ساعت از نیمه‌شب گذشته بود که مرد مرده وارد میخانه شد؛ نه آن‌طور که آدم‌ها وارد جایی می‌شوند، با باز کردن در و کنار زدن پرده، بلکه درست در لحظه‌ای که آدریان سرش را از روی میز بلند کرد، آنجا نشسته بود؛ روی صندلی روبه‌رویش، با پالتویی قهوه‌ای و دست‌هایی که انگار سال‌ها در خاک مانده بودند.
آدریان پلک زد.
مرد گفت: «بالاخره نگاهم کردی.»
آدریان به اطرافش نگاه کرد. میخانه خالی بود. صاحب میخانه پشت پیشخوان، با دستمالی سفید، لیوانی را پاک می‌کرد که از مدت‌ها پیش تمیز بود. بخاری دیواری خاموش بود و سه چراغ زرد، فضای کوچک را به رنگ زردی بیمارگونه درآورده بودند. پشت پنجره، خیابان در سکوت فرو رفته بود. هیچ ماشینی عبور نمی‌کرد و هیچ پنجره‌ای در ساختمان‌های روبه‌رو روشن نبود.
آدریان گفت: «شما کی هستی؟»
مرد لبخند زد.
«این سؤال رو باید بیست سال پیش می‌پرسیدی.»
آدریان دستش را به‌طرف بطری روی میز برد. انگشتانش کمی می‌لرزیدند. بطری تقریباً خالی بود؛ مثل بیشتر شب‌های زندگی‌اش، مثل بیشتر وعده‌هایی که به خودش داده بود و صبح روز بعد به یاد نمی‌آورد دقیقاً چه قولی داده است.
گفت: «من شما رو نمی‌شناسم.»
مرد آستین پالتویش را بالا زد. جای باریکی دور مچ دستش دیده می‌شد؛ خطی تیره که به‌طرز عجیبی شبیه رد طناب بود.
«اسم من ویکتور بود.»
دست آدریان روی گردن بطری ثابت ماند.
ویکتور.
اسم، از جایی دور در ذهنش برخاست؛ از راهرویی باریک، از خانه‌ای که دیگر وجود نداشت، از صدای زنی که پشت در گریه می‌کرد و مردی که قسم می‌خورد همه‌چیز را درست خواهد کرد.
آدریان سرش را تکان داد.
«بلند شو. هر کسی هستی، برو بیرون.»
ویکتور گفت: «تو همیشه همین‌طوری بودی. وقتی چیزی رو به یاد می‌آوردی، اول از همه ازش می‌خواستی بره.»
آدریان با صدایی بلندتر تکرار کرد: «گفتم برو بیرون!»
صاحب میخانه لحظه‌ای دست از پاک کردن لیوان برداشت.
«اتفاقی افتاده؟»
آدریان به او نگاه کرد و با انگشت به صندلی روبه‌رو اشاره کرد.
«این مرد رو می‌شناسی؟»
صاحب میخانه نگاه کوتاهی به صندلی انداخت.
«کدوم مرد؟»
آدریان چیزی نگفت.
صندلی خالی بود.
آدریان هفت سال بود که هر شب به این میخانه می‌آمد. نامش «آخرین ایستگاه» بود؛ نامی که به نظرش بیش از حد شاعرانه می‌آمد، اما صاحبش اصرار داشت آدم‌ها وقتی به آخرین جایی می‌رسند که هنوز حاضر است به آن‌ها جا بدهد، دیگر به نام اهمیت نمی‌دهند.
میخانه در زیرزمین ساختمانی قدیمی قرار داشت. برای رسیدن به آن باید از شش پله پایین می‌رفتی، از کنار دری فلزی عبور می‌کردی و وارد اتاقی می‌شدی که همیشه بوی چوب کهنه و غذای مانده می‌داد. روی دیوار، عکس سیاه‌وسفیدی از شهری ناشناس آویزان بود؛ شهری با ساختمان‌هایی بلند و خیابان‌هایی که هیچ انسانی در آن‌ها دیده نمی‌شد.
آدریان هرگز نپرسیده بود آن شهر کجاست.
از نظر او، پرسیدن درباره چیزهایی که تغییری در زندگی آدم ایجاد نمی‌کنند، نوعی اسراف بود.
