کامران برای اولین بار در سیوهشت سالگی فهمید که ممکن است تمام عمرش را بدون اینکه واقعاً زند
گی کرده باشد، زندگی کرده باشد.
این کشف ساعت هفت و دوازده دقیقه صبح اتفاق افتاد؛ درست زمانی که داشت تخممرغ نیمرو میخورد و به لکه کوچکی روی دیوار روبهرو خیره شده بود.
لکه شبیه نقشه ایتالیا بود.
کامران سالها بود آن لکه را میدید، اما هیچوقت به ایتالیا فکر نکرده بود. همیشه فقط به این فکر کرده بود که باید صاحبخانه را خبر کند.
آن صبح ناگهان قاشق را پایین گذاشت.
گفت:
ـ من چرا هر روز تخممرغ میخورم؟
همسرش، مریم، که داشت چای میریخت، بدون اینکه نگاهش کند گفت:
ـ چون دوست داری.
کامران کمی فکر کرد.
ـ از کجا میدونی دوست دارم؟
مریم برگشت طرفش.
ـ چون چهارده ساله هر روز صبح تخممرغ میخوری.
ـ این جواب سؤال من نیست.
ـ جواب سؤال من هم نیست که چرا چهارده ساله هر روز صبح همین سؤالهای عجیب رو میپرسی.
کامران به بشقاب نگاه کرد.
تخممرغ دیگر شبیه تخممرغ نبود. شبیه مدرکی بود که علیه او پیدا شده باشد.
ـ مریم.
ـ جانم؟
ـ اگه امروز نخواستم برم سر کار چی؟
مریم مکث کرد.
ـ مریضی؟
ـ نه.
ـ اخراجت کردن؟
ـ نه.
ـ حقوق ندادن؟
ـ نه.
ـ پس چی شده؟
کامران با صدایی آرام گفت:
ـ شاید فقط نخوام برم.
مریم چند ثانیه نگاهش کرد.
بعد گفت:
ـ یعنی میخوای استعفا بدی؟
ـ نمیدونم.
ـ یعنی میخوای بری یه جای دیگه؟
ـ نمیدونم.
ـ میخوای بمونی خونه؟
ـ نمیدونم.
مریم نشست.
ـ کامران، تو دقیقاً چی میدونی؟
کامران به سقف نگاه کرد.
ـ ساعت هفت و دوازده دقیقهست.
مریم آه کشید.
ـ خب خدا رو شکر. حداقل ساعت رو میدونی.
کامران همانجا تصمیم گرفت زندگیاش را عوض کند.
تصمیمی که تقریباً چهار دقیقه طول کشید.
ساعت هفت و شانزده دقیقه از خانه بیرون آمد، در را قفل کرد، سه قدم رفت، برگشت و دوباره قفل را امتحان کرد.
بعد به سمت ایستگاه اتوبوس رفت.
در نیمه راه ایستاد.
با خودش گفت:
«من امروز قرار بود تصمیم بگیرم.»
پس به سمت دیگری رفت.
حدود صد متر جلوتر دوباره ایستاد.
«خب حالا کجا؟»
هیچ جوابی نداشت.
به اطراف نگاه کرد.
همه مردم در حال رفتن به جایی بودند. یکی با عجله میدوید، یکی تلفنی حرف میزد، پیرمردی روزنامه میخواند، زنی دست بچهاش را گرفته بود و مردی ساندویچ بزرگی را در دهانش فرو میکرد.
همه انگار میدانستند چه کار میکنند.
کامران تنها آدمی بود که وسط پیادهرو ایستاده بود و نمیدانست چرا ایستاده.
پیرمرد روزنامهخوان از کنار او رد شد و گفت:
ـ داداش، اگه قصد مردن داری برو کنار، ما عجله داریم.
کامران کنار رفت.
تصمیم گرفت قهوه بخورد.
کافهای پیدا کرد و نشست.
پیشخدمت آمد.
ـ چی میل دارید؟
کامران منو را گرفت.
قهوهها هفت نوع بودند.
قهوه ترک، اسپرسو، آمریکانو، لاته، کاپوچینو، موکا و یک چیزی که اسمش آنقدر خارجی بود که کامران احساس کرد اگر سفارش بدهد، ممکن است تابعیتش را از دست بدهد.
پیشخدمت گفت:
ـ آقا؟
کامران گفت:
ـ من همیشه چی میخورم؟
ـ من نمیدونم.
ـ خب معمولاً مردم چی میخورن؟
ـ بستگی داره.
ـ به چی؟
ـ به خودشون.
کامران ساکت شد.
«به خودشون.»
