
میکائیل نامه را تا نکرد.
آن را همانطور میان انگشتانش نگه داشت و دوباره به جملهی آخر نگاه کرد.
اگر هنوز فکر میکنی میکائیل هستی، نامه را ادامه نده.
جملهای نبود که آدم بتواند بهسادگی از کنارش بگذرد.
نه به خاطر معنایش؛ به خاطر لحنش.
پدرش همیشه با او حرف میزد، حتی وقتی عصبانی بود. همیشه او را با نام صدا میکرد. میگفت «میکائیل، در را ببند»، «میکائیل، دیر نکن»، «میکائیل، مادرت منتظرت است.»
اما این جمله، انگار برای او نوشته نشده بود.
انگار کسی میخواست آن را به دست انسانی برساند که هنوز نمیدانست قرار است چه کسی باشد.
میکائیل نامه را روی میز گذاشت.
به خودش گفت باید از اتاق بیرون برود.
این منطقیترین کار بود.
باید مادرش را صدا میزد، نامه را جلوی او میگذاشت و منتظر میماند تا یکی از آن دو بالاخره تصمیم بگیرد حقیقت را بگوید.
اما قبل از آنکه از اتاق خارج شود، چشمش به دیوار افتاد.
عکسها هنوز همانجا بودند.
صدها چهره.
صدها سال.
و در تمام آنها، خودش.
میکائیل نزدیکترین قاب را برداشت.
مرد داخل عکس کنار زنی ایستاده بود که لباس بلند سفید پوشیده بود. پشت سرشان خانهای سنگی دیده میشد.
زیر عکس نوشته شده بود:
میکائیل و الیزابت — ۱۸۱۲
میکائیل ابروهایش را درهم کشید.
الیزابت.
نامی بود که به نظرش آشنا میآمد.
خیلی آشنا.
چند ثانیه بعد چیزی در ذهنش باز شد.
یک اتاق.
پنجرهای بلند.
دختری با موهای تیره.
یک فنجان شکسته روی زمین.
و صدای زنی که میگفت:
«اگر روزی من را فراموش کردی، خودت را فراموش کردهای.»
میکائیل قاب را رها کرد.
عکس روی زمین افتاد.
نفسش را حبس کرد.
این خاطره را میشناخت.
نه به عنوان یک خاطرهی مبهم.
آن را دقیقاً به یاد داشت.
سالها پیش، وقتی بیستوچند ساله بود، شبی خواب دیده بود که در خانهای ناشناس زندگی میکند و زنی به نام الیزابت روبهرویش نشسته است.
بعد از بیدار شدن، مدتها به آن خواب فکر کرده بود.
حتی یک بار نام الیزابت را روی کاغذ نوشته بود.
آن زمان تصور کرده بود ذهنش نامی تصادفی ساخته است.
حالا همان نام زیر عکسی مربوط به سال ۱۸۱۲ قرار داشت.
میکائیل خم شد و عکس را برداشت.
پشت آن، جملهای نوشته شده بود:
«او هم خواب میدید.»
برای اولین بار، چیزی شبیه خشم در وجودش بالا آمد.
«این دیگه چه بازیایه؟»
صدایش در اتاق پیچید.
هیچکس جواب نداد.
میکائیل از اتاق بیرون آمد.
مادرش هنوز در آشپزخانه بود.
اما حالا سیب روی میز مانده بود و خودش به پنجره نگاه میکرد.
میکائیل گفت:
«مامان.»
زن برنگشت.
«من کیام؟»
چند ثانیه سکوت شد.
بعد اِلنا پرسید:
«کدوم جواب رو میخوای؟»
میکائیل ایستاد.
«جواب واقعی.»
مادر برگشت.
«آدمها همیشه فکر میکنن جواب واقعی وجود داره.»
«وجود نداره؟»
«گاهی حقیقت فقط اسم محترمانهایه که به آخرین دروغی که قبولش میکنیم میدیم.»
میکائیل به میز نزدیک شد.
«من پسر تو نیستم؟»
اِلنا نگاهش کرد.
«نه.»
جواب آنقدر ساده بود که میکائیل برای لحظهای نفهمید چه شنیده.
«پس پدرم کی بود؟»
مادر گفت:
«همون مردی که فکر میکردی پدرت بوده.»
«این جواب نیست.»
«میدونم.»
«من کجا به دنیا اومدم؟»
اِلنا لبهایش را به هم فشرد.
«اینجا.»
«کِی؟»
«چهلوپنج سال پیش.»
«پس من واقعاً متولد شدم.»
«بله.»
«پس چی دروغه؟»
مادر به آرامی گفت:
«اینکه فکر میکنی تولد، شروع یک انسانه.»
میکائیل چیزی نگفت.
اِلنا ادامه داد:
«میکائیل، تو باید یک چیز رو بفهمی. خانوادهی ما هزاران ساله که یک کار انجام میده.»
«چه کاری؟»
«از یک نفر مراقبت میکنه.»
«از چه کسی؟»
زن به او نگاه کرد.
برای نخستین بار، در چهرهی مادرش ترسی دید که پنهان کردنش دیگر ممکن نبود.
«از تو.»
میکائیل خندید.
نه از روی شادی.
خندهای کوتاه و بیاختیار که خودش هم از شنیدنش تعجب کرد.
«من؟»
«بله.»
«من از کی وجود داشتم؟»
مادر جواب نداد.
میکائیل دوباره پرسید:
«قبل از تولدم کجا بودم؟»
اِلنا گفت:
«این سؤال رو هیچوقت از پدرت نپرسیدی؟»
«نه.»
«چرا؟»
«چون فکر میکردم جوابش رو میدونم.»
مادر آرام گفت:
«این دقیقاً مشکله.»