او زمانی معلم تاریخ بود. نه معلم مشهوری، نه نویسنده‌ای که شاگردانش سال‌ها بعد از او با احترام یاد کنند. فقط مردی بود که پشت میزی چوبی می‌ایستاد، درباره امپراتوری‌هایی حرف می‌زد که فروپاشیده بودند و به شاگردانش می‌گفت هیچ قدرتی برای همیشه دوام نمی‌آورد.
یکی از شاگردانش یک بار پرسیده بود:
«پس چرا آدم‌ها باز هم فکر می‌کنن شکست‌ناپذیرن؟»
آدریان جواب داده بود:
«چون تاریخ رو درباره دیگران می‌خونن، نه درباره خودشون.»
آن روز شاگردها خندیده بودند.
سال‌ها بعد، آدریان گاهی با خودش فکر می‌کرد اگر همان موقع از او می‌پرسیدند چرا بعضی آدم‌ها به زندگی‌شان ادامه می‌دهند، درحالی‌که مدت‌هاست چیزی برای ادامه دادن ندارند، چه جوابی می‌داد.
شاید می‌گفت عادت.
شاید هم از کلاس بیرون می‌رفت و سیگاری روشن می‌کرد.
او در چهل‌وهفت‌سالگی دیگر تدریس نمی‌کرد. همسرش، هلن، چهار سال پیش خانه را ترک کرده بود و دخترش، مارا، از آن زمان فقط دو بار با او تماس گرفته بود. بار اول برای اینکه آدرسش را بپرسد و بار دوم برای اینکه بگوید دیگر لازم نیست آدرسش را بداند.
آدریان آن جمله را هرگز فراموش نکرده بود.
اما هر وقت می‌خواست دلیلش را به یاد بیاورد، ذهنش مانند اتاقی تاریک می‌شد که در آن کسی جای وسایل را عوض کرده باشد.
فقط می‌دانست روزی چیزی اتفاق افتاده بود. چیزی که زندگی‌اش را به دو بخش تقسیم کرده بود: پیش از آن و پس از آن.
در بخش اول، آدم‌ها نام داشتند.
در بخش دوم، فقط سایه‌هایی بودند که گاهی کنار او می‌نشستند و از او می‌خواستند برایشان نوشیدنی بریزد.
شب بعد، ویکتور دوباره آمد.
این بار آدریان منتظرش بود.
از ساعت ده روی همان صندلی نشسته بود و هر چند دقیقه یک بار به ساعت دیواری نگاه می‌کرد. نمی‌دانست چرا انتظار مردی را می‌کشد که وجود خارجی ندارد. شاید می‌خواست ثابت کند شب قبل خواب دیده است. شاید هم می‌ترسید اگر مرد دوباره ظاهر نشود، مجبور شود بپذیرد چیزی در ذهنش از کنترل خارج شده است.
ساعت یازده و بیست دقیقه، صندلی روبه‌رویش صدای کوتاهی داد.
ویکتور نشست.
این بار پالتو نداشت. پیراهن سفیدی پوشیده بود که از یقه تا پایین سینه لکه‌های تیره داشت. صورتش جوان‌تر از چیزی بود که آدریان به یاد می‌آورد؛ شاید سی‌ساله، با موهایی مشکی و چشمانی که در آن‌ها نوعی خستگی قدیمی خانه کرده بود.
آدریان گفت: «تو واقعی نیستی.»
ویکتور پاسخ داد: «این رو از کجا می‌دونی؟»
«چون مرده‌ای.»
«چه کسی بهت گفته؟»
آدریان دهان باز کرد، اما جوابی نداشت.
ویکتور دستش را روی میز گذاشت.
«برای من یه لیوان بریز.»
«من برای تو چیزی نمی‌ریزم.»
«پس هنوز هم از من عصبانی هستی.»
آدریان خندید؛ خنده‌ای کوتاه و بی‌حوصله.
«عصبانی؟ از مردی که بیست ساله مرده؟»
ویکتور به او خیره شد.
«بیست‌ودو سال.»
آدریان خنده‌اش را قطع کرد.
ویکتور ادامه داد: «تو حتی تاریخ مرگ من رو هم درست به یاد نمی‌آری.»
آدریان به لیوانش نگاه کرد. سطح نوشیدنی درون آن آرام بود. ناگهان احساس کرد چیزی در آن اتاق جابه‌جا شده؛ نه میز، نه صندلی، نه چراغ‌ها. بلکه فاصله میان خودش و آنچه از گذشته به یاد می‌آورد.
