چیزی که آدمها درباره گناه نمیفهمند این است که گناه با فریاد شروع نمیشود.
با سکوت شروع میشود.
هیچ آذرخشی در آسمان ظاهر نمیشود.
هیچ صدایی از جهنم به گوشت نمیرسد.
صبح از خواب بیدار میشوی، صورتت را میشویی، قهوه درست میکنی و برای چند دقیقه خیال میکنی هنوز همان آدم دیروز هستی.
بعد ناگهان متوجه میشوی مدت زیادی است به یک نقطه خیره شدهای.
و نمیدانی چرا.
دو ماه از آن شب گذشته بود.
یا شاید سه ماه.
مطمئن نیستم.
تقویم را کنار گذاشته بودم.
زمان دیگر برایم اهمیتی نداشت.
روزها شکل همدیگر شده بودند.
صبح.
ودکا.
سکوت.
شب.
و دوباره همان چرخه.
من هنوز درِ اتاق بوگدان را میبستم.
هر شب.
دقیقاً مثل وقتی که زنده بود.
حتی گاهی قبل از خواب میگفتم:
ـ شب بخیر بابا.
بعد چند ثانیه پشت در میایستادم.
منتظر جوابی که هیچوقت نمیآمد.
یک شب ماریا دوباره آمد.
این بار بدون سوپ.
بدون بهانه.
وقتی در را باز کردم مستقیم گفت:
ـ آناتولی... بوگدان کجاست؟
برای چند لحظه چیزی نگفتم.
بعد جواب دادم:
ـ حالش خوب نیست.
ماریا خیره نگاهم کرد.
ـ چند ماهه کسی ندیدتش.
ـ استراحت میکنه.
ـ سه ماه؟
صدایش آرام بود.
اما ترسناک.
مثل پزشکی که جواب آزمایش را میداند و منتظر است خود بیمار اعتراف کند.
آن شب بعد از رفتنش تا صبح بیدار ماندم.
برای اولین بار فهمیدم دنیا آرامآرام دارد به سمت خانه من برمیگردد.
و دنیا سؤال میپرسد.
همیشه سؤال میپرسد.
برای فرار از آن سؤالها بیشتر مینوشیدم.
گاهی آنقدر که صبح نمیفهمیدم چطور به تخت رسیدهام.
اما مستی یک خاصیت عجیب دارد.
اول درد را کم میکند.
بعد درد را بزرگتر برمیگرداند.
یک شب در آشپزخانه نشسته بودم.
بطری تقریباً خالی شده بود.
داشتم با خودم حرف میزدم.
یا شاید با بوگدان.
فرقشان دیگر برایم روشن نبود.
ناگهان صدایی شنیدم.
از راهرو.
صدای عصا.
تق.
تق.
تق.
قلبم ایستاد.
همان صدایی بود که ماههای آخر بیماری از پدرم میشنیدم.
همان ریتم.
همان فاصله.
تق.
تق.
تق.
بلند شدم.
لیوان از دستم افتاد.
صدا نزدیکتر شد.
از راهرو.
به سمت آشپزخانه.
نفسم بند آمده بود.
برای یک لحظه واقعاً باور کردم برگشته.
واقعاً باور کردم مرگ اشتباه کرده.
اما وقتی چراغ را روشن کردم چیزی آنجا نبود.
فقط راهروی خالی.
فقط دیوار.
فقط سکوت.
آن شب تا صبح نخوابیدم.
و برای اولین بار فهمیدم شاید مشکل این خانه نیست.
شاید مشکل منم.
چند روز بعد جلوی آینه ایستاده بودم.
تیغ اصلاح در دستم بود.
کف ریش روی صورتم.
ناگهان مکث کردم.
چون چیزی را شناختم.
اخم روی صورتم.
دقیقاً شبیه بوگدان بود.
نه شبیه از نظر ظاهر.
شبیه از نظر حرکت.
از نظر عادت.
از نظر حالت.
انگار سالها آن را تمرین کرده باشم.
به آینه نزدیکتر شدم.
دست روی صورتم کشیدم.
برای اولین بار ترسی عجیب وجودم را گرفت.
چون فهمیدم شباهت واقعی از چشمها شروع نمیشود.
از رفتار شروع میشود.
بعد از آن اتفاق، مدام متوجه چیزهای تازهای میشدم.
مثل او سرفه میکردم.
مثل او روی صندلی مینشستم.
مثل او لیوان را در دست میگرفتم.
حتی یک روز در بندر، سر یکی از کارگرها داد زدم.
دقیقاً با همان جملهای که سالها پیش از بوگدان شنیده بودم:
ـ اگه کاری رو بلدی انجام بده، اگه بلد نیستی مزاحم نشو.
جمله که از دهانم بیرون آمد یخ زدم.
چون ناگهان صدای خودم را نشنیدم.
صدای او را شنیدم.
آن شب مست نکردم.
برای اولین بار.
در تاریکی نشستم و فکر کردم.
شاید تمام این مدت اشتباه میکردم.
شاید آدمها وقتی میمیرند از بین نمیروند.
شاید فقط جایشان را عوض میکنند.
شاید بوگدان نمرده بود.
شاید آرامآرام داشت از خانه بیرون میآمد.
و داخل من زندگی میکرد.
و بدترین قسمت ماجرا این بود که بخشی از وجودم از این فکر خوشحال میشد.
چون اگر این درست بود...
پس هنوز تنها نبودم.
اما همان شب، برای اولین بار این سؤال هم در ذهنم شکل گرفت:
اگر من دارم به بوگدان تبدیل میشوم...
پس آناتولی کجا رفته است؟
سه روز بعد ماریا دوباره آمد.
این بار وقتی زنگ در را زد، میدانستم برای چه آمده است.
