دوم اکتبر در تقویم جهانی، به یاد مهاتما گاندی، «روز جهانی بدون خشونت» نام دارد. هرگاه سخن از خشونت به میان می‌آید، ذهن ناخودآگاه متوجه برخوردهای فیزیکی، سرکوب یا جنگ‌های مسلحانه می‌شود. اما این نمودهای عینی، تنها نوک کوه یخ هستند؛ بخش عمده و تعیین‌کننده خشونت، در الگوهای اندیشگی و ساختارهای زبانی روزمره ریشه دارد.
ریشه فلسفی روز جهانی بدون خشونت
سازمان ملل متحد روز تولد گاندی را روز جهانی بدون خشونت نامید تا یادآور شود که صلح، پیامد حذف ابزارهای نزاع نیست، بلکه نتیجه تغییر در شیوه مواجهه انسان‌ها با تعارضات است. با این حال، آهیمسا تا پیش از ورود به روانشناسی کاربردی، نیازمند ابزاری عینی برای کاربست در مکالمات روزمره دارد.
مارشال روزنبرگ با تأثیر مستقیم از جنبش مدنی گاندی و مفهوم آهیمسا، رویکرد ارتباط بدون خشونت (Nonviolent Communication) را صورت‌بندی کرد. مفروضه بنیادین روزنبرگ این است که طبیعت انسان بر پایه همدلی استوار است، اما «زبان سلطه» و فرهنگ‌های مبتنی بر تنبیه و پاداش، ما را به سمت خشونت کلامی سوق می‌دهند.
از دیدگاه NVC، خشونت کلامی زمانی رخ می‌دهد که:
• تحلیل و برچسب‌زنی ،
• قضاوت‌های ارزشی و اخلاقی و
• توقع و اجبار جای درخواست‌های شفاف و انسانی را بگیرند.
چهار گام کاربردی NVC برای تحقق عملی عدم خشونت
روزنبرگ رویکردی چهارمرحله‌ای برای خروج از زبان خشونت‌آمیز و ورود به گفت‌وگوی مبتنی بر درک متقابل ارائه می‌دهد:
1. مشاهده بدون ارزیابی (Observation): تفکیک داده‌های عینی و رفتارهای مشخص از تفسیرها، تعمیم‌ها و قضاوت‌های ذهنی.
2. بیان احساسات واقعی (Feelings): شناسایی و نام‌گذاری احساسات درونی بدون فرافکنی و متهم کردن دیگران.
3. شناسایی و تصدیق نیازها (Needs): درک این واقعیت که تمام رفتارهای انسان در جهت برآورده ساختن نیازهای بنیادین (مانند امنیت، احترام، درک‌شدن و تعلق) است.
4. طرح درخواست شفاف و عملی (Requests): فرمول‌بندی تقاضایی ملموس و قابل اجرا به‌جای تحکم، امر و نهی یا گلایه‌های مبهم.
ارتباط بدون خشونت به ما نشان می‌دهد که گرامیداشت ۲ اکتبر محدود به مناسبت‌های بین‌المللی نیست. هر گفت‌وگویی که در آن به‌جای محکوم‌کردن، گوش می‌دهیم و به‌جای برچسب‌زدن، نیازی انسانی را صورت‌بندی می‌کنیم، گامی عملی در جهت خلع سلاح روانی و کاهش خشونت در جهان است.
صلح پایدار نه در توافق‌نامه‌ها، بلکه در بازنگری واژه‌ها، لحن‌ها و نحوه مواجهه ما با اختلافات روزمره شکل می‌گیرد.
م.بابایی خرسند مهر۴۰۵
#روز جهانی بدون خشونت •# ارتباط بدون خشونت • مارشال روزنبرگ • آهیمسا • مهاتما گاندی • مهارت‌های ارتباطی • روانشناسی ارتباط