«تو کی بودی؟» این بار آهسته‌تر پرسید.
ویکتور گفت: «دوستت.»
آدریان به صورتش خیره شد.
«من دوستی به اسم ویکتور نداشتم.»
«تو اسم من رو انتخاب کردی، نه؟»
این جمله مثل تکه‌ای یخ در ذهن آدریان فرو رفت.
برای لحظه‌ای، اتاق دیگری را دید؛ اتاقی با دیوارهای سفید، میزی کوچک و مردی که روی صندلی نشسته بود. صدای خودش را شنید که می‌گفت: «اسمش ویکتور بود.»
بعد تصویر محو شد.
آدریان دستش را روی پیشانی گذاشت.
ویکتور پرسید: «دوباره سردرد گرفتی؟»
«خفه شو.»
«همیشه وقتی به اون شب نزدیک می‌شی، همین رو می‌گی.»
آدریان از جا بلند شد. صندلی عقب رفت و به دیوار خورد.
«تو توی سر منی. فقط همین.»
ویکتور سرش را به نشانه تأیید تکان داد.
«ممکنه.»
«من دارم با خودم حرف می‌زنم.»
«ممکنه.»
«پس چرا دست از سرم برنمی‌داری؟»
این بار ویکتور لبخند نزد.
«چون تو دست از سر من برنداشتی.»
آدریان به‌سرعت از میخانه بیرون رفت.
آن شب، برای اولین بار پس از سال‌ها، پیش از آنکه مست شود به خانه برگشت.
خانه‌اش در طبقه سوم ساختمانی قدیمی بود؛ آپارتمانی دوخوابه که زمانی پر از کتاب، گلدان و صدای موسیقی بود. حالا بیشتر کتاب‌ها در جعبه‌هایی کنار دیوار مانده بودند و پرده‌های اتاق نشیمن چنان خاک گرفته بودند که رنگ اصلی‌شان معلوم نبود.
آدریان چراغ را روشن کرد.
همه‌چیز همان‌طور بود که صبح رهایش کرده بود. لیوانی روی میز، بشقابی در سینک، پیراهنی روی دسته مبل.
اما در انتهای راهرو، دری وجود داشت که قبلاً ندیده بود.
درِ چوبی باریکی، با دستگیره‌ای برنجی و رنگی که از قسمت پایین ور آمده بود.
آدریان چند ثانیه به آن خیره ماند.
در این آپارتمان هیچ اتاقی پشت آن دیوار نبود. آن سوی دیوار، راه‌پله ساختمان قرار داشت. خودش بارها هنگام تعمیرات، نقشه خانه را دیده بود.
با این حال، در آنجا بود.
به طرفش رفت و دستگیره را گرفت.
در قفل نبود.
پشت آن، اتاقی کوچک قرار داشت. یک تخت فلزی، میزی چوبی و پنجره‌ای که رو به حیاط ساختمانی ناشناس باز می‌شد. نور عصرگاهی روی کف اتاق افتاده بود، با اینکه بیرون پنجره، شب بود.
روی میز، یک دفترچه باز قرار داشت.
آدریان وارد شد.
دست‌خط روی صفحه را شناخت. دست‌خط خودش بود؛ همان حروف باریک و کج که سال‌ها روی برگه‌های امتحانی می‌نوشت.
جمله اول این بود:
«امروز دوباره ویکتور را دیدم.»
آدریان صفحه را ورق زد.
«او می‌گوید من او را کشته‌ام. من به او گفتم که چنین چیزی ممکن نیست. او خندید و پرسید پس چرا هر شب برایش جا نگه می‌دارم.»
صفحه بعد:
«امروز از من پرسید چرا نام دخترم را به یاد نمی‌آورم. به او گفتم مارا را به یاد دارم. گفت پس چرا وقتی از تو درباره آن شب می‌پرسم، به جای نام او نام دیگری را صدا می‌زنی؟»
دست‌های آدریان سرد شدند.
صفحه بعد خالی بود، جز یک جمله در پایین آن:
«اگر روزی این دفتر را پیدا کردی، پیش از خواندن صفحه آخر، به یاد بیاور که تو همیشه حقیقت را از آنچه برایت قابل‌تحمل بوده، جدا کرده‌ای.»
آدریان دفترچه را بست.
از اتاق بیرون رفت و در را محکم پشت سرش بست.
وقتی برگشت، دیگر دری وجود نداشت.
