

وقتی پرونده علیه خدا گشوده شد، نخستین مشکل این بود که هیچکس نمیدانست نام کامل خدا چیست.
دبیر دادگاه سه هفته صرف پر کردن فرمها کرد.
در بخش «نام متهم» نوشت:
«خدا.»
فرم برگشت خورد.
دلیل:
نام ناقص است.
او نوشت:
«خدای متعال.»
فرم دوباره برگشت.
دلیل:
مدرک هویتی پیوست نشده است.
در نهایت پس از دو سال مکاتبه، تصمیم گرفته شد متهم با عنوان «شخص مورد نظر» شناخته شود.
و از همان لحظه، همه چیز طبق قانون پیش رفت.
یعنی هیچ چیز پیش نرفت.
دادگاه در ساختمانی برگزار میشد که پیشتر کتابخانه ملی بود.
کتابخانهای با نه میلیون جلد کتاب.
اما مشکل این بود که هیچکس دیگر سواد خواندن نداشت.
سالها پیش وزارت آموزش تصمیم گرفته بود مطالعه موجب سردرد اجتماعی میشود.
بنابراین کتابخانه را به دادگاه تبدیل کردند.
استدلالشان ساده بود:
جایی که کسی کتاب نخوانده، بهترین مکان برای قضاوت درباره حقیقت است.
رئیس دادگاه مردی بود به نام قاضی اوران.
او پنجاه سال سابقه قضاوت داشت.
و در تمام این پنجاه سال حتی یک بار هم رأی نداده بود.
هر بار پروندهای به پایان میرسید، پروندهای بزرگتر از راه میرسید.
بنابراین عدالت همواره در دست بررسی باقی مانده بود.
او به این موضوع افتخار میکرد.
روی دیوار دفترش نوشته بود:
عدالت واقعی، عدالتی است که هرگز تمام نشود.
صبح روز افتتاحیه، هزاران نفر وارد تالار شدند.
فیلسوفان.
بانکداران.
ژنرالها.
شاعران.
قاتلان.
پیامبران بازنشسته.
و حتی چند نفر که اشتباهی آمده بودند و تصور میکردند اینجا نمایش کمدی برگزار میشود.
هیچکس آنها را بیرون نکرد.
بعدها معلوم شد آنها از همه مناسبتر بودند.
ساعت ده صبح، منشی دادگاه فریاد زد:
«متهم وارد شود.»
هیچکس وارد نشد.
دوباره فریاد زد.
باز هم هیچکس.
برای بار سوم فریاد زد.
این بار پیرمردی از انتهای سالن دست بلند کرد.
گفت:
«من اینجا هستم.»
همه برگشتند.
پیرمردی لاغر روی صندلی تماشاگران نشسته بود.
شماره صندلیاش ۷۲۸۴ بود.
قاضی پرسید:
«شما خدا هستید؟»
پیرمرد گفت:
«بستگی دارد.»
«بستگی به چه؟»
«به تعریف شما از خدا.»
قاضی یادداشت برداشت.
دادستان یادداشت برداشت.
خبرنگاران یادداشت برداشتند.
تنها کسی که چیزی ننوشت، پیرمرد بود.
دادستان بلند شد.
مردی به نام آلبرو.
فیلسوفی مشهور که چهل سال درباره بیمعنایی جهان کتاب نوشته بود.
او پرونده را باز کرد.
«متهم متهم است که جهان را ناقص آفریده.»
پیرمرد پرسید:
«کامل چیست؟»
آلبرو لبخند زد.
او منتظر این سؤال بود.
«جهانی که در آن رنج وجود نداشته باشد.»
پیرمرد سر تکان داد.
«در آن صورت شجاعت هم وجود نداشت.»
آلبرو گفت:
«شجاعت لازم نبود.»
«عشق چطور؟»
«عشق میماند.»
پیرمرد خندید.
«اگر هیچ چیز را از دست نمیدادید، عاشق چه میشدید؟»
سالن ساکت شد.
پیرمرد ادامه داد:
«شما عشق را احساس میکنید چون مرگ وجود دارد.»
«ارزش را احساس میکنید چون نابودی وجود دارد.»
«معنا را احساس میکنید چون پایان وجود دارد.»
آلبرو اخم کرد.
«پس میگویی رنج لازم است؟»
پیرمرد گفت:
«نه.»
«پس چه میگویی؟»
«میگویم شما چیزی را لازم مینامید که هنوز راه حذفش را پیدا نکردهاید.»
برای چند لحظه هیچکس نفهمید منظورش چیست.
