
میکائیل مدت زیادی به تاریخ روی کاغذ نگاه کرد.
هفدهم سپتامبر ۱۹۸۱.
روز تولد خودش.
اما جملهای که زیر آن نوشته شده بود، بیشتر از تاریخ آزارش میداد:
امروز، برای نخستین بار، میکائیل را دیدم.
کاغذ را برگرداند.
پشتش سفید بود.
دوباره برگرداند.
جمله هنوز همانجا بود.
دستخط خودش بود.
میکائیل دستخط خودش را خوب میشناخت. سالها با آن نوشته بود، امضا کرده بود، نامه نوشته بود و چک امضا کرده بود.
اما این جمله را ننوشته بود.
یا دستکم چیزی از نوشتنش به یاد نمیآورد.
به خانه برگشت.
مادرش دیگر در آشپزخانه نبود.
خانه خالی به نظر میرسید.
نه خالی از آدم؛ خالی از زندگی.
در اتاق نشیمن نشست.
روی میز، همان کیک تولد صبح هنوز دستنخورده بود.
چهلوپنج شمع کنار آن قرار داشت.
میکائیل یکی از شمعها را برداشت.
روی انتهایش عددی حک شده بود.
۴۵
شمع را روی میز گذاشت.
ناگهان متوجه شد چیزی در اتاق تغییر کرده.
قاب عکس خانوادگی روی دیوار را نگاه کرد.
صبح، در عکس سه نفر بودند.
پدر، مادر و خودش.
حالا چهار نفر بودند.
میکائیل جلو رفت.
مرد چهارم پشت سر خانواده ایستاده بود.
صورتش دیده نمیشد.
فقط دستش روی شانهی میکائیل بود.
میکائیل قاب را از دیوار کند.
پشت عکس، نوشتهای وجود داشت:
«هر بار که او به یاد میآورد، یکی از ما فراموش میشود.»
صدای باز شدن در آمد.
میکائیل برگشت.
مادر وارد شد.
اما پیر نبود.
برای چند ثانیه، میکائیل نتوانست او را بشناسد.
زنی حدود سیساله بود.
همان چشمها.
همان حالت نگاه.
همان صدای قدمها.
میکائیل آرام گفت:
«مامان؟»
زن ایستاد.
«بله.»
«چند سالته؟»
زن لبخند زد.
«امروز؟»
میکائیل چیزی نگفت.
زن ادامه داد:
«سیویک.»
میکائیل عقب رفت.
«ولی تو گفتی صد و نوزده سالته.»
زن جواب داد:
«گفتم؟»
«خودت گفتی.»
«ممکنه.»
«پس چرا الان سیویک سالته؟»
زن به عکس نگاه کرد.
بعد گفت:
«چون تو به یاد آوردی.»
میکائیل چیزی نفهمید.
«چی رو؟»
زن به سمتش آمد.
«اینکه من مادرت نیستم.»
«پس کی هستی؟»
«کسی که همیشه قبل از تو اینجا بوده.»
میکائیل نشست.
ذهنش پر از تصاویر شد.
نه خاطره.
تصویر.
مردی روی اسبی سیاه.
شهری که دیوارهایش از سنگ سفید بود.
کودکی که کنار چاه نشسته بود.
زنی با لباس آبی.
خانهای که در آتش نبود، اما همه از آن فرار میکردند.
مردی که روی زمین زانو زده بود و چیزی را در خاک دفن میکرد.
و بعد...
چهرهی خودش.
در میان تمام آنها.
همیشه خودش.
میکائیل چشمهایش را بست.
«اینها چی هستن؟»
زن گفت:
«زندگیهایی که قبل از تو اتفاق افتادن.»
«زندگی من؟»
«نه.»
«پس چرا من میبینمشون؟»
زن جواب نداد.
میکائیل چشمهایش را باز کرد.
«آن مرد کیه؟»
«کدام مرد؟»
«مردی که در همهی عکسهاست.»
زن برای اولین بار ترسید.
«تو نباید اون رو به یاد بیاری.»
«اسمش چیه؟»
زن سکوت کرد.
میکائیل گفت:
«اسمش میکائیله؟»
زن به او نگاه کرد.
و همین کافی بود.
میکائیل فهمید.
میکائیل نام یک نفر نبود.
نامی بود که نسلها تکرار شده بود.