فقط دیوار بود و قاب عکسی که سال‌ها پیش از او و هلن گرفته شده بود. در عکس، آدریان لبخند می‌زد. هلن به دوربین نگاه می‌کرد و مارا، که آن زمان پنج‌ساله بود، دستش را دور گردن پدر انداخته بود.
آدریان عکس را از دیوار برداشت.
برای اولین بار متوجه شد که گوشه پایین آن سوخته است.
سه شب طول کشید تا دوباره جرئت کند به میخانه برگردد.
شب چهارم، ویکتور کنار پنجره نشسته بود و به خیابان خالی نگاه می‌کرد. آدریان بدون آنکه سلام کند، روبه‌رویش نشست.
«می‌خوام بدونم چی شده.»
ویکتور گفت: «کدوم قسمت؟»
«اون شب.»
«کدوم شب؟»
آدریان دندان‌هایش را روی هم فشرد.
«شبی که مردی.»
ویکتور دست‌هایش را روی میز گذاشت.
«تو می‌خوای داستانی بشنوی که بتونی تحملش کنی. من نمی‌تونم چنین داستانی برات تعریف کنم.»
«من حقیقت رو می‌خوام.»
«نه. تو می‌خوای یک حقیقت پیدا کنی که بقیه حقیقت‌ها رو از بین ببره.»
آدریان ساکت ماند.
صاحب میخانه دو لیوان روی میز گذاشت. یکی مقابل آدریان و دیگری مقابل صندلی خالی کنار پنجره. بدون اینکه به آن‌ها نگاه کند، به پشت پیشخوان برگشت.
آدریان به لیوان دوم خیره شد.
«تو رو می‌بینه؟»
ویکتور گفت: «ازش بپرس.»
آدریان صاحب میخانه را صدا زد.
«ببخشید، شما چند تا لیوان آوردین؟»
مرد با تعجب نگاهش کرد.
«دو تا.»
«برای کی؟»
صاحب میخانه شانه بالا انداخت.
«برای شما و دوستتون.»
آدریان احساس کرد زمین زیر پایش اندکی کج شد.
«تو می‌تونی اونو ببینی؟»
صاحب میخانه مدتی به صورت او نگاه کرد.
«من فقط دیدم شما هر شب با یه نفر حرف می‌زنین.»
«چه شکلیه؟»
مرد جواب نداد. دستمال را روی پیشخوان گذاشت و به اتاق پشتی رفت.
آدریان به ویکتور نگاه کرد.
«تو واقعی هستی.»
ویکتور سرش را تکان داد.
«این نتیجه‌گیری خیلی زودهنگامیه.»
«پس صاحب میخانه تو رو دیده.»
«شاید فقط کسی رو دیده که تو بهش احتیاج داری.»
آدریان لیوان را برداشت و یک جرعه نوشید.
«از چی می‌ترسی؟»
ویکتور برای مدتی طولانی سکوت کرد.
بعد گفت: «از اینکه من رو به یاد بیاری.»
«تو مردی که کشته شده. دیگه چه چیزی برای ترسیدن مونده؟»
ویکتور به او نزدیک شد.
«اینکه بفهمی من هیچ‌وقت وجود نداشتم.»
آدریان احساس کرد صداهای میخانه از او فاصله گرفتند. صدای حرکت لیوان‌ها، صدای دستگاه قدیمی پشت پیشخوان، حتی صدای نفس‌های خودش.
«چی گفتی؟»
ویکتور آهسته گفت: «تو برای فرار از کاری که کردی، به یک مرد احتیاج داشتی. مردی که بتونی ازش متنفر باشی. مردی که بتونی هر شب بکشی و هر صبح دوباره زنده‌اش کنی.»
«دروغ می‌گی.»
«پس چرا هیچ‌وقت اسم خانوادگی من رو به یاد نمی‌آری؟»
آدریان دهان باز کرد.
هیچ اسمی به ذهنش نرسید.
«چون...»
«چون اسمی وجود نداره.»
آدریان از جا بلند شد و لیوانش را به دیوار کوبید. شیشه شکست. صاحب میخانه از اتاق پشتی بیرون آمد، اما این بار به آدریان نگاه نکرد. فقط جارو را برداشت و تکه‌های شیشه را جمع کرد.
آدریان به ویکتور اشاره کرد.
«بهش بگو تو کی هستی!»
ویکتور نشسته بود و به او نگاه می‌کرد.
