
ما در سلولهای انفرادی ذهن خود زندانیایم. من در سلول خودم،تو در سلول خودت. و میان ما، نه دیوارهای سنگی، که دیوارهایی از شیشههای کدر کشیدهاند. من فریاد میزنم،تو نیز, اما صداها در گذر از این شیشهها شکسته و با پژواکِ درونِ سلولِ خودمان درهم میآمیزد.
چرا انسانها چنین سریع از سخنانم جریحهدار میشوند؟ چرا آنچه را که میگویم، نه آنگونه که بر زبانم جاری شده، بلکه آنچنان که در دالان تجربههای پیشین خودشان طنینانداز میشود، میشنوند.
پاسخ شاید در این حقیقت تلخ نهفته باشد،هیچیک از ما، واقعاً با دیگری سخن نمیگوید؛ ما با تصویری از دیگری که در آیینهٔ ذهن خود ساختهایم، گفتوگو میکنیم.
وقتی سخنی بر زبان میآورم، آن سخن، بارور شده در زمین حاصلخیز یا شورهزار تجربیات، زخمها، ترسها و امیدهای من است. من آن را میدانم. برای من، معنایش شفاف است. اما به محض خروج از لبهایم، این کلمات، بیپناه و عریان، به قلمرویی پا میگذارند که مال من نیست: ذهن تو...
و ذهن تو، کشوری است با قوانین خاص خود. قوانینی که بر سنگِ فراموشنشدنیِ نخستین تحقیرت، بر پوسترِ عشقی شکسته، بر افتخاری که هرگز به رسمیت شناخته نشد، نوشته شدهاند. هنگامی که کلمات من به این سرزمین میرسند، بلافاصله توسط سنسورهای معناساز
تو غربال میشوند. این سنسورها، بیدرنگ میپرسند: این حرف، چه نسبتی با من دارد؟ آیا تهدیدی است؟ تحقیری است؟ تأییدی است که در انتظارش بود
ما قربانی گرانش معنا هستیم. هر کلمه، در مدار ذهن تو، توسط گرانش خاطرات و باورهایت خمیده میشود. من میگویم: سعی کن منطقی باشی. در ذهن من، این یعنی
بیا با آرامش مسئله را واکاوی کنیم.اما در ذهن تو شاید این جمله، پژواک صدای پدری سختگیر باشد که هرگز به اندازهٔ کافی خوب نبودی. در نتیجه، تو نه به حرف من، که به خاطرهای دردناک واکنش نشان میدهی. تو با شبحی از گذشتهات میجنگی، در حالی که من، حیران از خشم تو، تنها واژههایی را میبینم که قصدی جز همفکری نداشتند.
ما پیامها را نمیفرستیم، بلکه رمز میفرستیم؛ و دیگری، بدون داشتن کلید رمز دقیق ذهن ما، آن را با کلیدهای قدیمی و زنگزدهٔ خود میگشاید. سپس، از تفسیر اشتباه خود عصبانی میشود، غافل از اینکه گناهکار اصلی، آن دیوار شیشهای ست که بر سر راه فهم متقابل کشیده شده است.
پس چه باید کرد؟ آیا باید برای همیشه خاموش شد؟ نه. بلکه شاید راه رستگاری، در پذیرش این انزوای ذهنی نهفته باشد. اینکه پیش از سخن گفتن، به یاد آوریم که مخاطب ما، جهانی است جداگانه. شاید باید همچون دریانوردی که پیامی را در شیشه مینهد و به اقیانوس میسپارد، با فروتنی، پیام خود را رها کنیم و بدانیم که ممکن است به ساحلی برسد که ما هرگز قصدش را نداشتیم.
و از سوی دیگر، وقتی سخنی از دیوار شیشهای تو به سویم میآید، شاید وظیفهٔ من به عنوان یک انسان فهیم، این نیست که فوراً آن را به سپر دفاعی خود بگیرم، بلکه این است که لحظهای درنگ کنم و بپرسم:صاحب این صدا، در پشت شیشههای ذهن خود، چه دنیایی را تجربه میکند که این جمله، از نگاه او معنا مییابد
شاید نتوانیم دیوارها را کاملاً برداریم، اما میتوانیم شیشهها را پاکتر کنیم. و این کار، نه با فریاد، که با گوش دادنِ فعال و سؤال کردنِ کنجکاوانه ممکن میشود. پرسیدنِ این سؤال ساده: منظورت از این حرف دقیقاً چیست؟ میتواند پادزهری باشد برای زهرِ سوءتفاهم.
باید بپذیریم که ما محکوم به فهم ناقص یکدیگریم. اما در همین محکومیت است که فضیلتِ تلاش برای فهمیدن متولد میشود. شاید معنای ارتباط واقعی، فتح آن دیوارها نباشد، بلکه درک احترامآمیز حضور آنها، و سپس، دست دراز کردن از لاکِ خود، برای لمسِ دستِ دیگری است، آن سوی شیشه.