میکائیل به صورت او خیره شد.
«چه مشکلی؟»
«اینکه تو همیشه جواب چیزهایی رو میدونستی که هیچکس بهت یاد نداده بود.»
جمله در ذهنش نشست.
ناگهان خاطرهای به یادش آمد.
کودکی هفتساله بود.
پدرش او را به شهر دیگری برده بود.
میکائیل آن زمان برای اولین بار ساختمانی را دیده بود که نمایی عجیب داشت؛ ستونهای سنگی و پنجرههایی باریک.
همان لحظه گفته بود:
«اینجا قبلاً زندان بوده.»
پدرش وحشت کرده بود.
اما چرا؟
آن زمان میکائیل فکر کرده بود پدرش از حرف یک بچه تعجب کرده.
حالا فهمید هیچکس به او نگفته بود آن ساختمان زندان بوده.
حتی خودش هم نمیدانست چرا چنین چیزی گفته است.
خاطرهی دیگری آمد.
وقتی ده ساله بود، برای نخستین بار ساز خاصی را دیده بود و نامش را گفته بود؛ نامی که هیچکس در خانه نمیشناخت.
پدرش آن شب او را کتک زده بود.
بعد گریه کرده و گفته بود:
«دیگه هیچوقت اون اسم رو نگو.»
اسم چه بود؟
میکائیل تلاش کرد به یاد بیاورد.
اما چیزی در ذهنش بسته شد.
نه اینکه فراموش کرده باشد.
انگار کسی آن قسمت را از دسترسش خارج کرده بود.
مادر گفت:
«یادت اومد؟»
میکائیل سرش را بلند کرد.
«چی؟»
«اون اسم.»
میکائیل خشکش زد.
«تو از کجا میدونی من به چی فکر میکنم؟»
مادر جواب نداد.
میکائیل یک قدم عقب رفت.
بعد یک قدم دیگر.
برای اولین بار، زن روبهرویش شبیه مادرش نبود.
چهره همان بود.
دستها همان.
صدای همان.
اما چیزی در نگاهش تغییر کرده بود.
میکائیل گفت:
«تو چند سالته؟»
اِلنا لبخند بسیار کوچکی زد.
«فکر میکنی چند سالمه؟»
«شصتوهفت.»
«اشتباه میکنی.»
میکائیل منتظر ماند.
زن گفت:
«من شصتوهفت ساله نیستم.»
«پس چند سالته؟»
«این سؤال رو هم نباید بپرسی.»
«چند سالته؟»
مادر به آرامی گفت:
«صد و نوزده.»
میکائیل دیگر چیزی نگفت.
خانه ناگهان به چیزی بیگانه تبدیل شده بود.
به مکانی که تمام اشیای آشنایش، دروغهایی بودند که به مرور زمان شکل گرفته بودند.
او به سمت در خروجی رفت.
دستش روی دستگیره بود که مادر گفت:
«اگر از این خانه بری، دیگه نمیتونی برگردی.»
میکائیل برگشت.
«چرا؟»
اِلنا گفت:
«چون بیرون از این خانه، آدمهایی زندگی میکنن که نمیدونن تو کی هستی.»
میکائیل گفت:
«و تو میدونی؟»
مادر مدتی به او نگاه کرد.
بعد گفت:
«نه.»
مکث کرد.
«من فقط میدونم تو چه کسی بودی.»
میکائیل در را باز کرد.
بیرون رفت.
خیابان همان خیابانی بود که چهلوپنج سال میشناخت.
مغازهی سر کوچه.
نانوایی.
درختهای قدیمی.
مردی که هر صبح جلوی مغازهاش میایستاد.
همهچیز طبیعی بود.
آنقدر طبیعی که برای لحظهای فکر کرد شاید مادرش دیوانه شده باشد.
شاید پدرش دیوانه بوده.
شاید عکسها جعلی بودهاند.
شاید خودش هم از شدت خستگی، در روز تولدش دچار توهم شده است.
اما وقتی از کنار مغازهی قدیمی رد شد، پیرمرد صاحب مغازه از پشت شیشه او را دید.
میکائیل دست تکان داد.
پیرمرد رنگش پرید.
کرکره را پایین کشید.
میکائیل ایستاد.
چند قدم آنطرفتر، زنی که داشت با کودکش از خیابان عبور میکرد، او را دید.
زن ناگهان دست کودک را گرفت و مسیرش را عوض کرد.
مردی از روبهرو میآمد.
وقتی چشمش به میکائیل افتاد، ایستاد.
چهرهاش تغییر کرد.
میکائیل پرسید:
«منو میشناسید؟»
مرد جواب نداد.
فقط زیر لب گفت:
«نه... هنوز نه.»
و رفت.
میکائیل وسط خیابان ماند.
برای اولین بار فهمید مسئله این نیست که خانوادهاش دربارهی او چه میدانند.
مسئله این است که آدمهای بیرون از خانواده هم چیزی دربارهی او میدانند.
چیزی که خودش نمیداند.
دستش را داخل جیبش برد.
انگشتانش به چیزی برخورد.
یک تکه کاغذ.
آن را بیرون آورد.
نمیدانست از کجا آمده.
کاغذ را باز کرد.
یک جمله روی آن نوشته شده بود.
با دستخط خودش.
اما او هرگز آن را ننوشته بود:
«امروز، برای نخستین بار، میکائیل را دیدم.»
زیر جمله، تاریخ خورده بود.
هفدهم سپتامبر، ۱۹۸۱.
میکائیل به تاریخ خیره شد.
تاریخ تولد خودش بود.
و برای نخستین بار این احتمال از ذهنش گذشت که شاید آن روز، او به دنیا نیامده باشد.
شاید آن روز، فقط کسی میکائیل را دیده بود.