آن شب، پیوتر برای اولین بار بعد از مرگ گریگوری، در آپارتمان شماره ۲۷ ودکا باز کرد.
بطری را روی میز گذاشت و گفت:
ـ کسی میخوره؟
نادژدا از پشت اجاق جواب داد:
ـ تو دکترت گفته نباید بخوری.
ـ دکترم بیست ساله مرده.
ـ پس لابد به خاطر همین مرده.
پیوتر لبخند زد.
والنتینا فنجانش را برداشت و گفت:
ـ من میخورم.
نادژدا برگشت.
ـ تو امشب باید بخوابی.
ـ میخوام بخورم.
ـ فردا سرت درد میگیره.
والنتینا گفت:
ـ فردا سرم درد میگیره.
پیوتر برایش کمی ریخت.
الکسی از کنار پنجره نگاه میکرد.
ـ برای منم بریز.
پیوتر گفت:
ـ تو هنوز بیستوچهار سالته.
ـ خب؟
ـ تو هنوز فرصت داری اشتباهاتت رو بدون کمک ودکا انجام بدی.
الکسی خندید.
ـ دیر گفتی.
پیوتر لیوان را برایش پر کرد.
نادژدا با اخم نشست.
ـ من نمیفهمم چرا آدمها وقتی زندگیشون خراب میشه، فکر میکنن ودکا درستش میکنه.
پیوتر گفت:
ـ درستش نمیکنه.
ـ پس؟
ـ کمک میکنه آدم چند ساعت یادش بره خراب شده.
نادژدا گفت:
ـ و بعد؟
ـ بعد دوباره خرابتره.
هیچکس چیزی نگفت.
بیرون، صدای عبور تراموا از خیابان آمد.
والنتینا لیوانش را برداشت، اما ننوشید.
به مایع شفاف داخل آن نگاه کرد.
ـ مادرم ودکا نمیخورد.
پیوتر سرش را بالا آورد.
ـ مادرت خیلی چیزها رو نمیخورد.
ـ تو از مادرم خوشت میاومد؟
پیوتر نگاهش کرد.
نادژدا آرام گفت:
ـ والنتینا...
اما زن ادامه داد:
ـ فقط پرسیدم.
پیوتر گفت:
ـ ماریا آدم بدی نبود.
ـ من نپرسیدم آدم بدی بود یا نه.
ـ پس چی پرسیدی؟
ـ پرسیدم دوستش داشتی؟
پیوتر به لیوانش نگاه کرد.
ـ دوست داشتن همیشه معنیش این نیست که آدم کاری برای طرف مقابل بکنه.
والنتینا گفت:
ـ این جواب آدمیه که دوست داشته و کاری نکرده.
پیوتر چیزی نگفت.
نیمهشب، الکسی دوباره وارد اتاق گریگوری شد.
این بار چراغ را روشن نکرد.
پنجره را باز کرد.
هوای سرد داخل آمد و بوی اتاق را با خودش برد.
الکسی روی زمین نشست.
عکس را از جیبش بیرون آورد.
والنتینا در سال ۱۹۷۴.
دختر جوانی کنار مردی ایستاده بود که الکسی او را نمیشناخت.
اما پشت عکس همان جمله بود.
«او تنها کسی بود که برگشت.»
الکسی عکس را جلوی نور پنجره گرفت.
پشت عکس، زیر نوشتهای که قبلاً دیده بود، چیزی دیگر پیدا کرد.
با مداد خیلی کمرنگ نوشته شده بود:
«انبار شماره ۴. پنجشنبه. ساعت ۲۲.»
الکسی چند بار خواند.
انبار شماره ۴.
همان چیزی که آندری دربارهاش حرف زده بود.
عکس را برگرداند.
پایین عکس، گوشه لباس والنتینا چیزی دیده میشد.
یک پلاک فلزی کوچک.
روی آن شمارهای حک شده بود.
۴.
الکسی آرام گفت:
ـ لعنتی...
در همان لحظه صدای در آمد.
عکس را داخل جیبش گذاشت.
ـ کیه؟
صدای والنتینا آمد:
ـ منم.
الکسی در را باز کرد.
والنتینا وارد شد.
چشمش مستقیم رفت سمت پنجره.
ـ اینجا چی کار میکنی؟
ـ هیچی.
ـ دوباره دروغ گفتی.
ـ تو هم همیشه راست نمیگی.
والنتینا در را بست.
ـ عکس رو پیدا کردی؟
الکسی گفت:
ـ آره.
ـ چیز دیگهای پشتش بود؟
الکسی چند ثانیه نگاهش کرد.