این جمله برایش خیلی سنگین بود.
سالها بود کسی از او نپرسیده بود «خودت چی میخوای؟»
همه پرسیده بودند:
«حقوق چقدره؟»
«قسط کیه؟»
«کی میای؟»
«کی میری؟»
«این رو خریدی؟»
«اون رو چرا نخریدی؟»
اما خودش؟
خودش کجا بود؟
سرش را بالا آورد.
ـ یه اسپرسو.
پیشخدمت رفت.
کامران لبخند زد.
برای اولین بار یک تصمیم گرفته بود.
دو دقیقه بعد اسپرسو را آوردند.
کامران یک جرعه خورد.
صورتش درهم رفت.
ـ خیلی تلخه.
پیشخدمت گفت:
ـ خودتون انتخاب کردید.
کامران به فنجان خیره شد.
ـ بله.
و ناگهان فهمید آزادی دقیقاً همین است.
اینکه چیزی را خودت انتخاب کنی و بعد مجبور باشی خودت هم تلخیاش را تحمل کنی.
فنجان را کنار گذاشت.
ساعت هشت و ده دقیقه بود.
سر کارش دیر شده بود.
اما تصمیم گرفته بود امروز نرود.
ساعت هشت و بیست دقیقه به خودش گفت شاید فقط برای اینکه به رئیسش ثابت کند آدم مستقلی است، برود اداره و استعفا بدهد.
ساعت هشت و چهل و پنج دقیقه جلوی اداره بود.
نگهبان گفت:
ـ سلام مهندس.
کامران گفت:
ـ من مهندس نیستم.
ـ میدونم.
ـ پس چرا میگی مهندس؟
ـ چون همیشه میگم.
کامران وارد شد.
در راهرو همه چیز همان بود؛ دستگاه آبسردکن، گلدان مصنوعی، تابلوهای کج، بوی غذای مانده و صدای پرینتری که از سال ۱۳۹۹ خراب بود اما همچنان با جدیت چاپ میکرد.
به اتاق رئیس رفت.
ـ آقای مرادی، من اومدم استعفا بدم.
رئیس سرش را بالا آورد.
ـ مبارکه.
کامران جا خورد.
ـ چی؟
ـ بالاخره ارتقا گرفتی.
ـ استعفا.
ـ بله، بله. استعفا. خیلی هم خوب.
ـ چرا مبارکه؟
مرادی از پشت میز بلند شد و او را بغل کرد.
ـ بالاخره یکی از این اداره رفت سمت موفقیت.
ـ من دارم میرم!
ـ دقیقاً.
بعد با صدای بلند گفت:
ـ بچهها! کامران بالاخره مدیر شد!
در کمتر از سی ثانیه همه اتاق را پر کردند.
یکی شیرینی آورد.
یکی دست زد.
یکی گفت:
ـ از اول معلوم بود یه روزی به اینجا میرسه.
کامران وسط اتاق ایستاده بود و نمیدانست باید بخندد یا گریه کند.
مرادی حکم جدیدی جلویش گذاشت.
ـ امضا کن.
کامران گفت:
ـ من استعفا میدم.
ـ بله.
ـ یعنی میرم.
ـ بله.
ـ چرا این حکم مدیریت منه؟
مرادی با آرامش گفت:
ـ چون اینجا کسی که میره، معمولاً میره بالا.
کامران به حکم نگاه کرد.
عنوان شغلیاش عوض شده بود.
حقوقش هم بیشتر شده بود.
اتاق مستقل.
ماشین سازمانی.
مزایا.
حتی یک منشی.
کامران آرام گفت:
ـ ولی من نمیخوام.
مرادی خندید.
ـ نگران نباش. همه اولش همینو میگن.
کامران فهمید مشکل بزرگتری دارد.
جامعه حتی وقتی میخواست از آن فرار کند، او را ارتقا میداد.
به واحد منابع انسانی رفت.
کارمند منابع انسانی مردی بود به نام آقای شریفی که ظاهراً از بدو تولد در حال تکمیل فرم بود.
کامران گفت:
ـ میخوام از اتوپایلوت خارج بشم.
شریفی عینکش را پایین آورد.
ـ فرم ۲۷.
ـ چی؟
ـ درخواست خروج از اتوپایلوت.
ـ واقعاً همچین فرمی وجود داره؟
ـ شما اولین نفر نیستید.
ـ چند نفر قبل از من درخواست دادن؟
شریفی کمی فکر کرد.
ـ دقیق نمیدونم.
ـ چرا؟
ـ همهشون فرم رو پر نکردن.
ـ چرا؟
ـ اتوپایلوت.
