تلنگری که جهان را به آشوب کشاند

شمس؛ تلنگری بر جانِ بیدار مولانا

شمس را اگر فقط استاد مولانا بدانیم، شاید مهم‌ترین اتفاق این دیدار را از دست داده باشیم...

دیدار شمس و مولانا در قونیه در سال ۶۴۲ هجری، آغاز دگرگونی بزرگی در زندگی مولانا شد. منابع معتبر از این دیدار به‌عنوان نقطه عطفی یاد می‌کنند که مسیر فکری و معنوی مولانا را تغییر داد؛ چنان‌که پس از آن، رابطه او با درس و وعظ و حتی با حلقه شاگردانش نیز دگرگون شد.

اما شاید بهتر باشد نگوییم شمس مولانا را ساخت.

مولانا پیش از شمس، زمینه‌های این دگرگونی را در خود داشت. سال‌ها دانش، جست‌وجو، تجربه و زیست معنوی، او را تا آستانه‌ای رسانده بود که یک دیدار می‌توانست آنچه را در درونش نهفته بود، بیدار کند.

شمس شاید بیش از آنکه چیزی به مولانا آموخته باشد، تلنگری بر آنچه در مولانا آماده بیدارشدن بود زد.

و این، تفاوت بزرگی است.

گاهی آدمی برای دگرگون‌شدن به آموزگاری تازه نیاز ندارد؛ به کسی نیاز دارد که پرده را کنار بزند. کسی که پرسشی را درست در همان جایی مطرح کند که ما سال‌ها از پرسیدن آن گریخته‌ایم.

شمس خود نیز مردی آرام و قرارگرفته در یک زندگی معمول نبود. زندگی او در منابع و روایت‌های تاریخی، زندگیِ درویشی سیار و کم‌قرار است و درباره سال‌های پیش از دیدارش با مولانا اطلاعات قطعی اندکی در دست داریم. همین کمبود اطلاعات، بعدها میدان را برای روایت‌های افسانه‌ای درباره او باز کرده است. آنچه با اطمینان بیشتری می‌توان گفت این است که شمس در پیِ جایی برای ماندن و عالمی برای گفت‌وگو بود و سرانجام در قونیه با مولانا روبه‌رو شد.

اما این دیدار فقط زندگی مولانا را تغییر نداد؛ زندگی شمس را نیز به رابطه‌ای گره زد که پایان آرامی نداشت.

حضور شمس در کنار مولانا، حسادت و مخالفت شماری از نزدیکان او را برانگیخت و سرانجام شمس از قونیه ناپدید شد. پس از این جدایی، مولانا دیگر به زندگی پیشین بازنگشت. غزل‌های دیوان شمس، که نام شمس را بر خود دارند، یکی از بزرگ‌ترین نشانه‌های این دگرگونی‌اند؛ و مثنوی نیز با تصویر نی و شکایت او از جدایی آغاز می‌شود.

شمس رفت؛ اما آنچه در مولانا بیدار کرده بود، نرفت.

شاید راز تأثیر بعضی آدم‌ها همین باشد. آنها قرار نیست تا همیشه کنار ما بمانند. گاهی می‌آیند، چیزی را در ما به حرکت درمی‌آورند و می‌روند؛ و تازه پس از رفتنشان می‌فهمیم که حضورشان، مقدمه‌ای برای کشف بخشی از خودمان بوده است.

مولانا پس از شمس، مولانای پیش از شمس نبود.

نه از آن رو که شمس او را به دیگری تبدیل کرده بود؛

بلکه از آن رو که مولانا، امکان دیگری از خودش را دیده بود.

شاید شمس را بتوان چنین دید:

نه سازنده مولانا،

نه صاحب مولانا،

نه حتی تمام‌کننده راه او؛

بلکه آن تلنگر نادری که بر جانِ آماده‌ای نشست و خواب را از چشم آن بیداریِ پنهان کنار زد...۷مهر۴۰۵#مریم بابایی خرسندزد...۷مهر۴۰۵#مریم بابایی خرسند