
بعضی شبها فکر میکنم زمان موجود زندهای است که آرامآرام از استخوانهای ما تغذیه میکند.
این فکر را از زمانی پیدا کردم که نگهبان قبرستان ساعتها شدم.
قبرستان در حاشیه شهر قرار داشت؛ جایی میان کویر و مه. نه درختی آنجا بود و نه پرندهای. فقط ردیفهای بیپایان سنگهای کوچک خاکستری که زیر هرکدام ساعتی دفن شده بود.
مردم شهر رسم عجیبی داشتند.
وقتی ساعتی از کار میافتاد، آن را تعمیر نمیکردند.
میگفتند هر ساعت سهمی از عمر صاحبش را در خود نگه میدارد و وقتی میایستد، بخشی از زندگی نیز به پایان رسیده است.
برای همین ساعتهای مرده را دفن میکردند.
و من، یونس، چهل سال بود که از مردگان زمان مراقبت میکردم.
صبحها خاک روی قبرها را صاف میکردم.
عصرها میان ردیف ساعتها قدم میزدم.
و شبها به صدای باد گوش میدادم که از میان سنگها عبور میکرد.
اما گاهی قسم میخوردم که صدای دیگری هم میشنوم.
صدای تیکتاک.
تیک...
تاک...
تیک...
تاک...
نه از یک ساعت.
از هزاران ساعت.
انگار تمام مردگان زیر خاک هنوز خوابشان نبرده بود.
من زمانی ساعتساز بودم.
دستانم آنقدر دقیق بودند که میتوانستم کوچکترین چرخدندهها را تعمیر کنم.
آن روزها زنی را دوست داشتم.
اسمش سارا بود.
موهایش بوی باران میداد.
هر وقت میخندید، احساس میکردم دنیا هنوز ارزش ادامه دادن دارد.
اما آدم جوان گاهی تصور میکند زمان بینهایت است.
فکر میکند فردا فرصت خواهد داشت.
هفته بعد فرصت خواهد داشت.
سال بعد فرصت خواهد داشت.
و ناگهان متوجه میشود تمام فرداها تمام شدهاند.
من نیز همین اشتباه را کردم.
همیشه کار را به عشق ترجیح دادم.
همیشه گفتم بعداً.
بعداً سفر میکنیم.
بعداً خانه میخریم.
بعداً زندگی میکنیم.
و آن «بعداً» هرگز نرسید.
سارا بیمار شد.
خیلی سریع.
آنقدر سریع که هنوز باور داشتم خوب خواهد شد.
روزی که دفنش کردند، ساعت مچیاش را روی میز کارم پیدا کردم.
ساعت ایستاده بود.
دقیقاً روی ساعت سه و هفده دقیقه.
از آن روز دیگر نتوانستم ساعت تعمیر کنم.
چطور میشد چیزی را تعمیر کرد که مهمترین چیز زندگیات را از تو گرفته بود؟
سالها گذشت.
دوستانم پیر شدند.
مردند.
فراموش شدند.
حتی پسرم نیز رفت.
بدون خداحافظی.
فقط نامه کوتاهی گذاشت.
«پدر، تو همیشه کنار ساعتها بودی، نه کنار آدمها.»
حق با او بود.
من بلد بودم چرخدندهها را بفهمم.
اما انسانها را نه.
یک عصر زمستانی مردی ناشناس وارد قبرستان شد.
جعبهای چوبی در دست داشت.
جعبه را روی میز گذاشت.
گفت:
«این را دفن کن.»
پرسیدم:
«ساعت خراب شده؟»
لبخند تلخی زد.
«نه.»
وقتی جعبه را باز کردم، ساعت جیبی قدیمی و زیبایی دیدم.
برنجی.
فرسوده.
اما سالم.
و مهمتر از همه...
هنوز کار میکرد.
تیک...
تاک...
تیک...
تاک...
مرد ناشناس رفته بود.
حتی نامش را نگفت.
آن شب ساعت را کنار تختم گذاشتم.
و تا صبح خوابم نبرد.
هر بار که چشمهایم را میبستم، صدایش بلندتر میشد.
تیک...
تاک...
تیک...
تاک...
انگار چیزی را به یادم میآورد.
چیزی که سالها فراموش کرده بودم.
شب دوم رؤیا دیدم.
خودم را در جوانی دیدم.
پشت میز ساعتسازی.
سارا مقابلم ایستاده بود.
میگفت:
«یونس، بیا برویم.»
اما من بدون اینکه سر بلند کنم جواب دادم:
«فردا.»
سارا چیزی نگفت.
فقط رفت.
وقتی بیدار شدم، ساعت هنوز تیکتاک میکرد.
شب سوم رؤیای دیگری دیدم.
پسرم ده ساله بود.
توپی در دست داشت.
میخواست با او بازی کنم.
اما من سرگرم تعمیر ساعت بودم.
گفتم:
«بعداً.»
او مدتی منتظر ماند.
بعد رفت.
برای همیشه.
شبهای بعد خاطرات بیشتری آمدند.
همهشان شبیه هم بودند.
همه درباره چیزهایی بودند که از دست داده بودم.
نه به خاطر تقدیر.