کامران نشست.
فرم را گرفت.
سؤال اول:
«آیا تصمیم خروج از اتوپایلوت کاملاً شخصی است؟»
بله.
کامران مکث کرد.
بعد «بله» را خط زد.
نوشت:
«نمیدانم.»
سؤال دوم:
«آیا از عواقب تصمیم خود آگاه هستید؟»
نوشت:
«خیر.»
سؤال سوم:
«آیا میپذیرید مسئولیت عدم آگاهی از عواقب بر عهده شما باشد؟»
نوشت:
«خیر.»
شریفی فرم را گرفت.
ـ اینطوری قبول نمیشه.
ـ چرا؟
ـ شما باید مسئولیت انتخابهاتون رو قبول کنید.
ـ ولی اگر نمیدونم انتخابم درسته یا غلط؟
شریفی لبخند زد.
ـ این دیگه به عهده خودتونه.
کامران خندید.
ـ پس آزادی یعنی چی؟
شریفی گفت:
ـ نمیدونم.
ـ شما توی منابع انسانی کار میکنی!
ـ برای همین نمیدونم.
کامران از اداره بیرون آمد.
آن شب، برای اولین بار تصمیم گرفت تلویزیون روشن نکند.
ده دقیقه نشست.
بیست دقیقه.
نیم ساعت.
بعد فهمید نمیداند بدون تلویزیون چه کار کند.
کتاب برداشت.
دو صفحه خواند.
گوشی را برداشت.
گذاشت.
دوباره برداشت.
پیامهایش را چک کرد.
هیچکس چیزی نفرستاده بود.
برای خودش یک پیام نوشت:
«سلام.»
بعد به خودش جواب داد:
«سلام.»
چند دقیقه با خودش چت کرد.
در پایان متوجه شد حتی خودش هم حوصله خودش را ندارد.
مریم وارد اتاق شد.
ـ شام میخوری؟
کامران گفت:
ـ نمیدونم.
ـ یعنی چی؟
ـ دارم سعی میکنم آگاهانه تصمیم بگیرم.
ـ خب گرسنهای؟
کامران فکر کرد.
ـ بله.
ـ پس بخور.
ـ ولی چرا گرسنگی باید تصمیم منو تعیین کنه؟
مریم به او نگاه کرد.
ـ کامران، تو یا خیلی فیلسوف شدی یا خیلی گرسنهای.
آن شب شام خورد.
صبح فردا دوباره سر کار رفت.
اما این بار اتفاق عجیبی افتاد.
کامران متوجه شد حتی بدنش هم از خودش جلوتر است.
وقتی زنگ ساعت خورد، دستش بدون اینکه بیدار شود گوشی را خاموش کرد.
رفت دستشویی.
مسواک زد.
لباس پوشید.
کفش پوشید.
در را قفل کرد.
وسط خیابان تازه بیدار شد.
ایستاد.
به کفشهایش نگاه کرد.
ـ من چرا اینجام؟
هیچکس جواب نداد.
ساعت هشت و نیم جلوی اداره بود.
نگهبان گفت:
ـ سلام مهندس.
کامران گفت:
ـ من استعفا داده بودم.
نگهبان گفت:
ـ پس چرا اومدی؟
کامران گفت:
ـ نمیدونم.
نگهبان سرش را تکان داد.
ـ خب، پس هنوز استعفا ندادی.
کامران وارد شد.
سه ماه گذشت.
او مدیر شد.
حقوقش بیشتر شد.
ماشین گرفت.
دفتر گرفت.
منشی گرفت.
برای خودش میز بزرگی خرید.
حتی یک روز روی دیوار دفترش جملهای نصب کرد:
«زندگی را خودت انتخاب کن.»
هر صبح جلوی جمله میایستاد و به آن نگاه میکرد.
بعد میرفت سر جلسه.
یک روز منشی وارد شد.
ـ مهندس، جلسه ساعت ده رو کنسل کنم؟
کامران گفت:
ـ چرا؟
ـ چون جلسهای نداریم.
ـ پس چرا گذاشتی؟
ـ چون همیشه دوشنبهها جلسه داریم.
کامران به ساعت نگاه کرد.
دوشنبه بود.
گفت:
ـ خیلی خوب. برگزارش کن.
ـ درباره چی؟
کامران چند ثانیه سکوت کرد.
ـ درباره اینکه چرا همیشه دوشنبهها جلسه داریم.
جلسه تشکیل شد.
شش نفر آمدند.
دو ساعت حرف زدند.
در پایان تصمیم گرفتند جلسه بعدی را برای بررسی نتایج همین جلسه برگزار کنند.