ـ نه.
والنتینا فهمید دروغ میگوید.
اما چیزی نگفت.
فقط نشست روی صندلی گریگوری.
دستش را روی دسته صندلی کشید.
ـ مادرم اینجا کار میکرد.
ـ کجا؟
ـ همین ساختمان؟
ـ نه.
ـ انبار.
الکسی به او نگاه کرد.
والنتینا گفت:
ـ قبل از اینکه ناپدید بشه، در انبار شماره چهار کار میکرد.
ـ چرا هیچوقت نگفتی؟
ـ چون هیچوقت نپرسیدی.
ـ گریگوری هم اونجا کار میکرد؟
ـ بله.
ـ پیوتر هم؟
والنتینا سرش را تکان داد.
ـ بله.
ـ پدر من؟
این بار والنتینا مکث کرد.
ـ بله.
الکسی نزدیکتر آمد.
ـ پس همهتون همدیگه رو میشناختید.
والنتینا گفت:
ـ نه.
ـ چطور ممکنه؟
ـ بعضی آدمها همدیگه رو میشناسن، ولی همدیگه رو نمیخوان.
الکسی خندید.
ـ این یعنی چی؟
ـ یعنی اگر من اسم تو رو بدونم، الزاماً نمیدونم کی هستی.
سپس بلند شد.
ـ برو بخواب.
الکسی گفت:
ـ مادرت چرا ناپدید شد؟
والنتینا پشتش را به او کرد.
ـ گفت میره.
ـ کجا؟
ـ نمیدونم.
ـ هیچوقت برنگشت؟
ـ نه.
ـ گریگوری میدونست کجاست؟
والنتینا ایستاد.
ـ چرا اینو میپرسی؟
ـ چون خودش گفت پدرم اونطوری که فکر میکنم نمرده.
والنتینا برگشت.
برای چند ثانیه چیزی بین نگاه آن دو رد شد.
بعد زن گفت:
ـ پدرت رو کِی دیدی که مرد؟
ـ بیمارستان.
ـ گریگوری کِی گفت سکته نکرده؟
ـ چند ماه پیش.
والنتینا آرام گفت:
ـ پس شاید پدرت قبل از مردنش چیزی فهمیده بود.
ـ چی؟
ـ نمیدونم.
ـ تو میدونی.
ـ نه.
الکسی نزدیک او رفت.
ـ همهتون همین رو میگید.
والنتینا برای اولین بار صدایش را بالا برد:
ـ چون واقعاً نمیدونیم!
سکوت.
بعد آهستهتر گفت:
ـ ما فقط هرکدوم یه تکه از ماجرا رو داریم.
ـ تو کدوم تکه رو داری؟
والنتینا گفت:
ـ تکهای که هیچکس نمیخواد ببینه.
و از اتاق بیرون رفت.
صبح روز بعد، آندری پتروویچ دوباره آمد.
این بار یک پاکت کاغذی همراهش بود.
نادژدا در را باز کرد.
ـ باز شما؟
ـ متأسفم.
ـ من نه.
آندری لبخند خیلی کوچکی زد.
ـ میتونم وارد شم؟
نادژدا کنار رفت.
آندری مستقیم به آشپزخانه رفت.
روی میز نشست.
ـ گریگوری حساب بانکی قابل توجهی نداشته.
نادژدا گفت:
ـ تعجب نکردم.
ـ اما پول نقد زیادی خرج میکرد.
ـ از کجا؟
ـ همین رو میخوایم بفهمیم.
آندری پاکت را باز کرد.
چند برگه روی میز گذاشت.
ـ سه پرداخت در شش ماه گذشته.
الکسی جلو آمد.
ـ به کی؟
ـ مشخص نیست.
روی برگهها فقط شماره حساب بود.
آندری گفت:
ـ اما یک چیز جالبه.
ـ چی؟
ـ هر سه پرداخت، دو روز بعد از دریافت حقوق بازنشستگی گریگوری انجام شده.
پیوتر که تازه وارد آشپزخانه شده بود، ایستاد.
آندری متوجه شد.
ـ شما چیزی میدونید؟
پیوتر گفت:
ـ نه.
ـ هنوز سؤال نکردم.
ـ جوابم همونه.
آندری به او نگاه کرد.
بعد برگه دیگری بیرون آورد.
ـ دیروز آرشیو اداره رو بررسی کردم.
پیوتر نشست.
آندری گفت:
ـ در سال ۱۹۷۴، از انبار شماره چهار یک محموله مفقود شده.
نادژدا پرسید:
ـ چی بوده؟
ـ مقدار زیادی دارو.