«بهش بگو!»
صاحب میخانه سرش را بلند کرد.
«آقای آدریان، کسی اینجا نیست.»
آدریان عقب رفت.
«تو همین الان دو تا لیوان آوردی.»
«شما دو تا لیوان خواستین.»
«برای من و اون!»
صاحب میخانه آهی کشید.
«شما گفتین دوستتون هم امشب میاد.»
آدریان دیگر چیزی نشنید.
از میخانه بیرون رفت و تا صبح در خیابان‌ها قدم زد.
در روزهای بعد، اتفاقات کوچکی رخ دادند که هیچ‌کدام به‌تنهایی معنایی نداشتند.
آدریان یک بار در اتوبوس، زنی را دید که چهره‌اش به‌شدت شبیه هلن بود. وقتی زن از اتوبوس پیاده شد، آدریان دنبالش رفت، اما در خیابان دیگر او را پیدا نکرد.
یک روز صبح، تلفنش زنگ خورد. شماره ناشناس بود. صدای زنی از آن سوی خط گفت:
«بابا؟»
آدریان نشست.
«مارا؟»
سکوت.
بعد صدای زن گفت: «چرا اسم من رو این‌قدر دیر به یاد آوردی؟»
تماس قطع شد.
او شماره را دوباره گرفت، اما پیامی شنید که می‌گفت شماره موردنظر در شبکه موجود نیست.
شب بعد، در خانه‌اش صدای خنده کودکی را شنید.
به اتاق نشیمن رفت. کسی آنجا نبود. اما روی میز، عروسک پارچه‌ای کوچکی قرار داشت که مارا در کودکی با خودش همه‌جا می‌برد.
آدریان عروسک را برداشت.
دکمه یکی از چشم‌هایش افتاده بود.
ناگهان خاطره‌ای روشن در ذهنش شکل گرفت: مارا در اتاق نشیمن نشسته بود، عروسک را در آغوش گرفته بود و با صدایی آرام از او می‌خواست دیگر با مادرش دعوا نکند.
«بابا، وقتی عصبانی می‌شی، آدم دیگه‌ای می‌شی.»
آدریان عروسک را روی میز گذاشت.
دست‌هایش می‌لرزیدند.
او سال‌ها بود که نمی‌دانست دخترش از چه چیزی می‌ترسیده است.
حالا می‌ترسید پاسخ را به یاد بیاورد.
آن شب، درِ اتاق دوباره ظاهر شد.
این بار آدریان منتظرش بود.
در را باز کرد و وارد اتاق کوچک شد. نور عصرگاهی همچنان از پنجره می‌تابید. دفترچه روی میز بود، اما این بار صفحه آخر آن باز شده بود.
او نشست و شروع به خواندن کرد.
«مارا امروز به من گفت که از خانه می‌رود. هلن هم گفت دیگر نمی‌تواند با من زندگی کند. من از هر دوی آن‌ها خواستم بمانند. مارا گفت نمی‌تواند پدرش را دوست داشته باشد و هم‌زمان از او بترسد.»
آدریان دستش را روی کاغذ گذاشت.
«من به او گفتم که همه‌چیز درست می‌شود. او پرسید چه چیزی قرار است درست شود. من جوابی نداشتم.»
صفحه بعد:
«امشب دوباره با ویکتور حرف زدم. به او گفتم که اگر مارا برگردد، دیگر هرگز سراغ نوشیدنی نمی‌روم. او پرسید چرا باید زندگی‌ام را به بازگشت کسی گره بزنم که برای رفتن از من دلیل داشته است.»
آدریان دفترچه را محکم گرفت.
کلمات صفحه بعد نامرتب بودند؛ انگار نویسنده هنگام نوشتن گریه کرده یا دست‌هایش می‌لرزیده‌اند.
«من از ویکتور متنفرم، چون هر چیزی را که نمی‌خواهم درباره خودم بدانم، به من یادآوری می‌کند. من او را ساخته‌ام تا بتوانم به جای خودم، از یک نفر دیگر متنفر باشم.»
صفحه آخر فقط سه خط داشت.
«مارا از من نترسید چون مست بودم.
او از من ترسید چون یک روز، وقتی هوشیار بودم، به او گفتم اگر برود، دیگر دختر من نیست.
من این جمله را به یاد نمی‌آوردم، چون نمی‌خواستم پدری باشم که آن را گفته است.»
آدریان دفترچه را رها کرد.