مثل یک عنوان.
مثل جایگاهی که هر بار یک نفر باید آن را میگرفت.
میکائیل گفت:
«پس من چندمین نفرم؟»
زن آرام جواب داد:
«آخرین نفر.»
«آخرین؟»
«قرار بود باشی.»
میکائیل به او خیره شد.
«قرار بود؟»
زن گفت:
«اما تو یک اشتباه کردی.»
«چه اشتباهی؟»
«شروع کردی به یاد آوردن.»
سکوتی میان آنها افتاد.
میکائیل فهمید تمام این سالها خانواده از چه میترسیدهاند.
نه از اینکه او حقیقت را بفهمد.
از اینکه خودش را به یاد بیاورد.
پرسید:
«اولین میکائیل کی بوده؟»
زن گفت:
«ما نمیدونیم.»
«هزار سال پیش؟»
«بیشتر.»
«دو هزار؟»
زن سرش را تکان داد.
«بیشتر.»
«پس چند سال؟»
زن به پنجره نگاه کرد.
«آنقدر که دیگر نمیشود گفت چند سال.»
میکائیل خندید.
«این که جواب نیست.»
زن گفت:
«شاید چون سؤال درستی نیست.»
«پس سؤال درست چیه؟»
زن برگشت.
«اینکه اولین انسان، چه زمانی تصمیم گرفت خودش را یک نفر بداند.»
میکائیل ساکت شد.
برای نخستین بار فهمید راز خانواده شاید دربارهی جاودانگی نبوده.
دربارهی تناسخ هم نبود.
دربارهی روح نبود.
راز دربارهی چیزی بسیار سادهتر و در عین حال ترسناکتر بود:
هویت.
اینکه انسان چگونه میتواند باور کند «من» همان کسی هستم که دیروز بودهام.
میکائیل به دستهایش نگاه کرد.
همان دستها.
همان خطوط.
اما ناگهان خاطرهای آمد.
پدرش کنار پنجره نشسته بود.
میکائیل کودک بود.
پدر پرسیده بود:
«اگر فردا دیگه یادت نیاد من کیام، باز هم پدرت هستم؟»
کودک خندیده بود.
«معلومه.»
پدر پرسیده بود:
«چرا؟»
کودک جواب داده بود:
«چون من میدونم.»
میکائیل چشمهایش را باز کرد.
اشک روی صورتش نبود.
فقط فهمیده بود که آن گفتوگو را هرگز در زندگی فعلیاش نداشته.
آن گفتوگو متعلق به کودکی دیگری بود.
شاید صد سال پیش.
شاید هزار سال پیش.
شاید اصلاً هیچوقت اتفاق نیفتاده بود.
میکائیل به مادر گفت:
«حالا باید چی کار کنم؟»
زن جواب داد:
«هیچکس نمیدونه.»
«تو این همه سال منتظر این روز بودی.»
«ما منتظر بودیم تو تصمیم بگیری.»
«چه تصمیمی؟»
زن به در اتاق پدر اشاره کرد.
«اونجا.»
میکائیل وارد اتاق شد.
این بار چیزی روی دیوار نبود.
همهی عکسها ناپدید شده بودند.
اتاق کاملاً خالی بود.
فقط یک صندلی وسط آن قرار داشت.
روی صندلی، یک آینه بود.
میکائیل مقابل آن نشست.
به خودش نگاه کرد.
مردی ۴۵ ساله.
موهای کمی خاکستری.
چهرهای که سالها میشناخت.
صورت پدرش را به یاد آورد.
صورت مادرش را.
خواهرش را.
الیزابت را.
تمام آدمهایی را که در عکسها دیده بود.
همه کمکم از ذهنش محو شدند.
بعد چیزی عجیب اتفاق افتاد.
میکائیل دیگر نمیتوانست چهرهی خودش را به یاد بیاورد.
چشمهایش را بست.
تلاش کرد صورت خودش را تصور کند.
نتوانست.
باز کرد.
مرد داخل آینه هنوز آنجا بود.
اما حالا نمیدانست آن مرد کیست.
دستش را بالا برد.
مرد داخل آینه هم دستش را بالا برد.
میکائیل آرام گفت:
«تو کی هستی؟»
مرد جواب داد:
«میکائیل.»
میکائیل لبخند زد.
