
وقتی سقف معدن فرو ریخت، هیچکس فریاد نزد.
صدا آنقدر بزرگ بود که فریادها را بلعید.
ابتدا لرزشی آمد؛ لرزشی کوچک، مثل سرفهٔ پیرمردی در انتهای اتاق. بعد زمین زیر پایشان نالید. چراغهای کلاهها لرزیدند و ناگهان دیوار سیاه معدن به حرکت درآمد.
سنگ.
خاک.
تاریکی.
سجاد سراج فقط فرصت کرد نام خدا را نیمهکاره زمزمه کند.
بعد همه چیز تمام شد.
...
وقتی چشم باز کرد، مزهٔ خون روی زبانش بود.
چراغ کلاهش هنوز روشن بود.
نور زرد و ضعیفی روی دیوار ریخته بود.
صدایی از جایی نزدیک شنید.
«زندهای سجاد؟»
صدای اکبر بود.
سجاد سرفه کرد.
«آره...»
مرد دیگری ناله کرد.
«پام گیر کرده...»
تاریکی اطرافشان سنگین بود؛ آنقدر سنگین که انگار هوا هم زیر آوار مانده باشد.
هفت نفر بودند.
هفت کارگر معدن.
هفت مردی که کسی نامشان را روی تابلوهای شهر ننوشته بود.
...
بالای سرشان، کیلومترها دورتر، شهر زندگی میکرد.
مغازهها باز بودند.
آدمها خرید میکردند.
بچهها بستنی میخوردند.
و شاید هیچکس نمیدانست هفت انسان زیر کوهی از سنگ، آرامآرام در حال تمام شدناند.
سجاد به دیوار تکیه داد.
چهلودو سال داشت.
چهلودو سال تنهایی.
چهلودو سال جنگیدن با زندگی.
چهلودو سال شنیدن جملهای که از هر ناسزایی دردناکتر بود:
«هنوز زن نگرفتی؟»
انگار مجرد ماندن جرم بود.
اما کسی نمیپرسید با حقوق کارگری معدن چه چیزی میشود ساخت؟
خانه؟
زندگی؟
خانواده؟
یا حتی یک رؤیا؟
...
او روزی عاشق شده بود.
دختری به نام رعنا.
رعنا چشمهایی داشت که سجاد میتوانست تمام عمر در آنها زندگی کند.
اما عشق در محلهٔ فقرا قیمت داشت.
پدر دختر گفته بود:
«کارگر معدن؟»
و بعد خندیده بود.
خندهای که هنوز بعد از پانزده سال در گوش سجاد زنگ میزد.
رعنا رفت.
با مردی ثروتمند ازدواج کرد.
و سجاد ماند.
تنها.
مثل درخت خشکی کنار جاده.
...
صدای اکبر او را به زمان حال برگرداند.
«فکر میکنی بیان نجاتمون بدن؟»
سجاد جواب نداد.
چون حقیقت را میدانست.
کارگرها همیشه آخر صف بودند.
همیشه.
وقتی کارخانه سود میداد، مدیر عکس میگرفت.
وقتی معدن فرو میریخت، کارگر میمرد.
...
هوا کمکم سنگینتر میشد.
ساعتها گذشت.
شاید یک روز.
شاید بیشتر.
کسی نمیدانست.
در تاریکی زمان شکل خودش را از دست میدهد.
اکبر تشنه بود.
رحمان گریه میکرد.
حسن زیر لب نام دختر کوچکش را تکرار میکرد.
سجاد فقط سکوت کرده بود.
...
شب دوم، حسن مرد.
بیصدا.
سرش را روی دیوار گذاشت و دیگر بلند نکرد.
هیچکس گریه نکرد.
آدمها وقتی خیلی غمگین میشوند، اشکشان تمام میشود.
...
سجاد به یاد مادرش افتاد.
پیرزنی هفتاد ساله.
تنها کسی که هنوز منتظرش بود.
هر شب برایش غذا گرم میکرد.
هر شب پشت پنجره میایستاد.
هر شب میگفت:
«مواظب خودت باش پسرم.»
پسرم.
چه کلمهٔ عجیبی.