از جا بلند شد، اما پاهایش توان نگه داشتنش را نداشتند. روی زمین نشست و به دیوار تکیه داد.
برای نخستین بار در سال‌های گذشته، هیچ تصویری از ویکتور در ذهنش نبود. هیچ صدایی، هیچ چهره‌ای، هیچ مردی که بتواند او را مقصر بداند.
فقط خودش بود و جمله‌ای که گفته بود.
او از مارا خواسته بود بماند، اما نه برای اینکه دوستش داشت. برای اینکه نمی‌توانست تحمل کند کسی انتخاب کند که دیگر در زندگی او نباشد.
و وقتی مارا رفته بود، آدریان به جای پذیرفتن این حقیقت که دخترش حق داشت از او فاصله بگیرد، تمام سال‌های بعد را صرف ساختن دشمنی خیالی کرده بود که می‌توانست هر شب او را محاکمه کند.
ویکتور مردی نبود که آدریان کشته باشد.
ویکتور نامی بود که به ترس خودش داده بود.
صبح، آدریان از خانه بیرون رفت و به میخانه نرفت.
برای اولین بار پس از سال‌ها، مستقیم به دفترچه تلفنش نگاه کرد و شماره‌ای را پیدا کرد که زیر نام «مارا» ذخیره شده بود.
مدت زیادی به صفحه خیره ماند.
بعد تماس گرفت.
شماره همچنان در دسترس نبود.
او گوشی را پایین آورد و روی نیمکت پارک نشست. آدم‌ها از کنارش عبور می‌کردند. مردی با کیف چرمی، زنی که دست کودکش را گرفته بود، پیرمردی که برای کبوترها دانه می‌ریخت.
زندگی بدون توجه به او ادامه داشت؛ نه برای مجازاتش، نه برای بخشیدنش. فقط ادامه داشت.
آدریان به این فکر کرد که شاید بخش بزرگی از رنج انسان از این تصور ناشی می‌شود که جهان باید به اشتباهات او واکنش نشان دهد. گویی اگر کسی او را ببخشد، گذشته پاک می‌شود و اگر کسی او را محکوم کند، دست‌کم همه‌چیز معنایی پیدا می‌کند.
اما گذشته نه پاک می‌شد و نه معنایی را تضمین می‌کرد.
گاهی فقط همان‌جا می‌ماند؛ مثل جمله‌ای که گفته‌ای و دیگر نمی‌توانی پس بگیری.
آدریان به خانه برگشت. در راه‌پله، همسایه‌اش را دید که با دو کیسه خرید بالا می‌آمد. مرد سلام کرد. آدریان هم سلام کرد.
همین.
اتاق نشیمن را مرتب کرد. ظرف‌ها را شست. پنجره را باز کرد و اجازه داد هوای تازه وارد خانه شود. بعد به اتاق خواب رفت و روی تخت نشست.
در آن لحظه، صدایی از انتهای راهرو شنید.
«آدریان؟»
سرش را بلند کرد.
ویکتور در چارچوب در ایستاده بود. همان پیراهن سفید، همان صورت خسته، همان چشمان بی‌قرار.
آدریان گفت: «تو واقعی نیستی.»
ویکتور لبخند محوی زد.
«این رو قبلاً هم گفتی.»
«من می‌دونم تو چی هستی.»
«واقعاً؟»
آدریان به او نگاه کرد.
«تو چیزی هستی که من نمی‌خوام درباره خودم بدونم.»
ویکتور برای لحظه‌ای ساکت ماند.
بعد گفت: «پس چرا هنوز اینجام؟»
آدریان جوابی نداشت.
ویکتور به اتاق نگاهی انداخت، به کتاب‌های جعبه‌شده، به پرده‌های خاک‌گرفته، به عکسی که هنوز روی میز قرار داشت.
«می‌دونی، آدریان، آدم‌ها فکر می‌کنن اگر چیزی رو به یاد نیارن، از شرش خلاص شدن.»
آدریان گفت: «تو هم بخشی از منی.»
«شاید.»
«پس نمی‌تونی برای همیشه بمونی.»
ویکتور سرش را پایین انداخت.
«هیچ‌چیز برای همیشه نمی‌مونه.»
آدریان پلک زد.
وقتی دوباره نگاه کرد، چارچوب در خالی بود.
او بلند شد و به راهرو رفت. دری وجود نداشت. دیوار همان دیوار همیشگی بود.
