بالا بکشم که به فلانی بگویم من هم باهوشم. من به دلیل دیگری اینجا آمدهام، از این کاغذ و دفتر و قلم های لعنتی چیز دیگری میخواهم و برایم مهم نیست که تو از من بهتری یا نه!