وقتی تمام دنیا فراموشت کرده باشد، همین یک کلمه کافی است تا زنده بمانی.
...
روز سوم، اکبر مرد.
قبل از مرگ گفت:
«به زنم بگو دوستش داشتم.»
بعد لبخند زد.
و رفت.
سجاد به جسد دوستش نگاه کرد.
فکر کرد زندگی چقدر بیرحم است.
اکبر سی سال کار کرده بود.
سی سال.
و حاصلش چه بود؟
یک جسد زیر خاک.
...
بالای شهر، مردی ثروتمند احتمالاً در ویلای خود خوابیده بود.
شاید همان شب قیمت معدن را بررسی میکرد.
شاید دربارهٔ سود سالانه حرف میزد.
شاید حتی اسم هیچکدام از این مردها را نمیدانست.
اما همین مردها بودند که ثروتش را از دل زمین بیرون کشیده بودند.
...
روز چهارم فقط سجاد زنده مانده بود.
تنهایی از گرسنگی دردناکتر بود.
سکوت از تشنگی وحشتناکتر بود.
او میان اجساد دوستانش نشسته بود.
و ناگهان فهمید تمام عمر از چه چیزی میترسیده است.
نه مرگ.
نه فقر.
نه تاریکی.
تنهایی.
اینکه روزی برسد که هیچکس نامت را صدا نزند.
هیچکس منتظرت نباشد.
هیچکس نبودنت را نفهمد.
...
آن شب برای نخستین بار گریه کرد.
نه برای خودش.
برای تمام آدمهایی که آرامآرام از حافظهٔ دنیا پاک میشوند.
کارگرانی که میمیرند و فردا جای خالیشان با کارگر دیگری پر میشود.
انگار هرگز وجود نداشتهاند.
...
وقتی صدای متهها را شنید، ابتدا فکر کرد خواب میبیند.
اما صدا نزدیکتر شد.
بعد نوری از میان شکاف سنگها تابید.
نجات رسیده بود.
...
چند ساعت بعد او را بیرون کشیدند.
آفتاب به چشمش زد.
مردم دست زدند.
خبرنگارها عکس گرفتند.
یکی گفت:
«تنها بازماندهٔ حادثه.»
تنها.
چه واژهٔ مناسبی.
...
سجاد اولین سؤالش را پرسید:
«مادرم کجاست؟»
هیچکس جواب نداد.
سکوت کردند.
همان سکوتی که از هر پاسخی ترسناکتر است.
...
برادرزادهاش جلو آمد.
چشمهایش قرمز بود.
«عمه... دو روز پیش...»
بقیهٔ جمله را نشنید.
یا شاید نخواست بشنود.
...
گفته بودند پیرزن هر روز جلوی معدن میآمد.
هر روز دعا میکرد.
هر روز منتظر بود.
و روز سوم قلبش تاب نیاورده بود.
...
آن شب سجاد وارد خانه شد.
خانه تاریک بود.
روی میز، بشقابی قرار داشت.
غذایی که مادرش قبل از رفتن آماده کرده بود.
کنارش یادداشتی کوچک بود:
«مواظب خودت باش پسرم.»
سجاد روی صندلی نشست.
بشقاب سرد شده بود.
خانه سرد شده بود.
زندگی سرد شده بود.
...
بیرون، شهر همچنان بیدار بود.
ماشینها عبور میکردند.
چراغ مغازهها روشن بود.
آدمها میخندیدند.
همه چیز ادامه داشت.
انگار هیچ اتفاقی نیفتاده بود.
انگار هفت مرد زیر خاک نرفته بودند.
انگار مادری از غصه نمرده بود.
انگار قلبی نشکسته بود.
...
سجاد تا صبح پشت پنجره نشست.
به خیابان نگاه کرد.
به آدمهایی که میرفتند و میآمدند.
و برای نخستین بار فهمید بعضی انسانها قبل از مرگ دفن میشوند.
زیر آوار فقر.
زیر آوار تنهایی.
زیر آوار فراموش شدن.
و هیچ تیم نجاتی برای بیرون کشیدنشان وجود ندارد.