بعضی حقیقتها آنقدر پشت در میمانند تا بالاخره صاحبخانه خسته شود.
وقتی در را باز کردم، تنها نبود.
پسر برادرش هم همراهش بود.
مردی درشتهیکل که تمام راهرو را پر کرده بود.
ماریا گفت:
ـ باید باهات حرف بزنم.
گفتم:
ـ خستهام.
ـ میدونم.
ـ بعداً بیا.
ـ نه.
این "نه" را آرام گفت.
اما از تمام فریادهایی که در عمرم شنیده بودم سنگینتر بود.
برای
ارش: چند ثانیه به هم نگاه کردیم.
بعد کنار رفتم.
فهمیدم دیگر نمیشود جلویش را گرفت.
برخی درها فقط یک بار بسته میشوند.
ماریا وارد خانه شد.
نگاهش روی میز آشپزخانه افتاد.
روی دو لیوان.
همیشه دو لیوان.
همیشه دو بشقاب.
همیشه دو صندلی.
انگار هنوز دو نفر در آن خانه زندگی میکردند.
چیزی نگفت.
فقط به سمت راهرو رفت.
به سمت همان اتاق.
من هم پشت سرش حرکت کردم.
اما عجیب بود.
دیگر ترسی نداشتم.
انگار ماهها فرار کرده بودم و حالا دیگر توان دویدن نداشتم.
ماریا دستش را روی دستگیره گذاشت.
چند ثانیه مکث کرد.
بعد در را باز کرد.
هیچکس حرفی نزد.
نه او.
نه من.
نه مردی که همراهش آمده بود.
سکوت مثل مه تمام اتاق را پر کرد.
ماریا آرام روی صندلی نشست.
صورتش را با دست پوشاند.
و شروع کرد به گریه کردن.
نه از ترس.
نه از انزجار.
از غم.
غم برای دو نفر.
برای بوگدان.
و برای من.
بعد از مدت طولانی گفت:
ـ خدایا آناتولی...
و دیگر نتوانست ادامه بدهد.
من کنار پنجره ایستاده بودم.
همان پنجرهای که بوگدان دوست داشت.
به بندر نگاه میکردم.
به کشتیهایی که از دور شبیه سایه بودند.
و ناگهان فهمیدم دیگر چیزی برای پنهان کردن نمانده است.
آناتولی با چشمانی پر از بغض و گناه گفت
«پزشک آن آمپول را برای دردهای شدید تجویز کرده بود. آن شب وقتی بوگدان گفت خسته شده، من مدت زیادی به جعبه داروها خیره ماندم. هنوز هم نمیدانم آنچه انجام دادم شفقت بود یا ترس. فقط میدانم بعد از آن، دیگر بیدار نشد.»
آن شب برای اولین بار بعد از یک سال، در اتاق را باز گذاشتم.
تمام شب باز ماند.
مثل زخمی که بالاخره هوا خورده باشد.
ماریا تا صبح کنارم نشست.
هیچکدام حرف نزدیم.
گاهی سکوت از هزار اعتراف صادقتر است.
نزدیک طلوع، بطری ودکایی که ماهها دست نزده بودم را از کابینت بیرون آوردم.
دو لیوان روی میز گذاشتم.
بعد مکث کردم.
خیلی طولانی.
دست بردم و یکی از لیوانها را برداشتم.
سر جایش گذاشتم.
فقط یک لیوان باقی ماند.
برای اولین بار.
نمیدانم چرا همان لحظه اشکم درآمد.
نه روز مرگش گریه کرده بودم.
نه ماههای بعد.
اما آن لحظه گریه کردم.
مثل کودکی که تازه فهمیده پدرش واقعاً برنمیگردد.
ماریا چیزی نگفت.
فقط دستش را روی شانهام گذاشت.
خورشید آرام بالا آمد.
نور زردش روی شیشه افتاد.
روی میز.
روی لیوان.
روی عکس قدیمی بوگدان.
من به عکس خیره شدم.
و ناگهان چیزی را دیدم که تمام این مدت از آن فرار کرده بودم.
بوگدان هیچوقت از مرگ نمیترسید.
این من بودم که میترسیدم.
تمام آن سال.
تمام آن ماهها.
تمام آن شبها.
من برای نجات او نجنگیده بودم.
برای نجات خودم جنگیده بودم.
آن لحظه برای اولین بار فهمیدم چرا هنوز صدایش را در سرم میشنوم.
چرا هنوز گاهی مثل او راه میروم.
چرا هنوز مثل او اخم میکنم.
چرا هنوز بعضی جملهها را با صدای او میگویم.
چون نفرین من این نبود که پدرم را کشته بودم.
نفرین من این بود که حالا او را میفهمیدم.
دردهایش را.
تنهاییاش را.
ترسهایش را.
تمام عمر فکر میکردم سایه او هستم.
اما حالا میفهمیدم که سایهها نمیمیرند.
فقط از دیواری به دیوار دیگر میافتند.
چند سال بعد، وقتی در آینه نگاه میکنم، هنوز گاهی بوگدان را میبینم.
نه در چهرهام.
در نگاه کردنم.
در سکوتهایم.
در لحظههایی که بیاختیار به پنجره خیره میشوم.
و هر بار از خودم میپرسم:
اگر آن شب تصمیم دیگری میگرفتم، آیا امروز آدم دیگری بودم؟
جوابش را نمیدانم.
اما یک چیز را میدانم.
آدم میتواند از مرگ فرار کند.
میتواند از قانون فرار کند.
میتواند از مردم فرار کند.
اما از خودش هرگز.
و من از آن شب تا امروز، هر صبح با مردی از خواب بیدار شدهام که هم پسر بوگدان کوزولوف است...
و هم قاتل او.
پایان