آن شب به میخانه نرفت.
شب بعد هم نرفت.
اما در شب سوم، وقتی از کنار ساختمان گذشت، چراغ زرد زیرزمین روشن بود. آدریان چند لحظه جلوی ورودی ایستاد. از پشت در صدای خنده مردانی را می‌شنید که درباره چیزی بی‌اهمیت حرف می‌زدند.
دستش را روی دستگیره گذاشت.
در همان لحظه، صدای ویکتور را شنید.
«یه لیوان دیگه، آدریان.»
آدریان دستش را پس کشید.
راه افتاد.
این بار به عقب نگاه نکرد.
سه ماه بعد، آدریان به مرکز مشاوره‌ای رفت که پزشکی از طریق یک آشنای قدیمی به او معرفی کرده بود. هنوز شب‌های سختی داشت. هنوز گاهی صدای ویکتور را می‌شنید و گاهی احساس می‌کرد تمام جهان چیزی را از او پنهان می‌کند. اما برای نخستین بار، به جای اینکه این تجربه‌ها را به حساب حقیقتی مخفی بگذارد، آن‌ها را جدی گرفت و برای فهمیدنشان کمک خواست.
او فهمید که سال‌ها نوشیدن، تنهایی و بی‌خوابی می‌توانند ذهن را به جایی برسانند که تشخیص خاطره، ترس و واقعیت دشوار شود. فهمید که لازم نیست برای پذیرفتن رنجش، آن را به یک داستان اسرارآمیز تبدیل کند.
یک روز، نامه‌ای برای مارا نوشت.
نه برای اینکه او را برگرداند. نه برای اینکه از خودش دفاع کند. حتی نه برای اینکه از او طلب بخشش کند.
فقط نوشت که به یاد آورده است چه گفته و چه کرده؛ اینکه سال‌ها به جای روبه‌رو شدن با حقیقت، از آن فرار کرده؛ و اینکه دخترش هیچ وظیفه‌ای ندارد برای آرام کردن پدرش به زندگی او برگردد.
نامه را فرستاد.
پاسخی دریافت نکرد.
آدریان دیگر نامه‌ای نفرستاد.
در عوض، هر صبح از خواب بیدار می‌شد، صبحانه می‌خورد و به کار کوچکی که در کتابخانه محله پیدا کرده بود می‌رفت. بعضی روزها به آدم‌ها کمک می‌کرد کتاب پیدا کنند. بعضی روزها فقط پشت میز می‌نشست و برگه‌های ثبت امانت را مرتب می‌کرد.
زندگی‌اش ناگهان زیبا نشده بود.
اما دیگر مجبور نبود هر شب برای زنده ماندن، کسی را در ذهنش بکشد.
یک عصر، هنگام مرتب کردن قفسه‌ای قدیمی، کتاب تاریخ فرسوده‌ای پیدا کرد که سال‌ها پیش در کلاس درس از آن استفاده می‌کرد. کتاب را باز کرد و نام خودش را در صفحه اول دید؛ یادگاری که زمانی برای شاگردی نوشته بود.
زیر نامش، جمله‌ای بود:
«گذشته را نمی‌توان تغییر داد، اما می‌توان فهمید چرا آن را این‌طور به یاد می‌آوریم.»
آدریان مدت زیادی به جمله نگاه کرد.
نمی‌دانست خودش آن را نوشته یا از کسی نقل کرده است.
این بار برایش مهم نبود.
کتاب را بست و به قفسه برگرداند.
آن شب، وقتی از کنار «آخرین ایستگاه» گذشت، در زیرزمین باز بود. صاحب میخانه پشت پیشخوان ایستاده بود. آدریان از پشت شیشه به داخل نگاه کرد.
میز کنار پنجره خالی بود.
اما روی آن، دو لیوان قرار داشت.
آدریان ایستاد.
یکی از لیوان‌ها زیر نور چراغ می‌درخشید. دیگری در سایه بود.
او چند لحظه به آن‌ها نگاه کرد و بعد به راهش ادامه داد.
شاید صاحب میخانه برای مشتریانی که هنوز نرسیده بودند، میز آماده کرده بود.
شاید هم ذهن آدریان هنوز نمی‌توانست بعضی چیزها را به‌سادگی رها کند.
او دیگر مجبور نبود پاسخ همه سؤال‌ها را بداند.
و در آن شب، همین برایش کافی بود.
پایان