بعد فیلسوفان شروع به یادداشتبرداری کردند.
آنها عاشق جملههایی بودند که نمیفهمیدند.
نفر بعدی برخاست.
ژنرالی با بیست مدال.
«من خدا را متهم میکنم که به انسان آزادی داده.»
همهمهای در سالن پیچید.
ژنرال ادامه داد:
«تمام جنگها از آزادی آمدهاند.»
«تمام انقلابها.»
«تمام شورشها.»
«تمام اشتباهات.»
پیرمرد با علاقه نگاهش کرد.
«و تمام شاهکارها؟»
ژنرال سکوت کرد.
«تمام کشفیات؟»
سکوت.
«تمام شعرها؟»
سکوت.
«تمام بوسههای تاریخ؟»
سکوت.
پیرمرد لبخند زد.
«جالب است.»
«شما میخواهید آزادی را فقط مسئول چیزهایی بدانید که دوست ندارید.»
ژنرال نشست.
برای نخستین بار در عمرش احساس شکست کرد.
اما عجیبترین اتفاق در پایان روز رخ داد.
قاضی اوران متوجه شد پرونده اصلی گم شده است.
تمام دادگاه متوقف شد.
پنج هزار کارمند مشغول جستجو شدند.
هزاران قفسه زیرورو شد.
پس از دو هفته پرونده پیدا شد.
اما وقتی بازش کردند، همه مات ماندند.
داخل پرونده فقط یک برگ وجود داشت.
یک سؤال.
نه اتهام.
نه مدرک.
نه حکم.
فقط این جمله:
«اگر جهان اشتباه است، از کجا مطمئنید که شما بخشی از آن اشتباه نیستید؟»
و برای نخستین بار در تاریخ دادگاه، قاضیها درخواست تنفس کردند.
نه به خاطر خستگی.
بلکه به این دلیل که نمیدانستند از این لحظه به بعد باید خودشان را محاکمه کنند یا خدا را
دو هفته طول کشید تا قاضیها از اتاق تنفس خارج شوند.
نه به این دلیل که پاسخ را پیدا کرده بودند.
بلکه چون فهمیده بودند اگر بیشتر فکر کنند، ممکن است شغلشان را از دست بدهند.
قاضی اوران پشت تریبون نشست.
گفت:
«دادگاه ادامه پیدا میکند.»
اما این بار صدایش شبیه کسی بود که ناگهان متوجه شده تمام عمر روی نردبانی بالا رفته که به هیچ دیواری تکیه نداشته است.
سؤال روی میز قرار داشت:
اگر جهان اشتباه است، از کجا مطمئنید که شما بخشی از آن اشتباه نیستید؟
هیچکس درباره آن حرف نمیزد.
همه دورش میچرخیدند.
مثل کسانی که جنازهای را دیدهاند اما ترجیح میدهند اسمش را منظره بگذارند.
فیلسوفی برخاست.
گفت:
«این سؤال بیمعناست.»
پیرمردی که همه او را خدا مینامیدند پرسید:
«چرا؟»
فیلسوف گفت:
«چون برای قضاوت درباره جهان، باید بیرون از جهان ایستاد.»
پیرمرد سر تکان داد.
«و برای قضاوت درباره خودت؟»
فیلسوف چیزی نگفت.
زیرا تمام عمرش را صرف توضیح جهان کرده بود و هرگز خودش را توضیح نداده بود.
روز بعد دادستان کشف عجیبی کرد.
برگه اصلی پرونده، با همان سؤال، در آرشیو دادگاه ثبت نشده بود.
هیچ شمارهای نداشت.
هیچ امضایی نداشت.
هیچ تاریخی نداشت.
انگار همیشه آنجا بوده است.
کارشناسان بررسی کردند.
کاغذ متعلق به آینده نبود.
متعلق به گذشته هم نبود.
جوهرش ناشناخته بود.
حتی زبانش مشخص نبود.
با این حال همه آن را میفهمیدند.
خبر در جهان پیچید.
و ناگهان دعوای تازهای آغاز شد.
گروهی معتقد بودند سؤال را خدا نوشته است.
گروهی معتقد بودند انسانها نوشتهاند.
گروهی معتقد بودند اصلاً سؤال نویسنده ندارد.
و عجیب اینکه هر گروه برای اثبات نظر خود حاضر بود دیگری را بکشد.
پیرمرد روزی از قاضی پرسید:
«اگر بفهمید سؤال را چه کسی نوشته، پاسخ هم پیدا میشود؟»
قاضی گفت:
«نه.»
«اما خیالمان راحتتر میشود.»
