
خاطراتم را که ورق میزنم، هنوز بویش را استشمام میکنم.بوی غریبی که طعمش در کام کودکیام جا مانده؛ آمیزهای از گریس و بنزین و آفتاب تفتیده آسفالت. این بود عطر پدرم؛ عطری که برایم مترادف بود با بازگشت امنیت و شکوهِ یک قهرمان خسته.
رابطه من با این عطر و شغل پدرم، همیشه دوگانه و پر از کشمکش درونی بود. رانندگی و دنیای جادهها، از یک سو برایم احترامی غیرقابل انکار داشت؛ چون شغل پدرم بود، بخشی از هویت او و ما بود. اما از سوی دیگر، از آن بیزار بودم؛ زیرا همیشه استرس سفرهای جاده ای پدر را داشتم. هر بار که او راهی سفرهای طولانی میشد، ترس از تصادف، دیر رسیدن یا یک اتفاق ناگوار، همچون ابری تیره بر آسمان ذهن کودکانه ام سایه میافکند.
غروب که میشد، رنگ آسمان به نارنجی محو میگرایید و سایهها دراز میشدند. ما دو دخترک، مثل دو پرنده بیقرار، با بینیهای چسبیده به شیشه سرد پنجره منتظر میایستادیم. چشمانمان به انتهای خیابان دوخته میشد، جایی که جاده از دیدگاه کودکیمان آغاز میشد. سپس، از دل سکوت غروب، صدای غرش آشنا و بم کامیون از دور به گوش میرسید؛ صدایی که دلهای کوچکمان را به تپشی سریع و شاد وامیداشت. گویی قلبهایمان با موتور آن غول سبزرنگ هماهنگ میزد.
آنگاه او از پشت فرمان پیاده میشد؛ قامتی خمیده از بار راههای طولانی، چشمانی فرسوده از خیره شدن به خطوط بیانتها و پیچهای خطرناک جاده. پدرم مهربان و دوستداشتنی بود، اما به واسطه شغل سخت و طاقتفرسایش، مرد زودجوشی بود و گاهی از کوره در میرفت. فشار کار و خستگی راه، گاهی او را تحریکپذیر میکرد، اما ما خوب میدانستیم که در پس آن همه خشونت ظاهری، قلبی مهربان و پر از عشق به خانواده نهفته است. با این حال، همیشه در میان این همه خستگی، یک (سلام بابام) بر لبانش مینشست؛ سلامی که دنیای کوچک ما را ناگهان به رنگینکمانی از شادی بدل میکرد و تمام انتظار کشیدنها را جبران مینمود.
دستان درشت و پینهبستهاش، که نقشه ی راهها بر کف آنها حک شده بود، آچار را محکم و با اطمینان میفشرد. (بیا دخترم، کمک کن این پیچ را بچرخانیم.) این دعوت، بزرگترین افتخار من بود. و دستان کوچک و نرمم را روی آچار سرد و سنگین میگذاشتم و گرمای دستان او، همچون موجی از توان و عشق، از انگشتانش به کف دستهایم میخزید و وجودم را از شجاعت لبریز میکرد. با هر چرخش مشترک، با هر صدای تق رضایتبخشی که از سفت شدن پیچ ها بلند میشد، گویی نه یک مهره، که ستارهای دیگر در آسمان تاریک شب کودکیام جاودانه میشد و میدرخشید.
لاستیک های بزرگ خوابیده ی روی زمین ،رینگ های سه تیکه و تایلیور،دختران و بابایی خسته که به جنگ پنچری چرخ ها میرفتند. تیوپ پنچر را که باد میکردیم، صدای هیس مسحورکننده ی هوا، همچون نجوای رازآلود کامیون بود که تنها برای ما سه نفر (پدر،فرانک، فاطمه) خوانده میشد. صورتها و دستهای کوچکمان با دوده و روغن سیاه میشد، اما وقتی به چشمان پدر نگاه میکردیم، تصویر فرشتههایی کوچک را در آنها میدیدیم که به جای بال، دامنهای چرکدار به تن داشتند و تاجی از افتخار و روغن سوخته بر سر نهاده بودند.
شستشوی کامیون، جشن آب و کف و شادی بیدغدغه بود. سطلهای پر از کف، اسفنجهای حجیم، و شیلنگ آبی که قطراتش در نور طلایی غروب، همچون الماسهای ریز بر روی بدنه عظیمش میدرخشیدند. ما با اسفنجها، نه تنها گَرد و غبار جاده را، که نقش خوشبختی را بر پهنه کامیون بنزِ پدر ترسیم میکردیم. گویی آن بدنه فلزی، بوم نقاشی عشق ما بود. در این لحظات شاد و بیخبر، گاهی اوقات پدر با صدایی که از خستگی جاده میلرزید، از زیباییهای طبیعت و شهرهای دورافتاده،از دختران و پسران چوپانی که همسن و سال ما بودند و پدر در بین راه توقف میکرد و نان و پنیر و آب خنکی میهمانشان میکرد برایمان تعریف میکرد و آن جذابیت سفر و رانندگی، دوباره در دلم جوانه میزد. اما باشکوهترین و مقدسترین صحنه، پشت درهای بسته خانه و در سکوت سنگین و آرامشبخش شب بود. وقتی پدر، با پاهای ورمکرده از ترمز و کلاج گرفتن های طولانی و بدن خسته از رانندگیهای شبانه، روی قالی کهنه اتاق دراز میکشید. آنگاه ما شش تا قد و نیم قد از سر و کول بابا بالا میرفتیم و با کف پای برهنه و نرم کودکانه، قدم بر نقشه زندگی او،بر کف پاهای خستهاش میگذاشتیم. گویی با هر فشار ملایم، خستگیهای انباشته در عضلاتش را ذرهذره میربودیم و به جایش گرمای معصومیت خود را به او هدیه میکردیم. درست در همین لحظات آرامشبخش بود که آن مرد زودجوش و خسته از کار، به پدری مهربان با قلبی لطیف تبدیل میشد و تمام نگرانیهای من از سختی شغلش، در نرمی نگاهش محو میگشت. در سکوت مَحرم اتاق، تنها نفسهای آرام ما و آه رضایت پدر شنیده میشد. این لحظات، بزرگترین عبادت و معنویترین تجربه دوران کودکیام بود.
حالا سالها گذشته. پدرم دیگر پشت فرمان آن کامیون نیست، و جای خالی رفیق سبزرنگش را سکوت پیری پر کرده است. اما هنوز هم وقتی بوی تند و آشنا گریس یا بنزین به مشامم میرسد، زمان در هم میریزد و پل میشکنم.دوباره آن دخترک ده ساله میشوم با موهای بافته شده و عینک ته استکانی ، که دنیا در چشمانش به اندازه بزرگی کامیون پدر بود، اما عشقش به اندازه همه جادههایی بود که او پیموده بود. و امروز با نگاهی به گذشته درمییابم که این دوگانگی عشق و ترس، جذابیت و تنفر، بخشی جداییناپذیر از خاطره پدر و شغل اوست.درست مانند خود او که آمیزهای بود از خشونت ظاهری ناشی از خستگی و مهربانی بیکران درونی.
و این را از ژرفای قلب و با یقینی راسخ میدانم، زیباترین و ماندگارترین خاطرات، همیشه در درخشانترین و تمیزترین قابها قاب نمیشوند... گاهی در روغنیترین و پینهبستهترین دستهایی متولد میشوند که بوی گازوئیل و عشق میدهند.
#دنده عقب با اتو ابزار