نه به خاطر بدشانسی.
بلکه به خاطر خودم.
به خاطر تعلل.
به خاطر ترس.
به خاطر اینکه زندگی را همیشه به فردا موکول کرده بودم.
کمکم از ساعت متنفر شدم.
خواستم آن را بشکنم.
اما نتوانستم.
هر بار که چکش را بالا میبردم، دستم میلرزید.
انگار ساعت بخشی از وجودم بود.
یک شب باران میبارید.
بارانی سرد و سنگین.
میان قبرها قدم میزدم.
مه همهجا را پوشانده بود.
و ناگهان اتفاق عجیبی افتاد.
صدای ساعتها بلند شد.
نه یکی.
نه ده تا.
هزاران ساعت.
تیک...
تاک...
تیک...
تاک...
صدا از زیر خاک میآمد.
از تمام قبرستان.
احساس کردم زمین نفس میکشد.
زانو زدم.
گوشم را روی خاک گذاشتم.
و برای نخستین بار صدایی شنیدم.
صدای گریه.
صدای خنده.
صدای آرزوها.
صدای زندگیهایی که گذشته بودند.
آن لحظه فهمیدم هر ساعت فقط زمان را نگه نمیدارد.
خاطره را هم نگه میدارد.
حسرت را هم نگه میدارد.
روز بعد شروع کردم به کندن قبرها.
دیوانه شده بودم.
یکی پس از دیگری.
دهها ساعت پیدا کردم.
صدها ساعت.
همه خاموش.
همه سرد.
اما هرکدام داستانی داشتند.
داستان عشقهای نافرجام.
دوستیهای فراموششده.
رویاهای ناتمام.
و من ناگهان متوجه چیزی شدم.
تمام انسانها شبیه هم هستند.
همه فکر میکنند وقت دارند.
و درست زمانی که میخواهند زندگی را آغاز کنند، زمان تمام میشود.
چند هفته بعد دیگر چیزی از پیرمرد سابق باقی نمانده بود.
ریشمم سفیدتر شده بود.
چشمهایم گود افتاده بودند.
و تنها همدمم همان ساعت جیبی بود.
شبی آن را باز کردم.
برای نخستین بار به پشت قاب نگاه کردم.
جملهای روی آن حک شده بود.
دستم شروع به لرزیدن کرد.
زیرا آن جمله را خودم نوشته بودم.
سالها پیش.
وقتی جوان بودم.
«برای یونس؛ تا ارزش زمان را فراموش نکند.»
نفسم بند آمد.
این ساعت مال من بود.
ساعتی که چهل سال قبل گم شده بود.
غیرممکن بود.
اما حقیقت داشت.
آن شب دیگر نخوابیدم.
روی نیمکتی میان قبرها نشستم.
آسمان ابری بود.
باد میوزید.
و ساعت در دستم تیکتاک میکرد.
برای اولین بار متوجه شدم تمام این سالها چه چیزی مرا آزار میداد.
نه مرگ.
نه تنهایی.
نه پیری.
بلکه زندگی نکردن.
من از مرگ نمیترسیدم.
از این میترسیدم که تمام عمر زنده بوده باشم بدون آنکه واقعاً زندگی کرده باشم.
سپیده نزدیک میشد.
افق خاکستری آرامآرام روشن میشد.
به ردیف بیپایان قبرها نگاه کردم.
به هزاران ساعت خاموش.
به هزاران عمر سپریشده.
و ناگهان احساس عجیبی پیدا کردم.
احساس سبکی.
انگار چیزی از دوشم برداشته شده بود.
دیگر نیازی نبود با گذشته بجنگم.
هیچکس نمیتواند زمان ازدسترفته را بازگرداند.
نه ساعتساز.
نه پادشاه.
نه خدا.
اما شاید بتواند آن را بپذیرد.
خورشید آرام از پشت مه بالا آمد.
آخرین بار ساعت را نگاه کردم.
عقربهها آرام حرکت میکردند.
بعد صدایی آمد.
صدایی بسیار کوچک.
تق.
و ساعت ایستاد.
برای همیشه.
نه از روی خشونت.
نه از روی خشم.
فقط مثل شمعی که آخرین نورش را بخشیده باشد.
من لبخند زدم.
شاید اولین لبخند واقعی چند دهه اخیر.
ساعت را کنار یکی از سنگها گذاشتم.
باد میان قبرها میچرخید.
اما آن شب دیگر صدای تیکتاکی وجود نداشت.
هیچ صدایی.
فقط سکوت.
سکوتی عمیق و بیانتها.
و برای نخستین بار فهمیدم سکوت دشمن انسان نیست.
گاهی آخرین مهربانی جهان است.
من روی نیمکت چوبی نشستم و به طلوع خورشید خیره شدم.
خسته بودم.
بسیار خسته.
مثل مسافری که راهی طولانی را پیموده باشد.
چشمهایم آرام بسته شدند.
مه روی قبرستان فرود آمد.
خورشید بالاتر آمد.
و قبرستان ساعتها در سکوت فرو رفت.
انگار زمان، سرانجام نگهبان پیر خود را نیز به خاطر سپرده بود.