«کدوم میکائیل؟»
مرد چیزی نگفت.
میکائیل دوباره پرسید:
«اولین؟»
سکوت.
«آخرین؟»
سکوت.
«یا من؟»
مرد در آینه لبخند زد.
و برای اولین بار، دستش را پایین آورد.
میکائیل دستش را پایین نیاورد.
هر دو به یکدیگر نگاه کردند.
بعد آینه ترک برداشت.
نه با صدا.
فقط تصویری که داخلش بود، از وسط به دو قسمت تقسیم شد.
سمت چپ، میکائیل ایستاده بود.
سمت راست، همان مرد.
میکائیل دستش را روی شیشه گذاشت.
طرف دیگر هم همین کار را کرد.
اما این بار میان کف دستشان فاصلهای نبود.
میکائیل چشمهایش را بست.
و ناگهان همهچیز را فهمید.
یا تصور کرد فهمیده است.
فهمید چرا خانواده هزاران سال او را نگه داشتهاند.
فهمید چرا هر نسل، یک میکائیل داشته.
فهمید چرا بعضی آدمها از دیدنش میترسیدند.
فهمید چرا پدرش گفته بود:
«تو پسر من نیستی.»
چون پدرش دروغ نگفته بود.
هیچکدام دروغ نگفته بودند.
آنها فقط نمیدانستند با چه کسی زندگی میکنند.
میکائیل چشمهایش را باز کرد.
اتاق خالی بود.
آینه هم نبود.
فقط یک صندلی مانده بود.
و روی آن، یک نامه.
میکائیل نامه را برداشت.
دستخط خودش بود.
این بار هیچ شکی نداشت.
نامه را باز کرد.
فقط یک جمله نوشته شده بود:
«اگر این نامه را پیدا کردی، یعنی برای اولین بار موفق شدی زندگی خودت را شروع کنی.»
میکائیل مدت زیادی به جمله نگاه کرد.
بعد کاغذ را پاره نکرد.
آن را تا کرد و داخل جیبش گذاشت.
از خانه بیرون رفت.
خیابان همان خیابان بود.
مغازهها همان بودند.
آدمها همانطور از کنارش عبور میکردند.
هیچکس به او توجه نمیکرد.
برای نخستین بار، این بیتوجهی برایش آرامشبخش بود.
میکائیل راه افتاد.
نمیدانست کجا میرود.
نمیدانست نام واقعیاش چیست.
نمیدانست خانوادهاش واقعاً وجود داشتهاند یا نه.
نمیدانست عکسها متعلق به گذشته بودهاند یا ساختهی ذهن خودش.
نمیدانست آن مرد داخل آینه چه کسی بوده.
و برای نخستین بار در زندگی، این ندانستن برایش ترسناک نبود.
چند قدم جلوتر، از کنار ویترین مغازهای عبور کرد.
ناگهان ایستاد.
در شیشه، انعکاس خودش را دید.
مردی ۴۵ ساله.
اما این بار چیزی عجیب بود.
میکائیل به حرکت خودش نگاه کرد.
یک قدم برداشت.
انعکاس هم یک قدم برداشت.
لبخند زد.
انعکاس هم لبخند زد.
میکائیل دستش را بالا برد.
انعکاس دستش را بالا برد.
بعد آرام زیر لب گفت:
«من میکائیلم.»
انعکاس گفت:
«کدام؟»
میکائیل برگشت.
هیچکس پشت سرش نبود.
دوباره به شیشه نگاه کرد.
فقط خودش بود.
و در آن لحظه، برای اولین بار فهمید شاید تمام آنچه دیده، حقیقت بوده باشد.
یا شاید تمام زندگیاش را در خواب گذرانده باشد.
شاید خانواده وجود داشتهاند.
شاید هزاران سال منتظر او بودهاند.
شاید هیچ خانوادهای وجود نداشته.
شاید پدرش مرده بوده.
شاید اصلاً پدری نداشته.
شاید نامش میکائیل بوده.
شاید هرگز میکائیل نبوده.
اما یک چیز را دیگر نمیتوانست انکار کند:
انسان، تا وقتی مطمئن است میداند کیست، هنوز خودش را پیدا نکرده است.
میکائیل به راه افتاد.
و این بار هیچکس پشت سرش نبود.
یا شاید...
برای اولین بار، دیگری جلوتر از او راه میرفت.