پیرمرد خندید.
«تمام تاریخ شما همین بوده.»
«همیشه دنبال نویسنده بودهاید.»
«هرگز دنبال معنا نبودهاید.»
سکوتی سنگین سالن را پر کرد.
ماه هشتم دادگاه، اتفاقی عجیب افتاد.
هیئت منصفه ناپدید شد.
دوازده نفر.
بیهیچ رد و نشانی.
فقط یادداشتی روی میز مانده بود:
ما دیگر نمیدانیم چه کسی را محاکمه میکنیم.
مردم وحشت کردند.
روزنامهها نوشتند:
«توطئه الهی!»
سیاستمداران گفتند:
«دشمنان حقیقت!»
فیلسوفان گفتند:
«بسیار جالب.»
اما هیچکس دنبال آن دوازده نفر نگشت.
زیرا همه درگیر تفسیر ناپدید شدنشان بودند.
پیرمرد آن روز برای نخستین بار خسته به نظر رسید.
نه خسته از دادگاه.
خسته از انسانها.
آرام گفت:
«شما موجودات عجیبی هستید.»
قاضی پرسید:
«چرا؟»
پیرمرد پاسخ داد:
«وقتی جواب ندارید، نظریه میسازید.»
«وقتی نظریه کافی نیست، ایدئولوژی میسازید.»
«وقتی ایدئولوژی کافی نیست، دشمن میسازید.»
«و وقتی دشمن هم کافی نیست، خدا میسازید.»
هیچکس نخندید.
درحالیکه این خندهدارترین جمله کل دادگاه بود.
سال اول تمام شد.
و هنوز هیچکس نفهمیده بود اتهام چیست.
سرانجام قاضی اوران تصمیم گرفت آخرین سؤال را بپرسد.
او از جای خود بلند شد.
به پیرمرد نگاه کرد.
و گفت:
«اگر واقعاً خدا باشی، چرا از خودت دفاع نمیکنی؟»
برای نخستین بار، پیرمرد مدت زیادی سکوت کرد.
سپس گفت:
«زیرا این دادگاه درباره من نیست.»
«پس درباره چیست؟»
پیرمرد به اطراف اشاره کرد.
به قاضیها.
به خبرنگاران.
به تماشاگران.
به فیلسوفان.
به دادستان.
«این دادگاه تلاشی است برای فرار از یک سؤال قدیمی.»
«کدام سؤال؟»
پیرمرد لبخند زد.
«اگر هیچ مقصری وجود نداشته باشد، با زندگی چه میکنید؟»
سکوت.
آنقدر عمیق که حتی صدای نفسها هم غریبه به نظر میرسید.
قاضی اوران ناگهان فهمید.
نه به طور کامل.
فقط به اندازهای که دیگر نتواند بخوابد.
تمام این مدت بشریت دنبال عدالت نبود.
دنبال مقصر بود.
زیرا عدالت مسئولیت میآورد.
اما مقصر آرامش.
اگر خدا گناهکار بود، انسانها بیگناه میشدند.
اگر خدا محکوم میشد، تاریخ تبرئه میشد.
اگر خدا اشتباه کرده بود، دیگر لازم نبود کسی به اشتباهات خودش نگاه کند.
قاضی آرام نشست.
و بدون مشورت با کسی، حکم را نوشت.
حکم فقط یک جمله داشت:
«دادگاه به دلیل نامشخص بودن متهم، شاکی، قاضی و موضوع اتهام، برای همیشه تعطیل میشود.»
همهمهای در سالن پیچید.
خبرنگاران فریاد زدند.
فیلسوفان اعتراض کردند.
سیاستمداران خشمگین شدند.
اما وقتی همه برگشتند تا پیرمرد را ببینند...
صندلی خالی بود.
هیچکس نفهمید چه زمانی رفته است.
روی میز او تنها یک برگه باقی مانده بود.
برگهای که با همان جوهر ناشناخته نوشته شده بود.
روی آن فقط این جمله دیده میشد:
«بعضی انسانها تمام عمر خدا را جستجو میکنند.
بعضی دیگر تمام عمر از پیدا کردنش فرار میکنند.
و اغلب، هر دو گروه یک نفر هستند.»
آن روز دادگاه بسته شد.
اما پرونده هرگز مختومه نشد.
زیرا سالها بعد، هر کس برگه را میخواند، به نتیجهای متفاوت میرسید.
و شاید همین بزرگترین شوخی جهان بود:
انسانها برای محاکمه خدا جمع شده بودند؛
اما تنها چیزی که پیدا کردند، آینه بود.