الکسی گفت:
ـ دزدیده شده؟
ـ طبق گزارش، بله.
والنتینا از چارچوب در گفت:
ـ و مادرم؟
آندری به او نگاه کرد.
ـ ماریا سرگیونا همان هفته ناپدید شده.
هیچکس تکان نخورد.
آندری ادامه داد:
ـ پرونده بسته شده. نوشتهاند احتمالاً فرار کرده.
والنتینا خندید.
خندهای کوتاه و بیحس.
ـ فرار؟
ـ بله.
ـ با چی؟
آندری مکث کرد.
ـ چی؟
ـ ماریا حتی پول بلیت نداشت.
نادژدا سرش را پایین انداخت.
پیوتر گفت:
ـ پروندهها همیشه حقیقت رو نمینویسن.
آندری به او نگاه کرد.
ـ شما حقیقت رو میدونید؟
پیوتر گفت:
ـ نه.
آندری گفت:
ـ پس چرا اینقدر مطمئنید؟
پیوتر جواب نداد.
آن شب، نادژدا تنها در آشپزخانه نشسته بود.
یک ظرف سوپ برای خودش کشیده بود.
اما نمیخورد.
در جیب پیشبندش چیزی سنگینی میکرد.
عکس قدیمی.
همان عکس سال ۱۹۷۴.
او عکس را روی میز گذاشت.
سه مرد کنار کامیون.
گریگوری.
پیوتر.
شوهر خودش.
اما این بار چیزی را دید که قبلاً ندیده بود.
روی بدنه کامیون، پشت سر شوهرش، پلاک کوچکی دیده میشد.
شماره:
۴
نادژدا عکس را نزدیک صورتش برد.
یادش آمد.
آن شب، چند سال بعد از آن عکس، شوهرش با یک کیف چرمی به خانه برگشته بود.
او پرسیده بود:
ـ این چیه؟
شوهرش گفته بود:
ـ هیچی.
آن شب اولین بار بود که نادژدا فهمید بعضی «هیچی»ها سنگینتر از یک چمداناند.
در اتاق خودش را باز کرد.
کیف قدیمی هنوز در کمد بود.
بعد از بیستویک سال.
نادژدا آن را بیرون آورد.
قفلش شکسته بود.
داخلش فقط یک تکه کاغذ باقی مانده بود.
کاغذ را باز کرد.
چهار خط نوشته شده بود:
«ماریا رفت.
گریگوری گفت تمامش میکند.
پیوتر ترسید.
من هم ترسیدم.»
نادژدا چند بار متن را خواند.
پایین کاغذ، فقط یک جمله دیگر نوشته شده بود:
«اگر روزی پرسیدند چه اتفاقی افتاد، بگو هیچچیز ندیدی.»
نادژدا روی صندلی نشست.
بیستویک سال گذشته بود.
و تازه فهمیده بود که تمام این مدت، شوهرش از چیزی نترسیده بود.
از کسی ترسیده بود.
کسی که هنوز زنده بود.
و حالا گریگوری مرده بود.
نادژدا کاغذ را تا کرد.
از اتاق بیرون آمد.
پیوتر در راهرو ایستاده بود.
انگار منتظرش بود.
به کاغذ نگاه کرد.
گفت:
ـ پیداش کردی؟
نادژدا ایستاد.
ـ تو میدونستی؟
پیوتر گفت:
ـ من خیلی چیزها رو میدونستم.
ـ چرا هیچوقت چیزی نگفتی؟
پیوتر مدتی به او نگاه کرد.
بعد گفت:
ـ چون آن موقع همهمون جوانتر بودیم.
نادژدا گفت:
ـ و حالا؟
پیوتر به اتاق خالی گریگوری نگاه کرد.
ـ حالا دیگه پیر شدیم.
ـ این چه فرقی میکنه؟
پیوتر گفت:
ـ آدم جوان از مرگ میترسه.
بعد مکث کرد.
ـ آدم پیر بیشتر از این میترسه که بفهمه تمام عمرش رو برای هیچ ترسیده.
و رفت.
نادژدا همانجا ماند.
در انتهای راهرو، در اتاق والنتینا نیمهباز بود.
زن داخل اتاق نبود.
اما روی تختش، یک پاکت سفید قرار داشت.
نادژدا جلو رفت.
پاکت را برداشت.
نامی روی آن نوشته نشده بود.
فقط یک عدد:
۴
و پشت پاکت، با خطی که نادژدا همان لحظه شناخت، نوشته شده بود:
«این بار، نوبت توست که حرف بزنی.»