وقتی همه رفتند، کامران روی صندلی نشست.
به پنجره نگاه کرد.
ناگهان احساس کرد تمام زندگیاش همین جلسه بوده.
جلسهای که قرار بوده درباره زندگی تصمیم بگیرد، اما فقط جلسه بعدی را برنامهریزی کرده.
آن شب به خانه برگشت.
مریم گفت:
ـ شام؟
کامران گفت:
ـ نمیخوام.
مریم تعجب کرد.
ـ مطمئنی؟
ـ آره.
ـ چرا؟
کامران لبخند زد.
ـ چون دلم نمیخواد.
مریم چند لحظه نگاهش کرد.
ـ خب پس نخور.
کامران برای اولین بار احساس کرد واقعاً آزاد است.
نه به خاطر اینکه شام نخورده بود.
به خاطر اینکه برای یک لحظه، هیچکس را مقصر انتخابش نکرده بود.
نه جامعه.
نه پدرش.
نه رئیسش.
نه پول.
نه کودکیاش.
نه شانس.
فقط خودش.
روز بعد استعفا داد.
این بار واقعاً.
خانهاش را فروخت.
ماشینش را فروخت.
گوشیاش را خاموش کرد.
به شهری رفت که هیچکس او را نمیشناخت.
یک اتاق کوچک اجاره کرد.
صبح که بیدار شد، هیچ ساعت زنگداری نداشت.
هیچ ادارهای منتظرش نبود.
هیچ جلسهای نداشت.
هیچ قسطی برای پرداخت نداشت.
برای اولین بار در زندگی، تمام روز متعلق به خودش بود.
صبحانه خورد.
پیادهروی کرد.
کتاب خواند.
ظهر خوابید.
عصر کنار خیابان نشست.
غروب که شد، احساس عجیبی داشت.
آرام بود.
خیلی آرام.
با خودش گفت:
«بالاخره شروع کردم.»
به یک کافه رفت.
پیشخدمت آمد.
ـ چی میل دارید؟
کامران لبخند زد.
این بار تصمیم گرفت.
منو را نگاه کرد.
فکر کرد.
پنج دقیقه.
ده دقیقه.
بعد گفت:
ـ هرچی خودتون پیشنهاد میکنید.
پیشخدمت گفت:
ـ قهوه؟
کامران گفت:
ـ بله.
قهوه را آوردند.
کامران یک جرعه خورد.
تلخ بود.
اما این بار دوستش داشت.
پیشخدمت پرسید:
ـ شکر؟
کامران گفت:
ـ نه.
سپس به پنجره نگاه کرد.
آدمها در خیابان میرفتند.
همه عجله داشتند.
همه جایی میرفتند.
همه ظاهراً میدانستند چرا.
کامران قهوهاش را خورد و برای نخستین بار هیچ برنامهای برای فردا نداشت.
آن شب در اتاق کوچک خودش خوابید.
صبح، ساعت هفت بیدار شد.
چند ثانیه به سقف نگاه کرد.
بعد بلند شد.
لباس پوشید.
کفش پوشید.
در را قفل کرد.
به سمت همان کافه رفت.
پیشخدمت تا او را دید گفت:
ـ مثل همیشه؟
کامران لبخند زد.
کمی مکث کرد.
بعد گفت:
ـ بله.
و همان لحظه فهمید اتوپایلوت هیچوقت داخل ماشین نبوده است.
نه داخل ساعت.
نه داخل اداره.
نه داخل گوشی.
اتوپایلوت جایی عمیقتر از همه اینها زندگی میکرد؛ جایی درون آدم، جایی که عادت آنقدر آرام مینشیند که آدم بعد از سالها خیال میکند خودش است.
کامران قهوه را برداشت.
یک جرعه خورد.
تلخ بود.
اما این بار چیزی نگفت.
چون برای اولین بار، حتی تلخی قهوه هم انتخاب خودش بود.
و شاید آزادی همین باشد؛
نه اینکه همیشه انتخاب درست را بکنی،
بلکه یک روز بفهمی بالاخره چیزی را خودت انتخاب کردهای.
حتی اگر انتخابت یک قهوه تلخ باشد.
حتی اگر تمام عمرت طول کشیده باشد تا بفهمی منوی زندگی را هیچوقت نخواندهای.
و حتی اگر فردا دوباره همان قهوه را سفارش بدهی.
چون انسان موجود عجیبی است.
گاهی برای اینکه آزاد شود، تمام زندگیاش را عوض میکند؛
و بعد، وقتی آزاد شد،
دلش برای همان زندانی که خودش ساخته بود تنگ میشود.